ଅଙ୍ଗିରାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିତଶ୍ଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତଵାଚସ୍ତଥା ଗର୍ଗଃ ସ୍ମୃତିସଂକୃତିରେଵ ଚ
ଅଙ୍ଗିରା, ତ୍ରିତ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୃତବାଚ, ଗର୍ଗ ଏବଂ ସ୍ମୃତିସଂକୃତି—ଏହିମାନେ।
ଗୁରୁଵୀତଶ୍ଚ ମାନ୍ଧାତା ଅମ୍ବରୀଷସ୍ତଥୈଵ ଚ ଯୁଵନାଶ୍ଵଃ ପୁରୁକୁତ୍ସଃ ସ୍ଵଶ୍ରଵସ୍ତୁ ସଦସ୍ଯଵାନ୍
ଗୁରୁବୀତ, ମାନ୍ଧାତା, ଅମ୍ବରୀଷ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ସ୍ୱଶ୍ରବାସ୍ତୁ ଏବଂ ସଦସ୍ୟବାନ।
ଅଜମୀଢୋ ଽସ୍ଵହାର୍ଯଶ୍ଚ ହ୍ଯ୍ ଉତ୍କଲଃ କଵିରେଵ ଚ ପୃଷଦଶ୍ଵୋ ଵିରୂପଶ୍ଚ କାଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵାଥ ମୁଦ୍ଗଲଃ
ଅଜମୀଢ, ଅଶ୍ୱହାର୍ୟ, ଉତ୍କଳ, କବି, ପୃଷଦଶ୍ୱ, ବିରୂପ, କାବ୍ୟ ଏବଂ ମୁଡଗଳ।
ଉତଥ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵାଜିଶ୍ରଵା ଅପି ଅପସ୍ଯୌଷଃ ସୁଚିତ୍ତିଶ୍ଚ ଵାମଦେଵସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଉତଥ୍ୟ, ଶରଦ୍ବାନ୍, ବାଜିଶ୍ରବା, ଅପସ୍ୟୌଷ, ସୁଚିତ୍ତି ଏବଂ ବାମଦେବ।
ଋଷିଜୋ ବୃହଚ୍ଛୁକ୍ଲଶ୍ଚ ଋଷିର୍ଦୀର୍ଘତମା ଅପି କକ୍ଷୀଵାଂଶ୍ଚ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯଙ୍ଗିରସାଂ ଵରାଃ
ଋଷିଜ, ବୃହତ୍ଶୁକ୍ଳ, ଦୀର୍ଘତମା, କକ୍ଷୀବାନ୍—ଏହି ତିରିଶି ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏତେ ମନ୍ତ୍ରକୃତଃ ସର୍ଵେ କାଶ୍ଯପାଂସ୍ତୁ ନିବୋଧତ କାଶ୍ଯପଃ ସହଵତ୍ସାରୋ ନୈଧ୍ରୁଵୋ ନିତ୍ଯ ଏଵ ଚ
ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ର ରଚନାକାର। ଏବେ କାଶ୍ୟପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ: କାଶ୍ୟପ, ସହବତ୍ସର, ନୈଧ୍ରୁବ ଏବଂ ନିତ୍ୟ।
ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ଷଡେତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ଅତ୍ରିର୍ ଅର୍ଧସ୍ଵନଶ୍ଚୈଵ ଶାଵାସ୍ଯୋ ଽଥ ଗଵିଷ୍ଠିରଃ
ଅସିତ, ଦେବଳ—ଏହି ଛଅଜଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ। ଅତ୍ରି, ଅର୍ଧସ୍ୱନ, ଶାବାସ୍ୟ ଏବଂ ଗବିଷ୍ଠିର।
କର୍ଣକଶ୍ଚ ଋଷିଃ ସିଦ୍ଧସ୍ ତଥା ପୂର୍ଵାତିଥିଶ୍ଚ ଯଃ
କର୍ଣ୍ଣକ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପୂର୍ବାତିଥି।
ଇତ୍ଯେତେ ତ୍ଵତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମନ୍ତ୍ରକୃତ୍ଷଣ୍ମହର୍ଷଯଃ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ତୃତୀଯଶ୍ଚ ପରାଶରଃ
ଏହି ଛଅଜଣ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ରଚନାକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବସିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ତୃତୀୟ ପରାଶର।
ତତସ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମଃ ପଞ୍ଚମସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵସୁଃ ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ମିତ୍ରାଵରୁଣଃ ସତ୍ତମଃ କୁଣ୍ଡିନସ୍ତଥା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ପଞ୍ଚମ ଭରଦ୍ବସୁ, ଷଷ୍ଠ ମିତ୍ରାବରୁଣ ଏବଂ ସପ୍ତମ କୁଣ୍ଡିନ।
ଇତ୍ଯେତେ ସପ୍ତ ଵିଜ୍ଞେଯା ଵାସିଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ ଗାଧେଯୋ ଦେଵରାତସ୍ତଥା ବଲଃ
ଏହି ସପ୍ତଜଣ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବୋଲି ଜଣାଯାଆନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର (ଗାଧିପୁତ୍ର), ଦେବରାତ ଏବଂ ବଳ।
ତଥା ଵିଦ୍ଵାନ୍ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଋଷିଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ଽଘମର୍ଷଣଃ ଅଷ୍ଟକୋ ଲୋହିତଶ୍ଚୈଵ ଭୃତକୀଲଶ୍ଚ ମାମ୍ବୁଧିଃ
ବିଦ୍ୱାନ୍ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ଅନ୍ୟ ଋଷି ଅଘମର୍ଷଣ, ଅଷ୍ଟକ, ଲୋହିତ, ଭୃତକୀଳ ଏବଂ ମାମ୍ବୁଧି।
ଦେଵଶ୍ରଵା ଦେଵରାତଃ ପୁରାଣଶ୍ଚ ଧନଂଜଯଃ ଶିଶିରଶ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ଶାଲଙ୍କାଯନ ଏଵ ଚ
ଦେବଶ୍ରବା, ଦେବରାତ, ପୁରାଣ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଶିଶିର ଏବଂ ଶାଳଙ୍କାୟନ।
ତ୍ରଯୋଦଶୈତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଃ କୌଶିକା ଵରାଃ ଅଗସ୍ତ୍ଯୋ ଽଥ ଦୃଢଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରବାହୁସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ତେରଜଣ କୌଶିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଦୃଢ଼ଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରବାହୁ।
ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଗସ୍ତଯୋ ହ୍ଯେତେ ତ୍ରଯଃ ପରମକୀର୍ତଯଃ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଐଲୋ ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ
ଏହି ତିନିଜଣ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମନୁ ବୈବସ୍ବତ ଏବଂ ଇଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ପୁରୁରବା।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵରା ହ୍ଯେତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ମନ୍ତ୍ରଵାଦିନଃ ଭଲନ୍ଦକଶ୍ଚ ଵାସାଶ୍ଵଃ ସଂକୀଲଶ୍ଚୈଵ ତେ ତ୍ରଯଃ
ଏହିମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ। ଭଳନ୍ଦକ, ବାସାଶ୍ୱ ଏବଂ ସଂକୀଳ—ଏହି ତିନିଜଣ।
ଏତେ ମନ୍ତ୍ରକୃତୋ ଜ୍ଞେଯା ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଵରାଃ ସଦା ଇତି ଦ୍ଵିନଵତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମନ୍ତ୍ରାଯୈଶ୍ଚ ବହିଷ୍କୃତାଃ
ଏହିମାନେ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ରଚନାକାର। ଏଭଳି ଦୁଇନବେ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ଋଷିପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ ଋଷୀକାଣାଂ ସୁତା ହ୍ଯେତେ ଋଷିପୁତ୍ରାଃ ଶ୍ରୁତର୍ଷଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ—ଋଷିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହିମାନେ ଋଷିକମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଶ୍ରୁତିଶାଳୀ ଋଷିପୁତ୍ର।
କଥଂ ମତ୍ସ୍ଯେନ କଥିତସ୍ ତାରକସ୍ଯ ଵଧୋ ମହାନ୍ କସ୍ମିନ୍କାଲେ ଵିନିର୍ଵୃତ୍ତା କଥେଯଂ ସୂତନନ୍ଦନ
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାରକାଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସ କେମିତି କୁହାଯାଇଥିଲା? ଏହି ଘଟଣା କେଉଁ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା?
ତ୍ଵନ୍ମୁଖକ୍ଷୀରସିନ୍ଧୂତ୍ଥା କଥେଯମମୃତାତ୍ମିକା କର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ପିବତାଂ ତୃପ୍ତିର୍ ଅସ୍ମାକଂ ନ ପ୍ରଜାଯତେ ଇଦଂ ମୁନେ ସମାଖ୍ଯାହି ମହାବୁଦ୍ଧେ ମନୋଗତମ୍
ତୁମ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହି କଥା ଆମ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରର ଅମୃତ ସମାନ। କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଆତ୍ମା ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମୁନି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହିଦିଅ।
ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ମନୁନା ଦେଵୋ ମତ୍ସ୍ଯରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ କଥଂ ଶରଵଣେ ଜାତୋ ଦେଵଃ ଷଡ୍ଵଦନୋ ଵିଭୋ
ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା— ଶରବଣ ରେ ଷଡ଼ମୁଖ ଦେବତା କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାମିତୌଜସଃ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତୋ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁର୍ମହାମତିମ୍
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ସହ କହିଲେ।
ଵଜ୍ରାଙ୍ଗୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯୋ ଽଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତାରକଃ ସୁରାନୁଦ୍ଵାସଯାମାସ ପୁରେଭ୍ଯଃ ସ ମହାବଲଃ
ପୂର୍ବେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବଜ୍ରାଙ୍ଗ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତାରକା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଭ୍ଯାଶଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଭଯନିପୀଡିତାଃ ଭୀତାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ତେଷାମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଭୟରେ ଆତୁର ହୋଇ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ସଂତ୍ଯଜଧ୍ଵଂ ଭଯଂ ଦେଵାଃ ଶଂକରସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ଶିଶୁଃ ତୁହିନାଚଲଦୌହିତ୍ରସ୍ ତଂ ହନିଷ୍ଯତି ଦାନଵମ୍
ଦେବମାନେ, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼। ଶିବଙ୍କ ପୁଅ, ହିମପର୍ବତର ନାତି, ଏହି ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବେ।
ତତଃ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଶୈଲଜାଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵରେତୋ ଵହ୍ନିଵଦନେ ଵ୍ଯସୃଜତ୍କାରଣାନ୍ତରେ
ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ, ଶିବ ଶୈଳଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଦେଲେ, ଅନ୍ୟ କାରଣରେ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵହ୍ନିଵଦନେ ରେତୋ ଦେଵାନତର୍ପଯତ୍ ଵିଦାର୍ଯ ଜଠରାଣ୍ଯେଷାମ୍ ଅଜୀର୍ଣଂ ନିର୍ଗତଂ ମୁନେ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସେହି ବୀର୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଜଳିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଜଠର ଫାଟି, ଅପଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଗଲା, ହେ ମୁନି।
ପତିତଂ ତତ୍ସରିଦ୍ଵରାଂ ତତସ୍ତୁ ଶରକାନନେ ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଗୁହୋ ଦିନକରପ୍ରଭଃ
ସେହି ବୀର୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ, ତାପରେ ଶରବନକୁ ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ସମାନ ଗୁହା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ ସପ୍ତଦିଵସୋ ବାଲୋ ନିଜଘ୍ନେ ତାରକାସୁରମ୍ ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଋଷିସତ୍ତମାଃ
ସେହି ଶିଶୁ, ସାତ ଦିନରେ ତାରକା ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହିଲେ—
ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଵତୀ ରମ୍ଯା କଥେଯଂ ପାପନାଶିନୀ ଵିସ୍ତରେଣ ହି ନୋ ବ୍ରୂହି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଶୃଣ୍ଵତାମ୍
ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ମନୋହର, ପାପ ନାଶ କରେ। ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ, ତୁମେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।