ଇତ୍ଯେଷ ସୋମସୂର୍ଯାଭ୍ଯାମ୍ ଐଲସ୍ଯ ଚ ସମାଗମଃ ଅଵାପ୍ତିଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଚୈଵ ତର୍ପଣମ୍
ଏହିପରି ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏଇଲଙ୍କ ଏକତ୍ୱ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ହେଉଛି।
ପର୍ଵଣାଂ ଚୈଵ ଯଃ କାଲୋ ଯାତନାସ୍ଥାନମେଵ ଚ ସମାସାତ୍କୀର୍ତିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସର୍ଗ ଏଷ ସନାତନଃ
ପର୍ବ ଦିନ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ଥାନର ସମୟ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିଲି; ଏହି ସନାତନ ସୃଷ୍ଟି।
ଵୈରୂପ୍ଯଂ ଯେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥିତଂ ତ୍ଵେକଦେଶିକମ୍ ଅଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ସମସ୍ତ ବିକୃତି ଅଂଶିକ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କରିହେବା ଅସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୂତି ଚାହେ, ସେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଏଷ ସର୍ଗୋ ମଯେରିତଃ ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଚ୍ଚ ଭୂଯଃ କିଂ କଥଯାମି ଵଃ
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦେବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଚତୁର୍ଯୁଗାଣି ଯାନି ସ୍ଯୁଃ ପୂର୍ଵେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ଽନ୍ତରେ ଏଷାଂ ନିସର୍ଗସଂଖ୍ଯାଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ ଵିସ୍ତରାତ୍
ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ଚାରି ଯୁଗ ଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ପୃଥିଵୀଦ୍ଯୁପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମଯା ତୁ ପ୍ରାଗୁଦାହୃତମ୍ ଏତଚ୍ଚତୁର୍ଯୁଗଂ ତ୍ଵେଵଂ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଚୈଵ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ସଂପର୍କରେ ଆଗରୁ କୁହିଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ; ସେମାନଙ୍କ ମାପ, ସଂଖ୍ୟା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର।
ଲୌକିକେନ ପ୍ରମାଣେନ ନିଷ୍ପାଦ୍ଯାବ୍ଦଂ ତୁ ମାନୁଷମ୍ ତେନାପୀହ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତୁ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ନିମେଷତୁଲ୍ଯକାଲାନି ମାତ୍ରାଲବ୍ଧେକ୍ଷରାଣି ଚ
ଲୋକରେ ଯେପରିମାଣରେ ଏକ ମାନବ ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ, ସେହି ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ଚାରି ଯୁଗର କଥା କହିବି। ଏହି ଯୁଗମାନେ ଏକ ନିମିଷ ସମୟ ପରି ସମାନ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏବଂ ମାପିବା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଏକକ ମିଳେ, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି।
କାଷ୍ଠା ନିମେଷା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚୈଵ ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ କାଷ୍ଠାଂ ଗଣଯେତ୍କଲାଂ ତୁ ତ୍ରିଂଶତ୍କଲାଶ୍ଚୈଵ ଭଵେନ୍ମୁହୂର୍ତସ୍ ତୈସ୍ତ୍ରିଂଶତା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସମେତେ
ପନ୍ଦରଟି ନିମିଷ ଏକ କଷ୍ଠା ହୁଏ, ତିରିଶଟି କଷ୍ଠା ଏକ କଳା ହୁଏ, ତିରିଶଟି କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ତିଆରି ହୁଏ।
ଅହୋରାତ୍ରେ ଵିଭଜତେ ସୂର୍ଯୋ ମାନୁଷଲୌକିକେ ରାତ୍ରିଃ ସ୍ଵପ୍ନାଯ ଭୂତାନାଂ ଚେଷ୍ଟାଯୈ କର୍ମଣାମହଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ବିଭାଜନ କରେ। ରାତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶୁଅଁ ପାଇଁ ଓ ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ମ ପାଇଁ ଥାଏ।
ପିତ୍ର୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ମାସଃ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ ତଯୋଃ ପୁନଃ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ ତ୍ଵହସ୍ତେଷାଂ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଵପ୍ନାଯ ଶର୍ଵରୀ
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ। ଏହି ଭାଗରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଶୁଅଁ ପାଇଁ ରାତି ହୁଏ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯେ ମାନୁଷା ମାସାଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ମାସଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ମାସାନାଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଚାଭ୍ଯଧିକାନି ତୁ ପିତ୍ର୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତିରିଶଟି ମାନବ ମାସ ମିଶି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମାସ ହୁଏ। ତିନିଶଏ ଷାଠି ମାସ ମିଶି ଏକ ପିତୃବର୍ଷ ହୁଏ, ଏହି ଗଣନା ମାନବ ମାନେ ଅନୁଯାୟୀ।
ମାନୁଷେଣୈଵ ମାନେନ ଵର୍ଷାଣାଂ ଯଚ୍ଛତଂ ଭଵେତ୍ ପିତୄଣାଂ ତାନି ଵର୍ଷାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନି ତୁ ତ୍ରୀଣି ଵୈ ଦଶ ଚ ଦ୍ଵ୍ଯଧିକା ମାସାଃ ପିତୃସଂଖ୍ଯେହ କୀର୍ତିତା
ମାନବ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଏକଶଏ ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ତିନି ବର୍ଷ ଓ ବାରଟି ମାସ ବୋଲି ପିତୃଗଣନାରେ କହାଯାଇଛି।
ଲୌକିକେନ ପ୍ରମାଣେନ ଅବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ
ଲୋକରେ ଯେଉଁ ବର୍ଷକୁ ମାନବ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଅନୁସାରେ ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟୁଟ, ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶ୍ରୁତି।
ଦିଵ୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ ଅହସ୍ତୁ ଯଦୁଦକ୍ଚୈଵ ରାତ୍ରିର୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ ଏତେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଦିଵ୍ଯେ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତେ ତଯୋଃ ପୁନଃ
ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏହି ଭାଗରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣରେ ଥିଲେ ଦିନ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଥିଲେ ରାତି ହୁଏ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ଗଣାଯାଏ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯାନି ତୁ ଵର୍ଷାଣି ଦିଵ୍ଯୋ ମାସସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ ମାନୁଷାଣାଂ ଶତଂ ଯଚ୍ଚ ଦିଵ୍ଯା ମାସାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତୁ ଵୈ ତଥୈଵ ସହ ସଂଖ୍ଯାତୋ ଦିଵ୍ଯ ଏଷ ଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ
ତିରିଶଟି ଦେବତା ବର୍ଷ ମିଶି ଏକ ଦିବ୍ୟ ମାସ ହୁଏ। ଏକଶଏ ମାନବ ବର୍ଷ ତିନି ଦିବ୍ୟ ମାସ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗଣନା ଅଛି, ଏହି ହେଉଛି ଦିବ୍ୟ ନିୟମ।
ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯେଵଂ ଷଷ୍ଟିର୍ଵର୍ଷାସ୍ତଥୈଵ ଚ ଦିଵ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏଭଳି ତିନିଶଏ ଷାଠି ବର୍ଷ ଓ ଏଠାରେ ଅଠାଠିଏ ଷାଠି ବର୍ଷ ମିଶି ଏକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ମାନବ ଗଣନାରେ କହାଯାଏ।
ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣତଃ ତ୍ରିଂଶଦନ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣି ସ୍ମୃତଃ ସପ୍ତର୍ଷିଵତ୍ସରଃ
ତିନି ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଓ ତିରିଶଟି ବର୍ଷ ମିଶି ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନଵ ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ଚ ଵର୍ଷାଣି ନଵତିଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵସଂଵତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତଃ
ନଅ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଓ ନବେଠିଏ ବର୍ଷ ମିଶି ଧ୍ରୁବଙ୍କ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ଚ ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନି ତୁ ସଂଖ୍ଯଯା ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରାହୁଃ ସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ
ଛଅତିରିଶି ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଓ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ମିଶି ଯେଉଁ ଗଣନା ହୁଏ, ତାହାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ଏହିକୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତଦୃଷିଭିର୍ଗୀତଂ ଦିଵ୍ଯଯା ସଂଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ପ୍ରମାଣେନ ଯୁଗସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକଲ୍ପିତା
ଏହିପରି ଋଷିମାନେ ଦିବ୍ୟ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଗାଇଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦିବ୍ୟ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗର ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ଋଷଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଋଷିମାନେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଥିବା କଥା କହିଛନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି; ଏହିପରି ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି।
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତାଭିଧୀଯତେ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ତାପରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର ଓ ସେପରେ କଳି ଯୁଗ ଆସେ। ଏଭଳି ଚାରି ଯୁଗ ଗଣାଯିବ।
ଚତ୍ଵାର୍ଯାହୁଃ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତସ୍ଯ ତାଵ୍ ଅଚ୍ଛତୀ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ
ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ କୃତ ଯୁଗ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଏହି ସମୟରେ ସମାନ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇତରେଷୁ ସସଂଧ୍ଯେଷୁ ସସଂଧ୍ଯାଂଶେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ ଏକପାଦେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ
ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗରେ, ତାଙ୍କର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ, ହଜାର ଓ ଶତ ଗଣନା ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମିଯାଏ।
ତ୍ରେତା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ଯୁଗସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ତସ୍ଯାପି ତ୍ରିଶତୀ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଃ ସଂଧ୍ଯଯା ସମଃ
ଯେମାନେ ଯୁଗର ଗଣନା ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷର, ଏହାରୁ ତିନି ଶହ ବର୍ଷ ସଂଧିକାଳ ଅଟେ, ଏବଂ ସଂଧିର ଅଂଶ ସେଇ ସଂଧି ସମାନ ଅଟେ।
ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରଂ ତୁ ସଂଧ୍ଯାଂଶୌ ତୁ ଚତୁଃଶତମ୍ ସହସ୍ରମେକଂ ଵର୍ଷାଣାଂ କଲିରେଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସଂଧ୍ଯାସଂଧ୍ଯାଂଶଯୋଃ ସ୍ମୃତେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର, ଏଠାରେ ସଂଧି ଓ ସଂଧିଅଂଶ ଚାରି ଶହ ବର୍ଷ ଅଟେ। କଳିଯୁଗ ହଜାର ବର୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ସଂଧି ଓ ସଂଧିଅଂଶ ଦୁଇ ଶହ ବର୍ଷ ଅଟେ।
ଏଷା ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୀ ଯୁଗସଂଖ୍ଯା ତୁ ସଂଜ୍ଞିତା କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଏହି ଚାରିଯୁଗର ମୋଟ ସମୟ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗ ଅଟେ।
ତତ୍ର ସଂଵତ୍ସରାଃ ସୃଷ୍ଟା ମାନୁଷାସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ନିଯୁତାନି ଦଶ ଦ୍ଵେ ଚ ପଞ୍ଚ ଚୈଵାତ୍ର ସଂଖ୍ଯଯା ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି କୃତଂ ଯୁଗମଥୋଚ୍ଯତେ
ଏବେ ଏହାର ମାନବ ବର୍ଷର ଗଣନା ଶୁଣ, ଦଶ ନିୟୁତ, ଦୁଇ ଅଉ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଯୋଗ କଲେ, ଏହି ଗଣନାରେ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ହଜାର ବର୍ଷ କୃତଯୁଗର ସମୟ ହେଉଛି।
ପ୍ରଯୁତଂ ତୁ ତଥା ପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵେ ଚାନ୍ଯେ ନିଯୁତେ ପୁନଃ ଷଣ୍ଣଵତିସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନି ଚ ସଂଖ୍ଯଯା ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯୈଷା ମାନୁଷେଣ ତୁ ସଂଜ୍ଞିତା
ଏହିପରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟୁତ ଓ ଦୁଇ ନିୟୁତ ଯୋଗ କଲେ, ଏହା ନବ୍ବେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏହି ହେଉଛି ମାନବ ଗଣନାରେ ତ୍ରେତାଯୁଗର ସମୟ।
ଅଷ୍ଟୌ ଶତସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ଦ୍ଵାପରଂ ଯୁଗମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ ଶତ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଅଟେ, ଏବଂ ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଗଣନା।