ଇତ୍ଯେତେ ସପ୍ତ ଵିଜ୍ଞେଯା ଵାସିଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ ଗାଧେଯୋ ଦେଵରାତସ୍ତଥା ବଲଃ
ଏହି ସପ୍ତଜଣ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବୋଲି ଜଣାଯାଆନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର (ଗାଧିପୁତ୍ର), ଦେବରାତ ଏବଂ ବଳ।
ତଥା ଵିଦ୍ଵାନ୍ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଋଷିଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ଽଘମର୍ଷଣଃ ଅଷ୍ଟକୋ ଲୋହିତଶ୍ଚୈଵ ଭୃତକୀଲଶ୍ଚ ମାମ୍ବୁଧିଃ
ବିଦ୍ୱାନ୍ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ଅନ୍ୟ ଋଷି ଅଘମର୍ଷଣ, ଅଷ୍ଟକ, ଲୋହିତ, ଭୃତକୀଳ ଏବଂ ମାମ୍ବୁଧି।
ଦେଵଶ୍ରଵା ଦେଵରାତଃ ପୁରାଣଶ୍ଚ ଧନଂଜଯଃ ଶିଶିରଶ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ଶାଲଙ୍କାଯନ ଏଵ ଚ
ଦେବଶ୍ରବା, ଦେବରାତ, ପୁରାଣ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଶିଶିର ଏବଂ ଶାଳଙ୍କାୟନ।
ତ୍ରଯୋଦଶୈତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଃ କୌଶିକା ଵରାଃ ଅଗସ୍ତ୍ଯୋ ଽଥ ଦୃଢଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରବାହୁସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ତେରଜଣ କୌଶିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଦୃଢ଼ଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରବାହୁ।
ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଗସ୍ତଯୋ ହ୍ଯେତେ ତ୍ରଯଃ ପରମକୀର୍ତଯଃ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଐଲୋ ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ
ଏହି ତିନିଜଣ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମନୁ ବୈବସ୍ବତ ଏବଂ ଇଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ପୁରୁରବା।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵରା ହ୍ଯେତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ମନ୍ତ୍ରଵାଦିନଃ ଭଲନ୍ଦକଶ୍ଚ ଵାସାଶ୍ଵଃ ସଂକୀଲଶ୍ଚୈଵ ତେ ତ୍ରଯଃ
ଏହିମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ। ଭଳନ୍ଦକ, ବାସାଶ୍ୱ ଏବଂ ସଂକୀଳ—ଏହି ତିନିଜଣ।
ଏତେ ମନ୍ତ୍ରକୃତୋ ଜ୍ଞେଯା ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଵରାଃ ସଦା ଇତି ଦ୍ଵିନଵତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମନ୍ତ୍ରାଯୈଶ୍ଚ ବହିଷ୍କୃତାଃ
ଏହିମାନେ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ରଚନାକାର। ଏଭଳି ଦୁଇନବେ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ଋଷିପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ ଋଷୀକାଣାଂ ସୁତା ହ୍ଯେତେ ଋଷିପୁତ୍ରାଃ ଶ୍ରୁତର୍ଷଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ—ଋଷିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହିମାନେ ଋଷିକମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଶ୍ରୁତିଶାଳୀ ଋଷିପୁତ୍ର।
କଥଂ ମତ୍ସ୍ଯେନ କଥିତସ୍ ତାରକସ୍ଯ ଵଧୋ ମହାନ୍ କସ୍ମିନ୍କାଲେ ଵିନିର୍ଵୃତ୍ତା କଥେଯଂ ସୂତନନ୍ଦନ
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାରକାଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସ କେମିତି କୁହାଯାଇଥିଲା? ଏହି ଘଟଣା କେଉଁ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା?
ତ୍ଵନ୍ମୁଖକ୍ଷୀରସିନ୍ଧୂତ୍ଥା କଥେଯମମୃତାତ୍ମିକା କର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ପିବତାଂ ତୃପ୍ତିର୍ ଅସ୍ମାକଂ ନ ପ୍ରଜାଯତେ ଇଦଂ ମୁନେ ସମାଖ୍ଯାହି ମହାବୁଦ୍ଧେ ମନୋଗତମ୍
ତୁମ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହି କଥା ଆମ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରର ଅମୃତ ସମାନ। କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଆତ୍ମା ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମୁନି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହିଦିଅ।
ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ମନୁନା ଦେଵୋ ମତ୍ସ୍ଯରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ କଥଂ ଶରଵଣେ ଜାତୋ ଦେଵଃ ଷଡ୍ଵଦନୋ ଵିଭୋ
ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା— ଶରବଣ ରେ ଷଡ଼ମୁଖ ଦେବତା କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାମିତୌଜସଃ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତୋ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁର୍ମହାମତିମ୍
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ସହ କହିଲେ।
ଵଜ୍ରାଙ୍ଗୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯୋ ଽଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତାରକଃ ସୁରାନୁଦ୍ଵାସଯାମାସ ପୁରେଭ୍ଯଃ ସ ମହାବଲଃ
ପୂର୍ବେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବଜ୍ରାଙ୍ଗ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତାରକା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଭ୍ଯାଶଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଭଯନିପୀଡିତାଃ ଭୀତାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ତେଷାମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଭୟରେ ଆତୁର ହୋଇ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ସଂତ୍ଯଜଧ୍ଵଂ ଭଯଂ ଦେଵାଃ ଶଂକରସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ଶିଶୁଃ ତୁହିନାଚଲଦୌହିତ୍ରସ୍ ତଂ ହନିଷ୍ଯତି ଦାନଵମ୍
ଦେବମାନେ, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼। ଶିବଙ୍କ ପୁଅ, ହିମପର୍ବତର ନାତି, ଏହି ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବେ।
ତତଃ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଶୈଲଜାଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵରେତୋ ଵହ୍ନିଵଦନେ ଵ୍ଯସୃଜତ୍କାରଣାନ୍ତରେ
ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ, ଶିବ ଶୈଳଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଦେଲେ, ଅନ୍ୟ କାରଣରେ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵହ୍ନିଵଦନେ ରେତୋ ଦେଵାନତର୍ପଯତ୍ ଵିଦାର୍ଯ ଜଠରାଣ୍ଯେଷାମ୍ ଅଜୀର୍ଣଂ ନିର୍ଗତଂ ମୁନେ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସେହି ବୀର୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଜଳିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଜଠର ଫାଟି, ଅପଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଗଲା, ହେ ମୁନି।
ପତିତଂ ତତ୍ସରିଦ୍ଵରାଂ ତତସ୍ତୁ ଶରକାନନେ ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଗୁହୋ ଦିନକରପ୍ରଭଃ
ସେହି ବୀର୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ, ତାପରେ ଶରବନକୁ ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ସମାନ ଗୁହା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ ସପ୍ତଦିଵସୋ ବାଲୋ ନିଜଘ୍ନେ ତାରକାସୁରମ୍ ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଋଷିସତ୍ତମାଃ
ସେହି ଶିଶୁ, ସାତ ଦିନରେ ତାରକା ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହିଲେ—
ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଵତୀ ରମ୍ଯା କଥେଯଂ ପାପନାଶିନୀ ଵିସ୍ତରେଣ ହି ନୋ ବ୍ରୂହି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଶୃଣ୍ଵତାମ୍
ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ମନୋହର, ପାପ ନାଶ କରେ। ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ, ତୁମେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
ଵଜ୍ରାଙ୍ଗୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ କସ୍ଯ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵଃ ପୁରା ଯସ୍ଯାଭୂତ୍ତାରକଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁରପ୍ରମଥନୋ ବଲୀ
ପୁରାତନ କାଳରେ ଦାନବେଶ୍ୱର ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କିଏଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ପୁଅ ତାରକା, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ସେ କିଏଙ୍କ ସନ୍ତାନ?
ନିର୍ମିତଃ କୋ ଵଧେ ଚାଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ତୁ ଗୁହଜନ୍ମ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଅସ୍ମାକଂ ବ୍ରୂହି ମାନଦ
କିଏ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ କେଉଁ କାରଣରେ ସେହି ଦାନବେଶ୍ୱର ବଧ ହେଲେ? ଗୁହାଙ୍କ ଜନ୍ମର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମକୁ କହ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ମାନସୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ ଷଷ୍ଟିଂ ସୋ ଽଜନଯତ୍କନ୍ଯା ଵୈରିଣ୍ଯାମେଵ ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ବେଉଁଷଠି ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ଆମେ ବୈରିଣୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛୁ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ସପ୍ତଵିଂଶତିଂ ସୋମାଯ ଚତସ୍ରୋ ଽରିଷ୍ଟନେମଯେ
ସେ ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର ଝିଅ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଶ ଝିଅ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରି ଝିଅ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵେ ଵୈ ବାହୁକପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ ଵୈ ଚାଙ୍ଗିରସେ ତଥା ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଵିଦୁଷେ ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଦୁଇ ଝିଅ ବାହୁକଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ, ଦୁଇ ଝିଅ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ର।
ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁର୍ଵିଶ୍ଵା ହ୍ଯ୍ ଅରିଷ୍ଟା ସୁରସା ତଥା ସୁରଭିର୍ଵିନତା ଚୈଵ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧଵଶା ଇରା
ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ବିଶ୍ୱା, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା ଓ ଇରା।
କଦ୍ରୂର୍ମୁନିଶ୍ଚ ଲୋକସ୍ଯ ମାତରୋ ଗୋଷୁ ମାତରଃ ତାସାଂ ସକାଶାଲ୍ଲୋକାନାଂ ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରାତ୍ମନାମ୍
କଦ୍ରୁ ଏବଂ ମୁନି କଦ୍ରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ମାଆ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଜନ୍ମ ନାନାପ୍ରକାରାଣାଂ ତାଭ୍ଯୋ ଽନ୍ଯେ ଦେହିନଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରପୂଷାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଦିତିଜା ମତାଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ପୂଷଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି ।
ଦିତେଃ ସକାଶାଲ୍ଲୋକାସ୍ତୁ ହିରଣ୍ଯକଶିପାଦଯଃ ଦାନଵାଶ୍ଚ ଦନୋଃ ପୁତ୍ରା ଗାଵଶ୍ଚ ସୁରଭୀସୁତାଃ
ଦିତିଙ୍କଠାରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି । ଦାନବମାନେ ଦନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି । ଗାଈମାନେ ସୁରଭୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ।
ପକ୍ଷିଣୋ ଵିନତାପୁତ୍ରା ଗରୁଡପ୍ରମୁଖାଃ ସ୍ମୃତାଃ ନାଗାଃ କଦ୍ରୂସୁତା ଜ୍ଞେଯାଃ ଶେଷାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଽପି ଜନ୍ତଵଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼ ସର୍ବପ୍ରଧାନ । ସାପମାନେ କଦ୍ରୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି । ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ।