ତତଃ ପୀତସୁଧଂ ସୋମଂ ସୂର୍ଯୋ ଽସାଵେକରଶ୍ମିନା ଆପ୍ଯାଯତେ ସୁଷୁମ୍ନେନ ସୋମଂ ତୁ ସୋମପାଯିନମ୍
ଏପରେ, ଅମୃତ ସୋମ ପିଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ମାତ୍ର କିରଣ ଦ୍ୱାରା, 'ସୁଷୁମ୍ଣା' ନାମକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା, ସୋମପାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ସୋମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
ନିଃଶେଷା ଵୈ କଲାଃ ପୂର୍ଵା ଯୁଗପଦ୍ ଵ୍ଯାପଯନ୍ ପୁରା ସୁଷୁମ୍ନାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଭାଗଂ ଭାଗମହଃକ୍ରମାତ୍
ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସମସ୍ତ କଳା ଏକାସାଥି ଅତୀତରେ ବ୍ୟାପିତ ହୋଇଥିଲେ, ସୁଷୁମ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଭାଗେ ଭାଗେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
କଲାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତି କୃଷ୍ଣାସ୍ତାଃ ଶୁକ୍ଲା ହ୍ଯାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ ଏଵଂ ସା ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯାଯିତା ତନୁଃ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର କଳା ହ୍ରାସ ପାଉଛି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କଳା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଦେହ ପୋଷିତ ହୁଏ।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ସ ଦୃଶ୍ଯେତ ଶୁକ୍ଲଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଽପ୍ଯହଃକ୍ରମାତ୍ ଦେଵୈଃ ପୀତସୁଧଂ ସୋମଂ ପୁରା ପଶ୍ଚାତ୍ପିବେଦ୍ରଵିଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି ପୋଷିତ ସୋମ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ସୋମ ପିଇଥିଲେ, ତାପରେ ପିତୃମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ପାନ କରନ୍ତି।
ପୀତଂ ପଞ୍ଚଦଶାହଂ ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ ଆପ୍ଯାଯଯତ୍ସୁଷୁମ୍ନେନ ଭାଗଂ ଭାଗମହଃକ୍ରମାତ୍
ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ପିଉଛନ୍ତି। ସୁଷୁମ୍ଣା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଭାଗେ ଭାଗେ ପୋଷଣ ହୁଏ।
ସୁଷୁମ୍ନାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲା ଵର୍ଧନ୍ତି ଵୈ କଲାଃ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ରସନ୍ତି ଵୈ କୃଷ୍ଣାଃ ଶୁକ୍ଲା ହ୍ଯାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ
ସୁଷୁମ୍ଣା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେବା ସହିତ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କଳା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ତେଣୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର କଳା କମିଯାଏ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କଳା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଏଵମାପ୍ଯାଯତେ ସୋମଃ କ୍ଷଯିତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ସମୃଦ୍ଧିରେଵଂ ସୋମସ୍ଯ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ଏଭଳି ସୋମ ପୋଷିତ ହୁଏ, ଏବଂ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ପୁନି ପୁନି ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ଭାବେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ — ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ — ମଧ୍ୟରେ ସୋମର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଇତ୍ଯେଷ ପିତୃମାନ୍ସୋମଃ ସ୍ମୃତସ୍ତଦ୍ଵସୁଧାତ୍ମକଃ କାନ୍ତଃ ପଞ୍ଚଦଶୈଃ ସାର୍ଧଂ ସୁଧାଭୃତପରିସ୍ରଵୈଃ
ଏହିପରି ସୋମ, ଯାହା ପିତୃମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ରୂପ ଭାବେ ମନ୍ୟତା ଅଛି, ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପନ୍ଦରଟି ଅମୃତ ଧାରା ସହିତ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵଣାଂ ସଂଧଯଶ୍ଚ ଯାଃ ଯଥା ଗ୍ରଥ୍ନନ୍ତି ପର୍ଵାଣି ଆଵୃତ୍ତାଦିକ୍ଷୁଵେଣୁଵତ୍
ଏବେ ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକର ସଂଧି ବିଷୟରେ କହିବି, ଏବଂ କିପରି ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଗଠିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଇଖୁ ଗଛର ଗଠିଏ ଗଠିଏ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥାଏ।
ତଥାବ୍ଦମାସାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ ଶୁକ୍ଲାଃ କୃଷ୍ଣାସ୍ତୁ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାସ୍ତୁ ଯୋ ଭେଦୋ ଗ୍ରନ୍ଥଯଃ ସଂଧଯସ୍ତଥା
ଏହିପରି ବର୍ଷ, ମାସ ଏବଂ ପକ୍ଷ — ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ — ମନ୍ୟତା ଅଛି। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଭିନ୍ନତା, ଗଠି ଏବଂ ସଂଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଛନ୍ତି।
ଅର୍ଧମାସସ୍ଯ ପର୍ଵାଣି ଦ୍ଵିତୀଯାପ୍ରଭୃତୀନି ଚ ଅଗ୍ନ୍ଯାଧାନକ୍ରିଯା ଯସ୍ମାନ୍ ନୀଯନ୍ତେ ପର୍ଵସଂଧିଷୁ
ଅର୍ଧମାସର ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ, ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କ୍ରିୟା ପକ୍ଷ ସଂଧିଗୁଡ଼ିକରେ କରାଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ପର୍ଵଣୋ ହ୍ଯାଦୌ ପ୍ରତିପଦ୍ଯାଦିସଂଧିଷୁ ସାଯାହ୍ନେ ଅନୁମତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵୌ ଲଵୌ କାଲ ଉଚ୍ଯତେ ଲଵୌ ଦ୍ଵାଵେଵ ରାକାଯାଃ କାଲୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଽପରାହ୍ଣିକଃ
ତେଣୁ ପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ ସଂଧିଗୁଡ଼ିକରେ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏବଂ ଅନୁମତିରେ, ଦୁଇ ଲବ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ରାକା ପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଇ ଲବ ସମୟ ଅପରାହ୍ଣରେ ଜଣାଯାଏ।
ପ୍ରକୃତିଃ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯ କାଲେ ଽତୀତେ ଽପରାହ୍ଣିକେ ସାଯାହ୍ନେ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେଷ ସ କାଲଃ ପୌର୍ଣମାସିକଃ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ବିକାଳ ବିତିଗଲା ବେଳେ ଯେତେବେଳେ ସଂଧ୍ୟା ଆସେ, ସେଇ ସମୟକୁ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ବେଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯତୀପାତେ ସ୍ଥିତେ ସୂର୍ଯେ ଲେଖାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯୁଗାନ୍ତରମ୍ ଯୁଗାନ୍ତରୋଦିତେ ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଲେଖୋପରି ସ୍ଥିତେ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭ୍ୟତୀପାତ ସମୟରେ ଲେଖା ଉପରେ ରହେ, ସେତିକି ବଢ଼ି ଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯୁଗ ଶେଷରେ ଉଠି ଲେଖା ଉପରେ ରହେ।
ପୂର୍ଣମାସଵ୍ଯତୀପାତୌ ଯଦା ପଶ୍ଯେତ୍ପରସ୍ପରମ୍ ତୌ ତୁ ଵୈ ପ୍ରତିପଦ୍ଯାଵତ୍ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଭ୍ୟତୀପାତ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଝଣେ ଏକସାଥି ଦେଖାଯାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିପଦ ଆରମ୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
ତତ୍କାଲଂ ସୂର୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି ସ ଚୈଵ ସତ୍କ୍ରିଯାକାଲଃ ଷଷ୍ଠଃ କାଲୋ ଽଭିଧୀଯତେ
ସେଇ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମୟଟି ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଯାହାକୁ ଛଅଟିଏ କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଃ ପୂର୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ରାତ୍ରିସଂଧିଷୁ ପୂର୍ଣିମା ତସ୍ମାଦାପ୍ଯାଯତେ ନକ୍ତଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରଃ
ପୌର୍ଣ୍ଣପକ୍ଷରେ ରାତିର ସଂଧିବେଳାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ; ଏହିପରି, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଯଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଵତୀଂ ପାତେ ପୂର୍ଣିମାଂ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ଦିଵା ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୋ ଽପରାହ୍ଣେ ତୁ ପୂର୍ଣତ୍ଵାତ୍ପୂର୍ଣିମା ସ୍ମୃତା
ଯେତେବେଳେ ଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଇଝଣେ ଭ୍ୟତୀପାତ ସମୟରେ ପୌର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ବିକାଳ ସମୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଯସ୍ମାତ୍ତାମନୁମନ୍ଯନ୍ତେ ପିତରୋ ଦୈଵତୈଃ ସହ ତସ୍ମାଦନୁମତିର୍ନାମ ପୂର୍ଣତ୍ଵାତ୍ପୂର୍ଣିମା ସ୍ମୃତା
ପିତୃମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଇ ସମୟକୁ ମଞ୍ଜୁର କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ପୌର୍ଣ୍ଣିମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ରାଜତେ ଯସ୍ମାତ୍ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରଃ ରଞ୍ଜନାଚ୍ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାକେତି କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ରଙ୍ଗ ହେବାରୁ କବିମାନେ ଏହାକୁ ରାକା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଅମା ଵସେତାମୃକ୍ଷେ ତୁ ଯଦା ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ ଏକା ପଞ୍ଚଦଶୀ ରାତ୍ରିର୍ ଅମାଵାସ୍ଯା ତତଃ ସ୍ମୃତା
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକେ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାନ୍ତି, ସେହି ପନ୍ଦର ରାତିକୁ ଅମାବାସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତାମମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଦା ଦର୍ଶଂ ସମାଗତୌ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ତୁ ଦର୍ଶନାଦ୍ଦର୍ଶ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକସାଥି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମିଳନ ଦର୍ଶ ନାମରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଏକାଠି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଲଵାଵମାଵାସ୍ଯାଂ ସ କାଲଃ ପର୍ଵସଂଧିଷୁ ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରଃ କୁହୂମାତ୍ରଶ୍ଚ ପର୍ଵକାଲସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦୁଇ ଲବ ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ବ ସଂଧିବେଳାରେ ଥାଏ; ଏହି ସମୟକୁ 'କୁହୂ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ପର୍ବ ସଂଧି ବେଳା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରା ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯା ମଧ୍ଯାହ୍ନପ୍ରଭୃତୀହ ଵୈ ଦିଵା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ତୁ ସୂର୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସୂର୍ଯେଣ ସହସୋଦ୍ଗଚ୍ଛେତ୍ ତତଃ ପ୍ରାତସ୍ତନାତ୍ତୁ ଵୈ
ଅମାବାସ୍ୟା ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ଦିନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ତାପରେ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକାଠି ଉଠେ; ଏହିପରି ସକାଳେ ହୁଏ।
ସମାଗମ୍ଯ ଲଵୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନାନ୍ନିପତନ୍ରଵିଃ ପ୍ରତିପଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ଲବ ସହିତ ଲୁଚିଯାଏ, ତେବେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପ୍ରତିପଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ନିର୍ମୁଚ୍ଯମାନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତଯୋର୍ମଣ୍ଡଲଯୋସ୍ତୁ ଵୈ ସ ତଦାନ୍ଵାହୁତେଃ କାଲୋ ଦର୍ଶସ୍ଯ ଚ ଵଷଟ୍କ୍ରିଯାଃ ଏତଦୃତୁମୁଖଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ତୁ ପାର୍ଵଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନ୍ୱାହାରୀ ଓ ଦର୍ଶ ପୂଜାର ବେଳ ହୁଏ; ଏହି ସମୟକୁ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାର ପର୍ବ ବେଳା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଦିଵା ପର୍ଵ ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯାଂ କ୍ଷୀଣେନ୍ଦୌ ଧଵଲେ ତୁ ଵୈ ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵା ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଯତେ ଯୋ ଦିଵାକରଃ
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଧଳା ଥାଏ, ତେଣୁ ଦିନ ଥିବା ଅମାବାସ୍ୟାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ବେଳା ବୋଲି ଧରାଯାଏ।
କୁହେତି କୋକିଲେନୋକ୍ତଂ ଯସ୍ମାତ୍କାଲାତ୍ସମାପ୍ଯତେ ତତ୍କାଲସଂଜ୍ଞିତା ହ୍ଯେଷା ଅମାଵାସ୍ଯା କୁହୂଃ ସ୍ମୃତା
କୋଇଲି କହିଛି ଏହି ସମୟକୁ 'କୁହୂ', କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ସବୁ କାମ ସମାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଅମାବାସ୍ୟାକୁ 'କୁହୂ' ବୋଲି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।
ସିନୀଵାଲୀପ୍ରମାଣଂ ତୁ କ୍ଷୀଣଶେଷୋ ନିଶାକରଃ ଅମାଵାସ୍ଯା ଵିଶତ୍ଯର୍କଂ ସିନୀଵାଲୀ ତଦା ସ୍ମୃତା
ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅତି ସାନ ଅଂଶ ଅଛି, ସେହି ସମୟକୁ ସିନୀବାଳୀ ପରି ମାନାଯାଏ; ଅମାବାସ୍ୟା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ଏହାକୁ 'ସିନୀବାଳୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁମତିଶ୍ଚ ରାକା ଚ ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂସ୍ତଥା ଏତାସାଂ ଦ୍ଵିଲଵଃ କାଲଃ କୁହୂମାତ୍ରା କୁହୂଃ ସ୍ମୃତା
ଅନୁମତି, ରାକା, ସିନୀବାଳୀ ଓ କୁହୂ—ଏହି ଚାରିଟି; ଦୁଇ ଲବ ସମୟକୁ 'କୁହୂ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ମାପକୁ ନେଇ 'କୁହୂ' ନାମ ହୋଇଛି।