ନନ୍ଦିନା ସାଦିତେ ଦୈତ୍ଯେ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୌ ହତେ ମଯଃ ଦଦାହ ପ୍ରମଥାନୀକଂ ଵନମଗ୍ନିରିଵୋଦ୍ଧତଃ
ନନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ଦେତ୍ୟ ନିହତ ଓ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ମୃତ ହେବା ପରେ, ମୟା ପ୍ରମଥାମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଜଙ୍ଗଲର ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଜଳାଇଦେଲେ।
ଶୂଲନିର୍ଦାରିତୋରସ୍କା ଗଦାଚୂର୍ଣିତମସ୍ତକାଃ ଇଷୁଭିର୍ଗାଢଵିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପତନ୍ତି ପ୍ରମଥାର୍ଣଵେ
ଶୂଳରେ ଛାତି ଭିଦ୍ରା, ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡ ଚୂର୍ଣ୍ଣିତ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବାଣରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ, ସେମାନେ ପ୍ରମଥାମାନଙ୍କ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନାଗଂ ତୁ ନାଗାଧିପତେଃ ଶତାକ୍ଷଂ ମଯୋ ଵିଦାର୍ଯେଷୁଵରେଣ ତୂର୍ଣମ୍ ଯମଂ ଚ ଵିତ୍ତାଧିପତିଂ ଚ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ରରାସ ମତ୍ତାମ୍ବୁଦଵତ୍ତଦାନୀମ୍
ମୟା ତୁରନ୍ତ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ନାଗାଧିପତି ଶତାକ୍ଷକୁ ଭିଦ୍ରାଇଲେ, ଯମ ଓ ଧନର ଅଧିପତିକୁ ଆଘାତ କରି, ମଦ ଭରା ମେଘ ଭଳି ରୋଷ କଲେ।
ତତଃ ଶରୈଃ ପ୍ରମଥଗଣୈଶ୍ଚ ଦାନଵା ଦୃଢାହତାଶ୍ଚୋତ୍ତମଵେଗଵିକ୍ରମାଃ ଭୃଶାନୁଵିଦ୍ଧାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ପ୍ରଵେଶିତା ଯଥା ଶିଵଶ୍ଚକ୍ରଧରେଣ ସଂଯୁଗେ
ପ୍ରମଥାମାନଙ୍କ ଦଳର ବାଣରେ ଦୃଢ଼ ଆଘାତ ପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅନେକ ଆଘାତ ମାନି, ତ୍ରିପୁରକୁ ଭିତରେ ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଶିବ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଶଙ୍ଖାନକଭେରିମର୍ଦଲାଃ ସସିଂହନାଦା ଦନୁପୁତ୍ରଭଙ୍ଗଦାଃ କପର୍ଦିସୈନ୍ଯେ ପ୍ରବଭୁଃ ସମନ୍ତତୋ ନିପାତ୍ଯମାନା ଯୁଧି ଵଜ୍ରସଂନିଭାଃ
ତାପରେ ଶଙ୍ଖ, ନକା, ଭେରୀ, ମର୍ଦ୍ଦଳ ଦେତ୍ୟପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରାଜୟର ସୂଚନା ଦେଇ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ; କପର୍ଦ୍ଦିଙ୍କ ସେନାରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରେ ବଜ୍ର ଭଳି ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ଦୈତ୍ଯପୁରାଭାଵେ ପୁଷ୍ଯଯୋଗୋ ବଭୂଵ ହ ବଭୂଵ ଚାପି ସଂଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଯୋଗେନ ପୁରତ୍ରଯମ୍
ଦେତ୍ୟପୁର ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଶୁଭ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହି ଯୋଗରେ ତ୍ରିପୁର ଏକତ୍ରିତ ହେଲା।
ତତୋ ବାଣଂ ତ୍ରିଧା ଦେଵସ୍ ତ୍ରିଦୈଵତମଯଂ ହରଃ ମୁମୋଚ ତ୍ରିପୁରେ ତୂର୍ଣଂ ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ତ୍ରିପଥାଧିପଃ
ତାପରେ ତିନି ଦେବତାର ମିଶ୍ର ତିନି ଭାଗର ବାଣ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ତିନି ପଥର ଅଧିପତି ହର ତ୍ରିପୁରକୁ ତୁରନ୍ତ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
ତେନ ମୁକ୍ତେନ ବାଣେନ ବାଣପୁଷ୍ପସମପ୍ରଭମ୍ ଆକାଶଂ ସ୍ଵର୍ଣସଂକାଶଂ କୃତଂ ସୂର୍ଯେଣ ରଞ୍ଜିତମ୍
ଏହି ବାଣ ନିକ୍ଷେପ ହେବା ପରେ, ବାଣପୁଷ୍ପ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ଆକାଶ ସୁନା ଭଳି ହେଇଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ।
ମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଦୈଵତମଯଂ ତ୍ରିପୁରେ ତ୍ରିଦଶଃ ଶରମ୍ ଧିଗ୍ଧିଙ୍ ମାମିତି ଚକ୍ରନ୍ଦ କଷ୍ଟଂ କଷ୍ଟମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ତିନି ଦେବତାର ମିଶ୍ର ବାଣ ତ୍ରିପୁରକୁ ନିକ୍ଷେପ କରି, ଦେବମାନେ 'ହା, ହା!' ବୋଲି କାନ୍ତି କଲେ, 'କେତେ ଭୟଙ୍କର!' ବୋଲି କହିଲେ।
ଵୈଧୁର୍ଯଂ ଦୈଵତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୈଲାଦିର୍ଗଜଵଦ୍ଗତଃ କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶୂଲପାଣିଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଦେବମାନେ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ଶୈଳାଦି ହାତୀ ଭଳି ମହେଶ୍ୱର ଶୂଳପାଣିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ତତଃ ଶଶାଙ୍କତିଲକଃ କପର୍ଦୀ ପରମାର୍ତଵତ୍ ଉଵାଚ ନନ୍ଦିନଂ ଭକ୍ତଃ ସ ମଯୋ ଽଦ୍ଯ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଲାଗିଥିବା ଜଟାଧାରୀ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମାୟା, ଯଦିଓ ଭକ୍ତ, ଆଜି ନଷ୍ଟ ହେବ।'
ଅଥ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରସ୍ତୂର୍ଣଂ ମନୋମାରୁତଵଦ୍ବଲୀ ଶରେ ତ୍ରିପୁରମାଯାତି ତ୍ରିପୁରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ସଃ
ତାପରେ ନନ୍ଦି, ମନର ପବନ ପରି ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଯାଇ ଏହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ମଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗଣପଃ ପ୍ରାହ କାଞ୍ଚନସଂନିଭଃ ଵିନାଶସ୍ତ୍ରିପୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଯ ସୁଦାରୁଣଃ ଅନେନୈଵ ଗୃହେଣ ତ୍ଵମ୍ ଅପକ୍ରାମ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମାୟାକୁ ଦେଖି, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଗଣପତି କହିଲେ, 'ଏହି ତ୍ରିପୁରାରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆସିଛି, ମାୟା। ଏହି ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଦେବୁ, ମୁଁ କହୁଛି।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନନ୍ଦିଵଚନଂ ଦୃଢଭକ୍ତୋ ମହେଶ୍ଵରେ ତେନୈଵ ଗୃହମୁଖ୍ଯେଣ ତ୍ରିପୁରାଦ୍ ଅପସର୍ପିତଃ
ନନ୍ଦିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତ ଏହି ସହରର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁରାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସୋ ଽପୀଷୁଃ ପତ୍ତ୍ରପୁଟଵଦ୍ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ତନ୍ନଗରତ୍ରଯମ୍ ତ୍ରିଧା ଇଵ ହୁତାଶଶ୍ଚ ସୋମୋ ନାରାଯଣସ୍ତଥା
ତାପରେ, ପତ୍ର ଆଗରେ ଜଳିଯିବା ପରି, ସେ ତିନିଟି ସହରକୁ ଜଳାଇଦେଲେ; ଏବଂ ତିନି ଭାଗରେ ଭାଗିଯିବା ପରି, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଲେ।
ଶରତେଜଃପରୀତାନି ପୁରାଣି ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାଃ ଦୁଷ୍ପୁତ୍ରଦୋଷାଦ୍ଦହ୍ଯନ୍ତେ କୁଲାନ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଥା ତଥା
ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରର ତେଜରେ ଭରିଥିବା ସହରଗୁଡ଼ିକ ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅର ଦୋଷରେ ବଉଳ ଉପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ମେରୁକୈଲାସକଲ୍ପାନି ମନ୍ଦରାଗ୍ରନିଭାନି ଚ ସକପାଟଗଵାକ୍ଷାଣି ବଲିଭିଃ ଶୋଭିତାନି ଚ
ସେଗୁଡ଼ିକ ମେରୁ ଓ କୈଳାସ ପରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ୱାର ଓ ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ବଳି ଦ୍ୱାରା ରୂପବନ୍ତ ଥିଲା।
ସପ୍ରାସାଦାନି ରମ୍ଯାଣି କୂଟାଗାରୋତ୍କଟାନି ଚ ସଜଲାନି ସମାଖ୍ଯାନି ସାଵଲୋକନକାନି ଚ
ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାସାଦ, ଉଚ୍ଚ ମହଳ, ବର୍ଷାରେ ଭରିଥିବା ଜଳାଶୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦର୍ଶନ ହଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ରୂପବନ୍ତ ଥିଲା।
ବଦ୍ଧଧ୍ଵଜପତାକାନି ସ୍ଵର୍ଣରୌପ୍ଯମଯାନି ଚ ଗୃହାଣି ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ରିପୁରେ ଦାନଵାନାମୁପଦ୍ରଵେ ଦହ୍ଯନ୍ତେ ଦହନାଭାନି ଦହନେନ ସହସ୍ରଶଃ
ତ୍ରିପୁରାର ଦାନବମାନଙ୍କ ଘରଗୁଡ଼ିକ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ପତାକା ଓ ଝଣ୍ଡାରେ ସଜିଥିଲା, ଅଗ୍ନିରେ ହଜାର ହଜାର ଜଳିଯାଉଥିଲା, ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ଵାତାଯନଗତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ ଚାକାଶସ୍ଯ ତଲେଷୁ ଚ
ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାସାଦ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପଜଙ୍ଗଲ, ବାହାର ଘର ଓ ଖୋଲା ଆକାଶର ତଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ରମଣୈରୁପଗୂଢାଶ୍ଚ ରମନ୍ତ୍ଯୋ ରମଣୈଃ ସହ ଦହ୍ଯନ୍ତେ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମ୍ ଅଗ୍ନିନା ହ୍ଯପି ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ରହି, ସହଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦାନବ ମହାରାଜଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକାଙ୍କୁ ଧରି ରହିଥିଲେ।
କାଚିତ୍ପ୍ରିଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅଶକ୍ତା ଗନ୍ତୁମନ୍ଯତଃ ପୁରଃ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚତ୍ଵଂ ଗତାଗ୍ନିଵଦନେ କ୍ଷଯମ୍
ଏକ ଜନାନୀ, ଅନ୍ୟ କୁହାଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକାକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଶତପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷୀ ସାସ୍ରାକ୍ଷୀଵ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ହଵ୍ଯଵାହନ ଭାର୍ଯାହଂ ପରସ୍ଯ ପରତାପନ ଧର୍ମସାକ୍ଷୀ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଯ ନ ମାଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମିହାର୍ହସି
ଶତପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜନାନୀ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଆଖି ଓ ହାତ ଜୋଡି, କହିଲେ, 'ହବ୍ୟବାହନ, ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖ ଦେବା, ତିନି ଲୋକର ଧର୍ମ ସାକ୍ଷୀ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଶାଯିତଂ ଚ ମଯା ଦେଵ ଶିଵଯା ଚ ଶିଵପ୍ରଭ ପରେଣ ପ୍ରୈହି ମୁକ୍ତ୍ଵେଦଂ ଗୃହଂ ଚ ଦଯିତଂ ହି ମେ
'ମୁଁ ଅନ୍ୟ ସହିତ ଶୟନ କରିଛି, ଦେବ, ଶିବାଙ୍କ ଚାଲିରେ। ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ, ଏହି ଘର ଓ ମୋ ପ୍ରିୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।'
ଏକା ପୁତ୍ରମୁପାଦାଯ ବାଲକଂ ଦାନଵାଙ୍ଗନା ହୁତାଶନସମୀପସ୍ଥା ଇତ୍ଯୁଵାଚ ହୁତାଶନମ୍
ଏକ ଦାନବ ଜନାନୀ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଦଉଡ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ।
ବାଲୋ ଽଯଂ ଦୁଃଖଲବ୍ଧଶ୍ଚ ମଯା ପାଵକ ପୁତ୍ରକଃ ନାର୍ହସ୍ଯେନମୁପାଦାତୁଂ ଦଯିତଂ ଷଣ୍ମୁଖପ୍ରିଯ
'ଏହି ଛୋଟ ପୁଅ, ଆଗ୍ନି, ମୋର ପୁଅ, ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଛି। ତୁମେ ଏହାକୁ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଷଣ୍ମୁଖର ପ୍ରିୟ, ମୋର ପ୍ରିୟ।'
କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରିଯାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୀଡିତା ଦାନଵାଙ୍ଗନାଃ ନିପତନ୍ତ୍ଯର୍ଣଵଜଲେ ସିଞ୍ଜମାନଵିଭୂଷଣାଃ
କିଛି ଦାନବ ଜନାନୀ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଭୂଷଣ ଝିଙ୍କୁଥିଲା।
ତାତ ପୁତ୍ରେତି ମାତେତି ମାତୁଲେତି ଚ ଵିହ୍ଵଲମ୍ ଚକ୍ରନ୍ଦୁସ୍ତ୍ରିପୁରେ ନାର୍ଯଃ ପାଵକଜ୍ଵାଲଵେପିତାଃ
ତାତ, ପୁତ୍ର, ମାତା ବୋଲି ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାର ଜନାନୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କମ୍ପିଥିଲେ।
ଯଥା ଦହତି ଶୈଲାଗ୍ନିଃ ସାମ୍ବୁଜଂ ଜଲଜାକରମ୍ ତଥା ସ୍ତ୍ରୀଵକ୍ତ୍ରପଦ୍ମାନି ଚାଦହତ୍ତ୍ରିପୁରେ ଽନଲଃ
ପାହାଡ଼ର ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଜଳରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଜଳଜୀବକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ, ଏହିପରି ତ୍ରିପୁରାର ଅଗ୍ନି ମହିଳାମାନଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ମୁହଁକୁ ଦହି ଦେଇଥିଲା।
ତୁଷାରରାଶିଃ କମଲାକରାଣାଂ ଯଥା ଦହତ୍ଯମ୍ବୁଜକାନି ଶୀତେ ତଥୈଵ ସୋ ଽଗ୍ନିସ୍ତ୍ରିପୁରାଙ୍ଗନାନାଂ ଦଦାହ ଵକ୍ତ୍ରେକ୍ଷଣପଙ୍କଜାନି
ଯେପରି ତୁଷାରରାଶି ଜଳପ୍ରସ୍ରବଣରେ ଥିବା ପଦ୍ମକୁ ତାର ଶୀତଳତାରେ ଦହି ଦେଇଥାଏ, ସେହିପରି ତ୍ରିପୁରାର ଅଗ୍ନି ମହିଳାମାନଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଦହି ଦେଇଥିଲା।