ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ଋଷଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଋଷିମାନେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଥିବା କଥା କହିଛନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି; ଏହିପରି ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି।
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତାଭିଧୀଯତେ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ତାପରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର ଓ ସେପରେ କଳି ଯୁଗ ଆସେ। ଏଭଳି ଚାରି ଯୁଗ ଗଣାଯିବ।
ଚତ୍ଵାର୍ଯାହୁଃ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତସ୍ଯ ତାଵ୍ ଅଚ୍ଛତୀ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ
ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ କୃତ ଯୁଗ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଏହି ସମୟରେ ସମାନ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇତରେଷୁ ସସଂଧ୍ଯେଷୁ ସସଂଧ୍ଯାଂଶେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ ଏକପାଦେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ
ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗରେ, ତାଙ୍କର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ, ହଜାର ଓ ଶତ ଗଣନା ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମିଯାଏ।
ତ୍ରେତା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ଯୁଗସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ତସ୍ଯାପି ତ୍ରିଶତୀ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଃ ସଂଧ୍ଯଯା ସମଃ
ଯେମାନେ ଯୁଗର ଗଣନା ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷର, ଏହାରୁ ତିନି ଶହ ବର୍ଷ ସଂଧିକାଳ ଅଟେ, ଏବଂ ସଂଧିର ଅଂଶ ସେଇ ସଂଧି ସମାନ ଅଟେ।
ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରଂ ତୁ ସଂଧ୍ଯାଂଶୌ ତୁ ଚତୁଃଶତମ୍ ସହସ୍ରମେକଂ ଵର୍ଷାଣାଂ କଲିରେଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସଂଧ୍ଯାସଂଧ୍ଯାଂଶଯୋଃ ସ୍ମୃତେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର, ଏଠାରେ ସଂଧି ଓ ସଂଧିଅଂଶ ଚାରି ଶହ ବର୍ଷ ଅଟେ। କଳିଯୁଗ ହଜାର ବର୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ସଂଧି ଓ ସଂଧିଅଂଶ ଦୁଇ ଶହ ବର୍ଷ ଅଟେ।
ଏଷା ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୀ ଯୁଗସଂଖ୍ଯା ତୁ ସଂଜ୍ଞିତା କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଏହି ଚାରିଯୁଗର ମୋଟ ସମୟ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗ ଅଟେ।
ତତ୍ର ସଂଵତ୍ସରାଃ ସୃଷ୍ଟା ମାନୁଷାସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ନିଯୁତାନି ଦଶ ଦ୍ଵେ ଚ ପଞ୍ଚ ଚୈଵାତ୍ର ସଂଖ୍ଯଯା ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି କୃତଂ ଯୁଗମଥୋଚ୍ଯତେ
ଏବେ ଏହାର ମାନବ ବର୍ଷର ଗଣନା ଶୁଣ, ଦଶ ନିୟୁତ, ଦୁଇ ଅଉ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଯୋଗ କଲେ, ଏହି ଗଣନାରେ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ହଜାର ବର୍ଷ କୃତଯୁଗର ସମୟ ହେଉଛି।
ପ୍ରଯୁତଂ ତୁ ତଥା ପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵେ ଚାନ୍ଯେ ନିଯୁତେ ପୁନଃ ଷଣ୍ଣଵତିସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନି ଚ ସଂଖ୍ଯଯା ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯୈଷା ମାନୁଷେଣ ତୁ ସଂଜ୍ଞିତା
ଏହିପରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟୁତ ଓ ଦୁଇ ନିୟୁତ ଯୋଗ କଲେ, ଏହା ନବ୍ବେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏହି ହେଉଛି ମାନବ ଗଣନାରେ ତ୍ରେତାଯୁଗର ସମୟ।
ଅଷ୍ଟୌ ଶତସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ଦ୍ଵାପରଂ ଯୁଗମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ ଶତ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଅଟେ, ଏବଂ ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଗଣନା।
ଚତ୍ଵାରି ନିଯୁତାନି ସ୍ଯୁର୍ ଵର୍ଷାଣି ତୁ କଲିର୍ଯୁଗମ୍ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ତୁ ସଂଖ୍ଯଯା ଏତତ୍କଲିଯୁଗଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣତଃ
କଳିଯୁଗ ପାଇଁ ଚାରି ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଅଟେ, ଏବଂ ତେଇଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଉ ଯୋଗ କଲେ, ଏହି ମାନବ ମାପରେ କଳିଯୁଗର ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାଵସ୍ଥା ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ଚତୁର୍ଯୁଗସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାତା ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶକୈଃ ସହ
ଏହି ହେଉଛି ଚାରିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ମାନବ ଗଣନାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ସଂଧି ଓ ସଂଧିଅଂଶ ସହିତ ଚାରିଯୁଗ ଗଣାଯାଇଛି।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାଖ୍ଯା ତୁ ସାଧିକା ତ୍ଵେକସପ୍ତତିଃ କୃତତ୍ରେତାଦିଯୁକ୍ତା ସା ମନୋରନ୍ତରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ଚାରିଯୁଗ ଚକ୍ର ସହିତ ଅଧିକ ବର୍ଷ ଯୋଗ କଲେ, ଏହା ଏକାଉଣ୍ଠି ହୁଏ; କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ସହିତ ଏହାକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯା ତୁ ମାନୁଷେଣ ନିବୋଧତ ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତଥା କୋଟ୍ଯଃ ସଂଖ୍ଯାତାଃ ସଂଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜୈଃ
ମନ୍ବନ୍ତରର ମାନବ ବର୍ଷର ଗଣନା ଶୁଣ, ଏକତିସ କୋଟି ବର୍ଷ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାର ସଂଖ୍ୟା କହନ୍ତି।
ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଚାନ୍ଯାନି ଭାଗଶଃ ସହସ୍ରାଣି ତୁ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ ଛତାନ୍ଯଷ୍ଟାଧିକାନି ଚ
ଏହା ସହିତ ଦଶ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଅଉ ଯୋଗ, ଏବଂ ବାଉତି ହଜାର ଓ ଆଠ ଶହ ବର୍ଷ ଅଉ ଯୋଗ କରାଯାଏ।
ଅଶୀତିଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣି ମାସାଶ୍ଚୈଵାଧିକାସ୍ତୁ ଷଟ୍ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯୈଷା ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଏହା ସହିତ ଅସୀ ବର୍ଷ ଏବଂ ଛଅ ଅଧିକ ମାସ ଯୋଗ କଲେ, ଏହି ହେଉଛି ମାନବ ମାପରେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଗଣନା।
ଦିଵ୍ଯେନ ଚ ପ୍ରମାଣେନ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ତରଂ ମନୋଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯାହୁଃ ସ ଚ ଵୈ ପରିସଂଖ୍ଯଯା
ଏବେ ଦିବ୍ୟ ମାପରେ ମୁଁ ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ କଥା କହିବି, ଏହା ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ମନୋରନ୍ତରମୁଚ୍ଯତେ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ କାଲସ୍ତୁ ଯୁଗୈଃ ସହ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଚାଳିଶି ହଜାର ବର୍ଷକୁ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅବଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମନ୍ବନ୍ତରର ସମୟ ଯୁଗମାନେ ସହିତ ଗଣାଯାଇଛି।
ଏଷା ଚତୁର୍ଯୁଗାଖ୍ଯା ତୁ ସାଧିକା ହ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ କ୍ରମେଣ ପରିଵୃତ୍ତା ସା ମନୋରନ୍ତରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ଚାରିଯୁଗ ଚକ୍ର ସହିତ ଅଧିକ ବର୍ଷ ଯୋଗ କଲେ, ଏହା ଏକାଉଣ୍ଠି ହୁଏ; ଏହିପରି କ୍ରମରେ ଘଟିଲେ ଏହାକୁ ମନ୍ବନ୍ତର କୁହାଯାଏ।
ଏତଚ୍ଚତୁର୍ଦଶଗୁଣଂ କଲ୍ପମାହୁସ୍ତୁ ତଦ୍ଵିଦଃ ତତସ୍ତୁ ପ୍ରଲଯଃ କୃତ୍ସ୍ନଃ ସ ତୁ ସଂପ୍ରଲଯୋ ମହାନ୍
ଯେମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଏହାର ଚଉଦ ଗୁଣ ହେଉଛି ଏକ କଳ୍ପ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ନାଶ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ମହାପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ।
କଲ୍ପପ୍ରମାଣୋ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଯଥା ଭଵତି ସଂଖ୍ଯଯା ଚତୁର୍ଯୁଗାଖ୍ଯା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା କୃତଂ ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ଚ ଵୈ
କଳ୍ପର ମାପ ଦୁଇ ଗୁଣ ହୁଏ, ଯେପରି ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣାଯାଏ; ଚାରିଯୁଗ ଚକ୍ର, କୃତ ଓ ତ୍ରେତାଯୁଗ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ କରାଯାଇଛି।
ତ୍ରେତାସୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵାପରଂ କଲିମେଵ ଚ ଯୁଗପତ୍ସମଵେତୌ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵିଧା ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ
ଏବେ ମୁଁ ତ୍ରେତାଯୁଗର ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହି ଦୁଇଯୁଗ ଏକାସାଥି ଘଟେ, ଏହାକୁ ଅଲଗା କରି କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
କ୍ରମାଗତଂ ମଯାପ୍ଯେତତ୍ ତୁଭ୍ଯଂ ନୋକ୍ତଂ ଯୁଗଦ୍ଵଯମ୍ ଋଷିଵଂଶପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଵ୍ଯାକୁଲତ୍ଵାତ୍ତଥା କ୍ରମାତ୍
ପ୍ରକ୍ରମାନୁସାରେ ଏହି କଥା ମୁଁ ଦୁଇ ଯୁଗ ଧରି ତୁମକୁ କହିନଥିଲି, ଋଷିବଂଶ ନେଇ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାରୁ ଏପରି ହେଇଥିଲା ।
ନୋକ୍ତଂ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶେଷଂ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ଅଥ ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯାଦୌ ମନୁଃ ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ଚ ଯେ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତଂ ବ୍ରୁଵନ୍ଧର୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏହାର ଶେଷ ଅଂଶ କହାଯାଇନଥିଲା; ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ। ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ମନୁ ଓ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ କଥା କହିଥିଲେ ।
ଦାରାଗ୍ନିହୋତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧମ୍ ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମସଂହିତାଃ ଇତ୍ଯାଦିବହୁଲଂ ଶ୍ରୌତଂ ଧର୍ମଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
ବିବାହ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ସଂହିତା ଆଦି ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୌତ ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।
ପରମ୍ପରାଗତଂ ଧର୍ମଂ ସ୍ମାର୍ତଂ ତ୍ଵାଚାରଲକ୍ଷଣମ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁତଂ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
କିନ୍ତୁ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁଭ ଚଳଚଳ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ, ଯାହା ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଆଚରଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ତାହା କହିଥିଲେ ।
ସତ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶ୍ରୁତେନ ତପସା ତଥା ତେଷାଂ ସୁତପ୍ତତପସାମ୍ ଆର୍ଷେଣାନୁକ୍ରମେଣ ହ
ସତ୍ୟବାଦି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସେହିପରି ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ ଚାଲିଥିଲା ।
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ମନୋଶ୍ଚୈଵ ଆଦୌ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତତଃ ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଂ ତେନ ସକୃତ୍ପୂର୍ଵକମେଵ ଚ
ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁଙ୍କ ଠାରୁ, କେବଳ ଅଜାଣି ଏବଂ କେବଳ ଏକଥର ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା ।
ଅଭିଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ମନ୍ତ୍ରା ଦର୍ଶନୈସ୍ତାରକାଦିଭିଃ ଆଦିକଲ୍ପେ ତୁ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାସ୍ତୁ ତେ ସ୍ଵଯମ୍
ସେଇ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ତାରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଗଲେ; ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
ପ୍ରମାଣେଷ୍ଵଥ ସିଦ୍ଧାନାମ୍ ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ତତେ ମନ୍ତ୍ରଯୋଗୋ ଵ୍ଯତୀତେଷୁ କଲ୍ପେଷ୍ଵଥ ସହସ୍ରଶଃ ତେ ମନ୍ତ୍ରା ଵୈ ପୁନସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରତିମାଯାମୁପସ୍ଥିତାଃ
ଏହାପରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଯୋଗ ଚଳିଥାଏ; ପୂର୍ବ କଳ୍ପମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ହଜାର-ହଜାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପୁନି ସେମାନେ ପ୍ରତିମାରେ ଉପସ୍ଥିତ ।