ଵ୍ଯାକୁଲାସ୍ତାଃ ପରାଵୃତ୍ତାସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେଵଂ ଗୃହାଣି ତୁ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରାଣାନଵେକ୍ଷନ୍ତୋ ନିଷ୍କାରୁଣ୍ଯାତ୍ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ସେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଘରକୁ ଛାଡି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କୌଣସି ଦୟା ନଥିଲା ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ରହିଲେ।
ନଷ୍ଟେ ଶ୍ରୌତସ୍ମୃତେ ଧର୍ମେ କାମକ୍ରୋଧଵଶାନୁଗାଃ ନିର୍ମର୍ଯାଦା ନିରାନନ୍ଦା ନିଃସ୍ନେହା ନିରପତ୍ରପାଃ
ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଚାଳିତ, ସେମାନେ ଅନିୟମିତ, ନିର୍ମନ୍ଦ, ନିର୍ସ୍ନେହ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ହେଲେ।
ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପ୍ରତିହତା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶକାଃ ହିତ୍ଵା ଦାରାଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲପ୍ରଜାଃ
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେବଳ ପଚିଶ ହେଲା, ସେମାନେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅକୁ ଛାଡି, ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଲେ।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିହତାସ୍ତେ ଵୈ ଵାର୍ତ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ ଆଶ୍ରଯନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତାନ୍ ହିତ୍ଵା ଜନପଦାନ୍ସ୍ଵକାନ୍
ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଜୀବିକା ଛାଡି, ନିଜ ଦେଶ ଛାଡି ଏଉଁଠାରେ ଏଉଁଠାରେ ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ସରିତଃ ସାଗରାନୂପାନ୍ ସେଵନ୍ତେ ପର୍ଵତାନପି ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନଧରା ନିଷ୍କ୍ରିଯା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ସେମାନେ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଓ ପାହାଡକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି, କୌଣସି କ୍ରିୟା କରିଲେ ନାହିଁ, କୌଣସି ସମ୍ପତ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଂକରଂ ଘୋରମାସ୍ଥିତାଃ ଏଵଂ କଷ୍ଟମନୁପ୍ରାପ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପଶେଷାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଭଳି ଅଳ୍ପ ପ୍ରଜା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ଜନ୍ତଵଶ୍ଚ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ଦୁଃଖାନ୍ନିର୍ଵେଦମାଗମନ୍ ସଂଶ୍ରଯନ୍ତି ଚ ଦେଶାଂସ୍ତାଂଶ୍ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତନାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନିରାଶ ହେଲେ ଓ ଏଉଁଠାରେ ଏଉଁଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ଚକ୍ର ଭଳି ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ମାଂସାହାରା ଭଵନ୍ତି ହି ମୃଗାନ୍ଵରାହାନ୍ଵୃଷଭାନ୍ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୃଗ, ବରାହ, ବୃଷଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଖାଇଲେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ତାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ସଂଶ୍ରିତା ଯାସ୍ତୁ ନଦୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ତାଃ
ସେମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଖାଇଲେ; ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ତେ ଽପି ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ହରନ୍ତୀହ ଆହାରାର୍ଥଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ଅଭକ୍ଷ୍ଯାହାରଦୋଷେଣ ଏକଵର୍ଣଗତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେମାନେ ମାଛ ଧରି ଖାଇଲେ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ନ ଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଦୋଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏକ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହେଲେ।
ଯଥା କୃତଯୁଗେ ପୂର୍ଵମ୍ ଏକଵର୍ଣମଭୂତ୍କିଲ ତଥା କଲିଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ଶୂଦ୍ରୀଭୂତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତଥା
ଯେପରି କୃତୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେପରି କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଶୂଦ୍ର ଭଳି ହେଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତେଷାଂ ନ୍ଯଵର୍ତତ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ମାନୁଷାଣି ତୁ ତାନି ଵୈ
ଏଭଳି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏହି ସମୟ ମାନବ ଜନ୍ୟ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ପକ୍ଷିଣଃ ପଶଵସ୍ତଥା ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ହତାଃ ସର୍ଵୈଃ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ମାଛ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ମାରିଦେଲେ।
ନିଃଶେଷେଷ୍ଵଥ ସର୍ଵେଷୁ ମତ୍ସ୍ଯପକ୍ଷିପଶୁଷ୍ଵଥ ସଂଧ୍ଯାଂଶେ ପ୍ରତିପନ୍ନେ ତୁ ନିଃଶେଷାସ୍ତୁ ତଦା କୃତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମାଛ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସିଲା, ତାପରେ ସମସ୍ତ ଏକାଠି ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ସମ୍ଭୂଯ କନ୍ଦମୂଲମଥୋ ଽଖନନ୍ ଫଲମୂଲାଶନାଃ ସର୍ଵେ ଅନିକେତାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ତାପରେ, ଲୋକମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ମୂଳ ଓ କନ୍ଦ ଖୋଦି ଉଠାଇଲେ; ସମସ୍ତେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଘର ବିନା ରହିଲେ।
ଵଲ୍କଲାନ୍ଯଥ ଵାସାଂସି ଅଧଃଶଯ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ପରିଗ୍ରହୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଧନଶୁଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ସେମାନଙ୍କର ପୋଷାକ ବଡ଼ ଗଛର ଛାଲ ଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ; ସେମାନେ କିଛି ଜମା କରି ରଖିନଥିଲେ, ଏହିପରି ଜୀବନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଧନର ପବିତ୍ରତା ପାଇଲେ।
ଏଵଂ କ୍ଷଯଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ହ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପଶିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତଦା ତାସାମଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାନାମ୍ ଆହାରାଦୃଦ୍ଧିରିଷ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଭାବେ, କମ୍ ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ହେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟରୁ ପ୍ରଚୁରତା ଆସିବ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂଧ୍ଯାଂଶସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ତତୋ ଵର୍ଷଶତସ୍ଯାନ୍ତେ ଅଲ୍ପଶିଷ୍ଟାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୁତାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ସନ୍ଧି କାଳ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଶତବର୍ଷର ଶେଷରେ କେବଳ କିଛି ଜଣେ ଜନନୀ ଓ ଶିଶୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାନ୍ତି।
ମିଥୁନାନି ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ ତତସ୍ତାସ୍ତୁ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଵୈ ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ଯାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଏକାଉଠି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାପରେ, ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ଜାତମାତ୍ରେଷ୍ଵପତ୍ଯେଷୁ ତତଃ କୃତମଵର୍ତତ ଯଥା ସ୍ଵର୍ଗେ ଶରୀରାଣି ନରକେ ଚୈଵ ଦେହିନାମ୍
ଶିଶୁମାନେ ଜନ୍ମିଲା ପରେ, ତୁରନ୍ତ କୃତଯୁଗର ଅବସ୍ଥା ଆସିଥାଏ, ଯେପରି ଶରୀର ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକରେ ଅଛି।
ଉପଭୋଗସମର୍ଥାନି ଏଵଂ କୃତଯୁଗାଦିଷୁ ଏଵଂ କୃତସ୍ଯ ସଂତାନଃ କଲେଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷଯସ୍ତଥା
ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏଭଳି ଶରୀର କୃତଯୁଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଥାଏ; ଏଭଳି କୃତଯୁଗର ଅବିରତି ଓ କଳିଯୁଗର ଅବନତି ହୁଏ।
ଵିଚାରଣାତ୍ତୁ ନିର୍ଵେଦଃ ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମନା ତଥା ତତଶ୍ଚୈଵାତ୍ମସମ୍ବୋଧଃ ସମ୍ବୋଧାଦ୍ଧର୍ମଶୀଲତା
ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବିରକ୍ତି ଆସେ, ମନର ସମତା ଅବସ୍ଥାରୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଆସେ; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରୁ ଧର୍ମ ଓ ନୀତି ଆସେ।
କଲିଶିଷ୍ଟେଷୁ ତେଷ୍ଵେଵଂ ଜାଯନ୍ତେ ପୂର୍ଵଵତ୍ପ୍ରଜାଃ ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ ଚ ବଲାତ୍ ତତଃ କୃତମଵର୍ତତ
କଳିଯୁଗରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ପ୍ରଜାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେପରି ଜନ୍ମିବେ; ଆଗାମୀ ଯୁଗର ଶକ୍ତିରେ କୃତଯୁଗ ପୁନି ଆସିଥାଏ।
ଅତୀତାନାଗତାନି ସ୍ଯୁର୍ ଯାନି ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ ଏତେ ଯୁଗସ୍ଵଭାଵାସ୍ତୁ ମଯୋକ୍ତାସ୍ତୁ ସମାସତଃ
ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଘଟିଛି କିମ୍ବା ଘଟିବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯୁଗମାନଙ୍କର ମୂଳ ଗୁଣ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଚ୍ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପୁନଃ କୃତଯୁଗେ ତୁ ଵୈ
ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯବେ ଚକ୍ର ପୁନି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କୃତଯୁଗ ଆସିଥାଏ।
ଉତ୍ପନ୍ନାଃ କଲିଶିଷ୍ଟେଷୁ ପ୍ରଜାଃ କାର୍ତଯୁଗାସ୍ତଥା ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚେହ ଯେ ସିଦ୍ଧା ଅଦୃଷ୍ଟା ଵିହରନ୍ତି ଚ
କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ଯେ ପ୍ରଜା ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କୃତଯୁଗର ଲୋକ ହେବେ; ଏଠାରେ ଯେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ରହିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାଲିଫିରି କରନ୍ତି।
ସହ ସପ୍ତର୍ଷିଭିର୍ଯେ ତୁ ତତ୍ର ଯେ ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶଃ ଶୂଦ୍ରା ବୀଜାର୍ଥେ ଯ ଇହ ସ୍ମୃତାଃ କାର୍ତଯୁଗଭଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ନିର୍ଵିଶେଷାସ୍ତଦାଭଵନ୍
ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର — ଯେମାନେ ଏଠାରେ ବୀଜ ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି — ସେମାନେ କୃତଯୁଗର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାକାର ହୋଇଗଲେ।
ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଧର୍ମଂ କଥଯନ୍ତୀହ ତେଷୁ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଇଥାନ୍ତି।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁତଂ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତଵିଧାନତଃ ଏଵଂ ତେଷୁ କ୍ରିଯାଵତ୍ସୁ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତୀହ ଵୈ କୃତେ
ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚାର ଦ୍ୱାରା, ଏଭଳି କ୍ରିୟାମାନେ ହେଲେ କୃତଯୁଗ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତସ୍ଥିତାନାଂ ତୁ ଧର୍ମେ ସପ୍ତର୍ଷିଦର୍ଶିତେ ତେ ତୁ ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାର୍ଥଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହ କୃତେ ଯୁଗେ
ଯେମାନେ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମରେ, ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନୀତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ କୃତଯୁଗରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏଠାରେ ରହିଥାନ୍ତି।