ଏଷା କଲିଯୁଗାଵସ୍ଥା ସଂଧ୍ଯାଂଶୌ ତୁ ନିବୋଧତ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତୁ ହୀଯନ୍ତେ ତ୍ରୀଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ପାଦାଂଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧଯଃ
ଏହା କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା; ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଧ୍ୟାର ଅଂଶ ବୁଝ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସିଦ୍ଧିର ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମିଯାଏ।
ଯୁଗସ୍ଵଭାଵାଃ ସଂଧ୍ଯାସୁ ଅଵତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦତଃ ସଂଧ୍ଯାସ୍ଵଭାଵାଃ ସ୍ଵାଂଶେଷୁ ପାଦେନୈଵାଵତସ୍ଥିରେ
ଯୁଗର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣଗୁଡିକ ସଂଧ୍ୟାରେ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ରହିଥାଏ; ସଂଧ୍ୟାର ଗୁଣଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଂଶରେ କେବଳ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଛି।
ଏଵଂ ସଂଧ୍ଯାଂଶକେ କାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଯୁଗାନ୍ତିକେ ତେଷାମଧର୍ମିଣାଂ ଶାସ୍ତା ଭୃଗୂଣାଂ ଚ କୁଲେ ସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି, ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ଶେଷ ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସେ, ତେବେ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କର ଶାସକ, ଭୃଗୁବଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ନାମ୍ନା ପ୍ରମତିରୁଚ୍ଯତେ କଲିସଂଧ୍ଯାଂଶଭାଗେଷୁ ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ଽନ୍ତରେ
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଗୋତ୍ରରେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରମତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କଳିଯୁଗର ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ।
ସମାସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣାଃ ପର୍ଯଟନ୍ଵୈ ଵସୁଂଧରାମ୍ ଅଶ୍ଵକର୍ମା ସ ଵୈ ସେନାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲାମ୍
ତିରିଶି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିଥିଲେ; ଘୋଡ଼ାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧୈର୍ଵିପ୍ରୈଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ସ ତଦା ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ନିଜଘ୍ନିଵାନ୍
ସେ ସମୟରେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ସ ହତ୍ଵା ସର୍ଵଶଶ୍ଚୈଵ ରାଜାନଃ ଶୂଦ୍ରଯୋନଯଃ ପାଷଣ୍ଡାନ୍ସ ସଦା ସର୍ଵାନ୍ ନିଃଶେଷାନକରୋତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମର ରାଜା ଓ ସମସ୍ତ ପାଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ମାରି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମୂଳେ ନଷ୍ଟ କଲେ।
ଅଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ ଉଦୀଚ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯଦେଶାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଵତୀଯାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଯେମାନେ ଅଧର୍ମୀ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କଲେ—ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ।
ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୃଷ୍ଠାପରାନ୍ତିକାନ୍ ତଥୈଵ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରଵିଡାନ୍ସିଂହଲୈଃ ସହ
ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପାରର ଲୋକମାନେ ଓ ଦକ୍ଷିଣର ଡ୍ରାଭିଡ଼ ଓ ସିଂହଳମାନେ ସହିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଗାନ୍ଧାରାନ୍ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ପହ୍ଲଵାନ୍ଯଵନାଞ୍ଛକାନ୍ ତୁଷାରାନ୍ବର୍ବରାଞ୍ଛ୍ଵେତାନ୍ ହଲିକାନ୍ଦରଦାନ୍ଖସାନ୍
ଗାନ୍ଧାର, ପାରଦ, ପହ୍ଲବ, ଯବନ, ଶକ, ତୁଷାର, ବର୍ବର, ଶ୍ୱେତ, ହଳିକ, ଦରଦ ଓ ଖସମାନେ—
ଲମ୍ପକାନ୍ ଆନ୍ଧ୍ରକାଂଶ୍ଚାପି ଚୋରଜାତୀଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତଚକ୍ରୋ ବଲଵାଞ୍ ଛୂଦ୍ରାଣାମନ୍ତକୃଦ୍ବଭୌ
ଲମ୍ପକ, ଆନ୍ଧ୍ରକ ଓ ଚୋର ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଚକ୍ର ଚଳାଇ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କର ସଂହାରକ ହେଲେ।
ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚଚାର ଵସୁଧାମିମାମ୍ ମାନଵସ୍ଯ ତୁ ଵଂଶେ ତୁ ନୃଦେଵସ୍ଯେହ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିଥିଲେ; ମନୁଙ୍କର ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଏଠାରେ ରାଜା ଦେବତା ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରମତିର୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ସୁତଃ ସ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ପୂର୍ଵେ କଲିଯୁଗେ ପ୍ରଭୁଃ
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ବଳବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ, ନାମ ପ୍ରମତି; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପୁଅ, ପୂର୍ବ କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶେ ଽଭ୍ଯୁଦିତେ ଵର୍ଷେ ପ୍ରକ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଂଶତିଂ ସମାଃ ନିଜଘ୍ନେ ସର୍ଵଭୂତାନି ମାନୁଷାଣ୍ଯେଵ ସର୍ଵଶଃ
ବତିସିଏ ବର୍ଷରେ ଆରମ୍ଭ କରି, କୁଡ଼ିଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ନଷ୍ଟ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ବୀଜାଵଶିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ କ୍ରୂରେଣ କର୍ମଣା ପରସ୍ପରନିମିତ୍ତେନ କାଲେନାକସ୍ମିକେନ ଚ
ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ବୀଜ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା; ପରସ୍ପର କାରଣ ଓ ଅପେକ୍ଷାହୀନ ସମୟରେ।
ସଂସ୍ଥିତା ସହସା ଯା ତୁ ସେନା ପ୍ରମତିନା ସହ ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତା ସମାଧିନା
ଯେ ସେନା ପ୍ରମତିଙ୍କ ସହିତ ହଠାତ୍ ରହିଗଲା, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରନଷ୍ଟେଷୁ ସଂଧ୍ଯାଂଶେ କୂରକର୍ମସୁ ଉତ୍ସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ ତେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଵୈ ତଦା
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଓ ନିୟମିତ କୌର କାର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଗଲା, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏହି ସମୟ ଅତିତ ହେଲା।
ତତଃ ସଂଧ୍ଯାଂଶକେ କାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଚ ଯୁଗାନ୍ତିକେ ସ୍ଥିତାସ୍ଵଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
ତାପରେ, ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଯୁଗର ଶେଷରେ ଆସିଲା, ଏଠାରେ ଏଉଁଠାରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ପ୍ରଜା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।
ସ୍ଵାପ୍ରଦାନାସ୍ ତଦା ତେ ଵୈ ଲୋଭାଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵୃନ୍ଦଶଃ ଉପହିଂସନ୍ତି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରଲୁମ୍ପନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଦଳ ଦଳ ଭାବରେ ଏକଠା ହେଲେ, ଏକାପରେ ଏକା ହିଂସା କଲେ ଓ ଏକାପରେ ଏକା ଚୋରି କଲେ।
ଅରାଜକେ ଯୁଗାଂଶେ ତୁ ସଂକ୍ଷଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵୈ ତଦା ସର୍ଵାଃ ପରସ୍ପରଭଯାର୍ଦିତାଃ
ଯୁଗର ଏଉଁ ଅଂଶରେ ଯେତେବେଳେ ରାଜା ନଥିଲେ ଓ ନାଶ ଆସିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏକାପରେ ଏକା ଭୟରେ ପୀଡିତ ହେଲେ।
ଵ୍ଯାକୁଲାସ୍ତାଃ ପରାଵୃତ୍ତାସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେଵଂ ଗୃହାଣି ତୁ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରାଣାନଵେକ୍ଷନ୍ତୋ ନିଷ୍କାରୁଣ୍ଯାତ୍ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ସେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଘରକୁ ଛାଡି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କୌଣସି ଦୟା ନଥିଲା ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ରହିଲେ।
ନଷ୍ଟେ ଶ୍ରୌତସ୍ମୃତେ ଧର୍ମେ କାମକ୍ରୋଧଵଶାନୁଗାଃ ନିର୍ମର୍ଯାଦା ନିରାନନ୍ଦା ନିଃସ୍ନେହା ନିରପତ୍ରପାଃ
ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଚାଳିତ, ସେମାନେ ଅନିୟମିତ, ନିର୍ମନ୍ଦ, ନିର୍ସ୍ନେହ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ହେଲେ।
ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପ୍ରତିହତା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶକାଃ ହିତ୍ଵା ଦାରାଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲପ୍ରଜାଃ
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେବଳ ପଚିଶ ହେଲା, ସେମାନେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅକୁ ଛାଡି, ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଲେ।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିହତାସ୍ତେ ଵୈ ଵାର୍ତ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ ଆଶ୍ରଯନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତାନ୍ ହିତ୍ଵା ଜନପଦାନ୍ସ୍ଵକାନ୍
ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଜୀବିକା ଛାଡି, ନିଜ ଦେଶ ଛାଡି ଏଉଁଠାରେ ଏଉଁଠାରେ ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ସରିତଃ ସାଗରାନୂପାନ୍ ସେଵନ୍ତେ ପର୍ଵତାନପି ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନଧରା ନିଷ୍କ୍ରିଯା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ସେମାନେ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଓ ପାହାଡକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି, କୌଣସି କ୍ରିୟା କରିଲେ ନାହିଁ, କୌଣସି ସମ୍ପତ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଂକରଂ ଘୋରମାସ୍ଥିତାଃ ଏଵଂ କଷ୍ଟମନୁପ୍ରାପ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପଶେଷାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଭଳି ଅଳ୍ପ ପ୍ରଜା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ଜନ୍ତଵଶ୍ଚ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ଦୁଃଖାନ୍ନିର୍ଵେଦମାଗମନ୍ ସଂଶ୍ରଯନ୍ତି ଚ ଦେଶାଂସ୍ତାଂଶ୍ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତନାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନିରାଶ ହେଲେ ଓ ଏଉଁଠାରେ ଏଉଁଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ଚକ୍ର ଭଳି ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ମାଂସାହାରା ଭଵନ୍ତି ହି ମୃଗାନ୍ଵରାହାନ୍ଵୃଷଭାନ୍ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୃଗ, ବରାହ, ବୃଷଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଖାଇଲେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ତାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ସଂଶ୍ରିତା ଯାସ୍ତୁ ନଦୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ତାଃ
ସେମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଖାଇଲେ; ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ତେ ଽପି ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ହରନ୍ତୀହ ଆହାରାର୍ଥଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ଅଭକ୍ଷ୍ଯାହାରଦୋଷେଣ ଏକଵର୍ଣଗତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେମାନେ ମାଛ ଧରି ଖାଇଲେ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ନ ଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଦୋଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏକ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହେଲେ।