ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ମନୁନା ଦେଵୋ ମତ୍ସ୍ଯରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ କଥଂ ଶରଵଣେ ଜାତୋ ଦେଵଃ ଷଡ୍ଵଦନୋ ଵିଭୋ
ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା— ଶରବଣ ରେ ଷଡ଼ମୁଖ ଦେବତା କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାମିତୌଜସଃ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତୋ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁର୍ମହାମତିମ୍
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ସହ କହିଲେ।
ଵଜ୍ରାଙ୍ଗୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯୋ ଽଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତାରକଃ ସୁରାନୁଦ୍ଵାସଯାମାସ ପୁରେଭ୍ଯଃ ସ ମହାବଲଃ
ପୂର୍ବେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବଜ୍ରାଙ୍ଗ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତାରକା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଭ୍ଯାଶଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଭଯନିପୀଡିତାଃ ଭୀତାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ତେଷାମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଭୟରେ ଆତୁର ହୋଇ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ସଂତ୍ଯଜଧ୍ଵଂ ଭଯଂ ଦେଵାଃ ଶଂକରସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ଶିଶୁଃ ତୁହିନାଚଲଦୌହିତ୍ରସ୍ ତଂ ହନିଷ୍ଯତି ଦାନଵମ୍
ଦେବମାନେ, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼। ଶିବଙ୍କ ପୁଅ, ହିମପର୍ବତର ନାତି, ଏହି ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବେ।
ତତଃ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଶୈଲଜାଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵରେତୋ ଵହ୍ନିଵଦନେ ଵ୍ଯସୃଜତ୍କାରଣାନ୍ତରେ
ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ, ଶିବ ଶୈଳଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଦେଲେ, ଅନ୍ୟ କାରଣରେ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵହ୍ନିଵଦନେ ରେତୋ ଦେଵାନତର୍ପଯତ୍ ଵିଦାର୍ଯ ଜଠରାଣ୍ଯେଷାମ୍ ଅଜୀର୍ଣଂ ନିର୍ଗତଂ ମୁନେ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସେହି ବୀର୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଜଳିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଜଠର ଫାଟି, ଅପଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଗଲା, ହେ ମୁନି।
ପତିତଂ ତତ୍ସରିଦ୍ଵରାଂ ତତସ୍ତୁ ଶରକାନନେ ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଗୁହୋ ଦିନକରପ୍ରଭଃ
ସେହି ବୀର୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ, ତାପରେ ଶରବନକୁ ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ସମାନ ଗୁହା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ ସପ୍ତଦିଵସୋ ବାଲୋ ନିଜଘ୍ନେ ତାରକାସୁରମ୍ ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଋଷିସତ୍ତମାଃ
ସେହି ଶିଶୁ, ସାତ ଦିନରେ ତାରକା ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହିଲେ—
ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଵତୀ ରମ୍ଯା କଥେଯଂ ପାପନାଶିନୀ ଵିସ୍ତରେଣ ହି ନୋ ବ୍ରୂହି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଶୃଣ୍ଵତାମ୍
ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ମନୋହର, ପାପ ନାଶ କରେ। ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ, ତୁମେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
ଵଜ୍ରାଙ୍ଗୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ କସ୍ଯ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵଃ ପୁରା ଯସ୍ଯାଭୂତ୍ତାରକଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁରପ୍ରମଥନୋ ବଲୀ
ପୁରାତନ କାଳରେ ଦାନବେଶ୍ୱର ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କିଏଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ପୁଅ ତାରକା, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ସେ କିଏଙ୍କ ସନ୍ତାନ?
ନିର୍ମିତଃ କୋ ଵଧେ ଚାଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ତୁ ଗୁହଜନ୍ମ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଅସ୍ମାକଂ ବ୍ରୂହି ମାନଦ
କିଏ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ କେଉଁ କାରଣରେ ସେହି ଦାନବେଶ୍ୱର ବଧ ହେଲେ? ଗୁହାଙ୍କ ଜନ୍ମର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମକୁ କହ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ମାନସୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ ଷଷ୍ଟିଂ ସୋ ଽଜନଯତ୍କନ୍ଯା ଵୈରିଣ୍ଯାମେଵ ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ବେଉଁଷଠି ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ଆମେ ବୈରିଣୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛୁ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ସପ୍ତଵିଂଶତିଂ ସୋମାଯ ଚତସ୍ରୋ ଽରିଷ୍ଟନେମଯେ
ସେ ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର ଝିଅ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଶ ଝିଅ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରି ଝିଅ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵେ ଵୈ ବାହୁକପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ ଵୈ ଚାଙ୍ଗିରସେ ତଥା ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଵିଦୁଷେ ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଦୁଇ ଝିଅ ବାହୁକଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ, ଦୁଇ ଝିଅ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ର।
ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁର୍ଵିଶ୍ଵା ହ୍ଯ୍ ଅରିଷ୍ଟା ସୁରସା ତଥା ସୁରଭିର୍ଵିନତା ଚୈଵ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧଵଶା ଇରା
ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ବିଶ୍ୱା, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା ଓ ଇରା।
କଦ୍ରୂର୍ମୁନିଶ୍ଚ ଲୋକସ୍ଯ ମାତରୋ ଗୋଷୁ ମାତରଃ ତାସାଂ ସକାଶାଲ୍ଲୋକାନାଂ ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରାତ୍ମନାମ୍
କଦ୍ରୁ ଏବଂ ମୁନି କଦ୍ରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ମାଆ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଜନ୍ମ ନାନାପ୍ରକାରାଣାଂ ତାଭ୍ଯୋ ଽନ୍ଯେ ଦେହିନଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରପୂଷାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଦିତିଜା ମତାଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ପୂଷଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି ।
ଦିତେଃ ସକାଶାଲ୍ଲୋକାସ୍ତୁ ହିରଣ୍ଯକଶିପାଦଯଃ ଦାନଵାଶ୍ଚ ଦନୋଃ ପୁତ୍ରା ଗାଵଶ୍ଚ ସୁରଭୀସୁତାଃ
ଦିତିଙ୍କଠାରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି । ଦାନବମାନେ ଦନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି । ଗାଈମାନେ ସୁରଭୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ।
ପକ୍ଷିଣୋ ଵିନତାପୁତ୍ରା ଗରୁଡପ୍ରମୁଖାଃ ସ୍ମୃତାଃ ନାଗାଃ କଦ୍ରୂସୁତା ଜ୍ଞେଯାଃ ଶେଷାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଽପି ଜନ୍ତଵଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼ ସର୍ବପ୍ରଧାନ । ସାପମାନେ କଦ୍ରୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି । ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥଂ ଶକ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵାମରଗଣପ୍ରଭୁମ୍ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚକ୍ରେ ଜିତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ମହାବଲଃ
ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଜିତି, ସାରା ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିଥିଲେ ।
ତତଃ କେନାପି କାଲେନ ହିରଣ୍ଯକଶିପାଦଯଃ ନିହତା ଵିଷ୍ଣୁନା ସଂଖ୍ଯେ ଶେଷାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରେଣ ଦାନଵାଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ । ଅବଶିଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ ।
ତତୋ ନିହତପୁତ୍ରାଭୂଦ୍ ଦିତିର୍ ଵରମଯାଚତ ଭର୍ତାରଂ କଶ୍ଯପଂ ଦେଵଂ ପୁତ୍ରମନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍
ପୁଅମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ଦିତି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦେବ କଶ୍ୟପଙ୍କଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇଁ ବର ମାଗିଲେ ।
ସମରେ ଶକ୍ରହନ୍ତାରଂ ସ ତସ୍ଯା ଅଦଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ।
ନିଯମେ ଵର୍ତ ହେ ଦେଵି ସହସ୍ରଂ ଶୁଚିମାନସା ଵର୍ଷାଣାଂ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ପୁତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଥାକରୋତ୍
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯଦି ହଜାର ବର୍ଷ ମନରେ ପବିତ୍ରତା ରଖି ଉପବାସ କରିବ, ତେବେ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବ ।' ସେ ଏହିପରି କଲେ ।
ଵର୍ତନ୍ତ୍ଯା ନିଯମେ ତସ୍ଯାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସମାହିତଃ ଉପାସାମାଚରତ୍ତସ୍ଯାଃ ସା ଚୈନମନ୍ଵମନ୍ଯତ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଉପବାସରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତେବେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ଦଶଵତ୍ସରଶେଷସ୍ଯ ସହସ୍ରସ୍ଯ ତଦା ଦିତିଃ ଉଵାଚ ଶକ୍ରଂ ସୁପ୍ରୀତା ଵରଦା ତପସି ସ୍ଥିତା
ହଜାର ବର୍ଷରେ କେବଳ ଦଶ ବର୍ଷ ବାକି ଥିଲାବେଳେ, ଦିତି ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପୁତ୍ରୋତ୍ତୀର୍ଣଵ୍ରତାଂ ପ୍ରାଯୋ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ପାକଶାସନ ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ତେ ଭ୍ରାତା ତେନ ସାର୍ଧମିମାଂ ଶ୍ରିଯମ୍
'ହେ ବୃତ୍ରସୁଦନ, ମୋତେ ପୁଅ ପାଇଁ ଉପବାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଅନେକ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବାକି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ । ତୁମର ଭାଇ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଏବଂ ସେ ସହିତ ଏହି ଶ୍ରୀ ତୁମେ ଭାଗ କରିବ ।'
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଵତ୍ସ ଯଥାକାମଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ହତକଣ୍ଟକମ୍ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରଯାଵିଷ୍ଟା ଚରଣାକ୍ରାନ୍ତମୂର୍ଧଜା
'ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ୍ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କର, କାରଣ ଏହାର ଅପରାଧୀମାନେ ଦୂର ହୋଇଛନ୍ତି ।' ଏହିପରି କହି ସେ ଘୁମେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ କେଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଥିଲା ।
ସ୍ଵଯଂ ସୁଷ୍ଵାପାନିଯତା ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ ଗୌରଵାତ୍ ତତ୍ତୁ ରନ୍ଧ୍ରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଜଠରଂ ପାକଶାସନଃ
ସେ ନିଜେ ଅସାବଧାନ ହୋଇ ଘୁମିଗଲେ, କାରଣ ଆସନ୍ତା ଘଟଣାର ଭାର ତାଙ୍କୁ ଦବାଇଦେଇଥିଲା । ଏହି ସୁଯୋଗ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।