ଇତି ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ପୁରାନ୍ତର୍ଵିବୁଧାରଯଃ ପ୍ରଦୋଷେ ମୁଦିତା ଭୂତ୍ଵା ଚେରୁର୍ମନ୍ମଥଚାରତାମ୍
ଏପରି ଆଲୋଚନା କରି, ଖୁସି ହୋଇ, ସହରର ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆନନ୍ଦରେ, ମନମଥଙ୍କ ଚାରା କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇଲେ।
ମୁହୁର୍ମୁକ୍ତୋଦଯୋ ଭ୍ରାନ୍ତ ଉଦଯାଗ୍ରଂ ମହାମଣିଃ ତମାଂସ୍ଯୁତ୍ସାର୍ଯ ଭଗଵାଂଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଜୃମ୍ଭତି ସୋ ଽମ୍ବରମ୍
ପୁନିପୁନି, ମହାମଣି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି, ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
କୁମୁଦାଲଂକୃତେ ହଂସୋ ଯଥା ସରସି ଵିସ୍ତୃତେ ସିଂହୋ ଯଥା ଚୋପଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଡୂର୍ଯଶିଖରେ ମହାନ୍
ଯେପରି ହଂସ ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ, ସିଂହ ନୀଳମଣି ପାହାଡ଼ରେ ଗର୍ବିତ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯଥା ଚ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ହାରଶ୍ଚୋରସି ସଂସ୍ଥିତଃ ତଥାଵଗାଢେ ନଭସି ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽତ୍ରିନଯନୋଦ୍ଭଵଃ ଭ୍ରାଜତେ ଭ୍ରାଜଯଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ସୃଜଞ୍ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାରସଂ ବଲାତ୍
ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ବିସ୍ତୃତ ମୁକୁତ ମାଳା ରହିଥାଏ, ଏପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଠୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ରସକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ବିକିରଣ କରୁଛି।
ଶୀତାଂଶାଵୁଦିତେ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାପୂର୍ଣେ ପୁରେ ଽସୁରାଃ ପ୍ରଦୋଷେ ଲଲିତଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଗୃହମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
ଶୀତଳ କିରଣ ଦେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲା, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ସହର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅସୁରମାନେ ଗୃହ ଓ ନିଜକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଲେ।
ରଥ୍ଯାସୁ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଚ ଦୀପାଶ୍ଚମ୍ପକପୁଷ୍ପାଭା ନାଲ୍ପସ୍ନେହପ୍ରଦୀପିତାଃ
ରାସ୍ତା, ରାଜପଥ, ପ୍ରାସାଦ ଓ ଘରରେ, ଦୀପମାନେ ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ, ଅଳ୍ପ ତେଲରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ।
ତଦା ମଠେଷୁ ତେ ଦୀପାଃ ସ୍ନେହପୂର୍ଣାଃ ପ୍ରଦୀପିତାଃ ଗୃହାଣି ଵସୁମନ୍ତ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵରତ୍ନମଯାନି ଚ ଜ୍ଵଲତୋ ଽଦୀପଯନ୍ଦୀପାଂଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯ ଇଵ ଗ୍ରହାଃ
ତାପରେ, ମଠମାନେ ତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପମାନେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଘରମାନେ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ସମୟରେ ଗ୍ରହମାନେ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଭିର୍ଭାସମାନମ୍ ଅନ୍ତର୍ଦୀପୈଃ ସୁଦୀପିତମ୍ ଉପଦ୍ରଵୈଃ କୁଲମିଵ ପୀଯତେ ତ୍ରିପୁରେ ତମଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଓ ଘର ଭିତର ଦୀପର ଆଲୋକରେ, ତ୍ରିପୁରାର ଅନ୍ଧାର ଏପରି ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ କୁଳ ଅପରାଧରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଵୈ ତରୁଣପ୍ରଦୋଷେ ଚନ୍ଦ୍ରାଟ୍ଟହାସେ ତରୁଣପ୍ରଦୋଷେ ରତ୍ଯର୍ଥିନୋ ଵୈ ଦନୁଜା ଗୃହେଷୁ ସହାଙ୍ଗନାଭିଃ ସୁଚିରଂ ଵିରେମୁଃ
ସେହି ସହରରେ ଯୁବତାର ଅନ୍ଧାରା ଛାଇଁଥିବା ବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହସି ଆଲୋକ ଛଡ଼ାଉଥିଲେ, ଆସୁରମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍ଗନାଙ୍କ ସହ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି ରତିର ଆଶାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଵିନୋଦିତା ଯେ ତୁ ଵୃଷଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପଞ୍ଚେଷଵସ୍ତେ ମକରଧ୍ଵଜେନ ତତ୍ରାସୁରେଷ୍ଵାସୁରପୁଂଗଵେଷୁ ସ୍ଵାଙ୍ଗାଙ୍ଗନାଃ ସ୍ଵେଦଯୁତା ବଭୂଵୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚବାଣରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ମଦନଙ୍କ କାମବାଣରେ ବିଧୁର ହେଲେ। ଆସୁରମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗନାମାନେ ଅତି ଉତ୍ତାପରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଇଥିଲେ।
କଲପ୍ରଲାପେଷୁ ଚ ଦାନଵୀନାଂ ଵୀଣାପ୍ରଲାପେଷୁ ଚ ମୂର୍ଛିତେଷୁ ମତ୍ତପ୍ରଲାପେଷୁ ଚ କୋକିଲାନାଂ ସଚାପବାଣୋ ମଦନୋ ମମନ୍ଥ
ଦାନବୀମାନେ ମଜାକିଆ କଥା କହିଥିଲେ, ବୀଣାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ମତ୍ତ କୋକିଳମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ମଦନ ତାଙ୍କର କାମବାଣରେ ସବୁଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିଦେଲେ।
ତମାଂସି ନୈଶାନି ଦ୍ରୁତଂ ନିହତ୍ଯ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଵିତାନେନ ଜଗଦ୍ଵିତତ୍ଯ ଖେ ରୋହିଣୀଂ ତାଂ ଚ ପ୍ରିଯାଂ ସମେତ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଭାଭିଃ କୁରୁତେ ଽଧିରାଜ୍ଯମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦ୍ରୁତ ହଟାଇ, ନିଜ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଜାଲି ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରି, ଆକାଶରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରୋହିଣୀ ସହ ମିଶି, ନିଜ ଆଲୋକରେ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵୈଵ କାନ୍ତସ୍ଯ ତୁ ପାଦମୂଲେ କାଚିଦ୍ଵରସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଵକପୋଲମୂଲେ ଵିଶେଷକଂ ଚାରୁତରଂ କରୋତି ତେନାନନଂ ସ୍ଵଂ ସମଲଂକରୋତି
ଏଠାରେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟେ ବସି, ନିଜ ଗାଲରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଟିକିଆ ଲଗାଇ, ତାହା ସହିତ ମୁହଁକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନନଂ ମଣ୍ଡଲଦର୍ପଣସ୍ଥଂ ମହାପ୍ରଭା ମେ ମୁଖଜେତି ଜପ୍ତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵରାଙ୍ଗୀ ରମଣେରିତାନି ତେନୈଵ ଭାଵେନ ରତୀମଵାପ
ସେ ନାରୀ ନିଜ ମୁହଁକୁ ଗୋଲ ଆଇନାରେ ଦେଖି, 'ମୋର ମୁହଁ କେତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ!' ବୋଲି ମନେମନେ କହି, ପ୍ରିୟଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଏହି ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ରୋମାଞ୍ଚିତୈର୍ଗାତ୍ରଵରୈର୍ଯୁଵଭ୍ଯୋ ରତାନୁରାଗାଦ୍ ରମଣେନ ଚାନ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ଦ୍ରୁତଂ ଯାନ୍ତି ମଦାଭିଭୂତାଃ କ୍ଷପା ଯଥା ଚାର୍କଦିନାଵସାନେ
ଯୁବତୀମାନେ ରତିର ଆନନ୍ଦରେ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ମଦରେ ମତ୍ତ ହେଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ରାତି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ପେପୀଯତେ ଚାତିରସାନୁଵିଦ୍ଧା ଵିମାର୍ଗିତାନ୍ଯା ଚ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରସନ୍ନା କାଚିତ୍ପ୍ରିଯସ୍ଯାତିଚିରାତ୍ପ୍ରସନ୍ନା ଆସୀତ୍ପ୍ରଲାପେଷୁ ଚ ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନା
ଜଣେ ନାରୀ ଆନନ୍ଦରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଜଣେ ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ମିଳି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଆଉ ଜଣେ ପ୍ରିୟଙ୍କର ମିଠା କଥାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ଗୋଶୀର୍ଷଯୁକ୍ତୈର୍ହରିଚନ୍ଦନୈଶ୍ଚ ପଙ୍କାଙ୍କିତାକ୍ଷୀ ଚ ଵରାସୁରୀଣାମ୍ ମନୋଜ୍ଞରୂପା ରୁଚିରା ବଭୂଵୁଃ ପୂର୍ଣାମୃତସ୍ଯେଵ ସୁଵର୍ଣକୁମ୍ଭାଃ
ଗୋମୁଣ୍ଡ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, କଜଳ ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବୀମାନେ ଅତି ମନୋହର ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇଥିଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ଭରା ସୁନାର ଘଡ଼ା।
କ୍ଷତାଧରୋଷ୍ଠା ଦ୍ରୁତଦୋଷରକ୍ତା ଲଲନ୍ତି ଦୈତ୍ଯା ଦଯିତାସୁ ରକ୍ତାଃ ତନ୍ତ୍ରୀପ୍ରଲାପାସ୍ତ୍ରିପୁରେଷୁ ରକ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଲାପେଷୁ ପୁନର୍ଵିରକ୍ତାଃ
ତାଜା ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ଠୋଠ ନେଇ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ରାଗ ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରୀମାନେ କଥା କହିଲେ ସେମାନେ ପୁନି ଅନାସକ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ମଧୁରାଭିଗାନଂ କାମସ୍ଯ ବାଣୈଃ ସୁକୃତଂ ନିଧାନମ୍ ଆପାନଭୂମୀଷୁ ସୁଖପ୍ରମେଯଂ ଗେଯଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵଥ ସାଧଯନ୍ତି
କେବେ କେବେ ମିଠା ଗୀତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯାହା କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ତିଆରି; ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦକ୍ଷତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ଗେଯଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵଥ ଶୋଧଯନ୍ତି କେଚିତ୍ପ୍ରିଯାଂ ତତ୍ର ଚ ସାଧଯନ୍ତି କେଚିତ୍ପ୍ରିଯାଂ ସମ୍ପ୍ରତି ବୋଧଯନ୍ତି ସଂବୁଧ୍ଯ ସଂବୁଧ୍ଯ ଚ ରାମଯନ୍ତି
ଗୀତ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ କେହି ଧୁନିକୁ ଶୁଧାରନ୍ତି, କେହି ତାହାଠାରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଖୁସି କରନ୍ତି, କେହି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଜଗାନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ଜଗାଇ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି।
ଧୂତପ୍ରସୂନପ୍ରଭଵଃ ସୁବନ୍ଧଃ ସୂର୍ଯେ ଗତେ ଵୈ ତ୍ରିପୁରେ ବଭୂଵ ସମର୍ମରୋ ନୂପୁରମେଖଲାନାଂ ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସଂବାଧତି କୋକିଲାନାମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ତ୍ରିପୁରାରେ ନୂତନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଘଂଟି ଓ ମେଖଳାର ଶବ୍ଦ ଉପଚାରିତ ହେଲା, ସେଇ ଶବ୍ଦ କୋକିଳମାନଙ୍କ ଡାକ ସହ ମିଶିଗଲା।
ପ୍ରିଯାଵଗୂଢା ଦଯିତୋପଗୂଢା କାଚିତ୍ପ୍ରରୂଢାଙ୍ଗରୁହାପି ନାରୀ ସୁଚାରୁବାଷ୍ପାଙ୍କୁରପଲ୍ଲଵାନାଂ ନଵାମ୍ବୁସିକ୍ତା ଇଵ ଭୂମିରାସୀତ୍
କେତେକ ନାରୀ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ, ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ମଞ୍ଜୁଳ କିଶଳୟ ପରି ନୂଆ ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଭୂମି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶଶାଙ୍କପାଦୈରୁପଶୋଭିତେଷୁ ପ୍ରାସାଦଵର୍ଯେଷୁ ଵରାଙ୍ଗନାନାମ୍ ମାଧୁର୍ଯଭୂତାଭରଣା ମହାନ୍ତଃ ସ୍ଵନା ବଭୂଵୁର୍ମଦନେଷୁ ତୁଲ୍ଯାଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମାର କିରଣରେ ଶୋଭିତ ମହଲମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧୁର ଗହନାର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା, ସେମାନେ ମଦନଙ୍କ ଭଳି ରତିରେ ସମାନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ପାନେନ ଖିନ୍ନା ଦଯିତାତିଵେଲଂ କପୋଲମାଜିଘ୍ରସି କିଂ ମମେଦମ୍ ଆରୋହ ମେ ଶ୍ରୋଣିମିମାଂ ଵିଶାଲାଂ ପୀନୋନ୍ନତାଂ କାଞ୍ଚନମେଖଲାଢ୍ଯାମ୍
ମଦପାନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଜଣେ ନାରୀ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏତେ ବେସି କାହିଁକି ମୋ ଗାଲ ଘ୍ରାଣ କରୁଛ? ଆସ, ଏହି ଚଉଡ଼ା, ଉଚ୍ଚ, ଭରିଅଛି ଓ ସୁନା ମେଖଳା ଲଗାଇଥିବା କଟି ଉପରେ ବସ।'
ରଥ୍ଯାସୁ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯଭାସିତାସୁ ସୁରେନ୍ଦ୍ରମାର୍ଗେଷୁ ଚ ଵିସ୍ତୃତେଷୁ ଦୈତ୍ଯାଙ୍ଗନା ଯୂଥଗତା ଵିଭାନ୍ତି ତାରା ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଦିଵାନ୍ତେ
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟର ଆଲୋକରେ ଜଗମଗାଉଥିବା ରାସ୍ତା ଓ ବିସ୍ତୃତ ରାଜପଥରେ, ଦୈତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଚାଲିଥିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚାରିପାଖରେ ତାରାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଟ୍ଟାଟ୍ଟହାସେଷୁ ଚ ଚାମରେଷୁ ପ୍ରେଙ୍ଖାସୁ ଚାନ୍ଯା ମଦଲୋଲଭାଵାତ୍ ସଂଦୋଲଯନ୍ତେ କଲସମ୍ପ୍ରହାସାଃ ପ୍ରୋଵାଚ କାଞ୍ଚୀ ଗୁଣସୂକ୍ଷ୍ମନାଦା
ହସର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଚାମର ଢୁମୁଡ଼ାରେ, କିଛି ଦୈତ୍ୟାଙ୍ଗନା ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଦୋଳିଉଠୁଥିଲେ, ମଜାକିଆ ହସରେ ଚାଲୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମେଖଳାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୱନି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲା।
ଅମ୍ଲାନମାଲାନ୍ଵିତସୁନ୍ଦରୀଣାଂ ପର୍ଯାଯ ଏଷୋ ଽସ୍ତି ଚ ହର୍ଷିତାନାମ୍ ଶ୍ରୂଯନ୍ତି ଵାଚଃ କଲଧୌତକଲ୍ପା ଵାପୀଷୁ ଚାନ୍ଯେ କଲହଂସଶବ୍ଦାଃ
ଅମଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଯେଉଁଠି ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ତାହା ଚମକୁଥିବା ଧାତୁର ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି । ଅନ୍ୟଠାରେ ପୁଣି ଝିଲିକି ଝିଲିକି କଳହଂସମାନେ ଝିଅ ଉପରେ ତଳାବରେ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ।
କାଞ୍ଚୀକଲାପଶ୍ଚ ସହାଙ୍ଗରାଗଃ ପ୍ରେଙ୍ଖାସୁ ତଦ୍ରାଗକୃତାଶ୍ଚ ଭାଵାଃ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ତାସାମସୁରାଙ୍ଗନାନାଂ ପ୍ରିଯାଲଯାନ୍ ମନ୍ମଥମାର୍ଗଣାନାମ୍
ଅଳଙ୍କାର ଲଗା ମେଖଳା ଓ ଦେହର ସୁଗନ୍ଧ, ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ଦେଇ ଯେଉଁ ଭାବ ଜନ୍ମେ, ସେଗୁଡିକ ଦେଉଳୀମାନେ ପ୍ରେମରେ ରହୁଥିବା ଦାନବୀମାନଙ୍କର ମନପସନ୍ଦ ଗୃହକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କାମଦେବଙ୍କର ଶର ଲାଗିଥାଏ ।
ଚିତ୍ରାମ୍ବରଶ୍ଚୋଦ୍ଧୃତକେଶପାଶଃ ସଂଦୋଲ୍ଯମାନଃ ଶୁଶୁଭେ ଽସୁରୀଣାମ୍ ସୁଚାରୁଵେଶାଭରଣୈରୁପେତସ୍ ତାରାଗଣୈର୍ ଜ୍ଯୋତିରିଵାସ ଚନ୍ଦ୍ରଃ
ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଖୋଲା କେଶ ଓ ହଲୁକ ହଲୁକ ଡୋଳି, ସେଇ ଦାନବୀମାନେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ । ସୁନ୍ଦର ଆଭୂଷଣ ଓ ଭୂଷା ଲଗାଇ, ସେମାନେ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ସଂଦୋଲନାଦ୍ ଉଚ୍ଛ୍ଵସିତୈଶ୍ଛିନ୍ନସୂତ୍ରୈଃ କାଞ୍ଚୀଭ୍ରଷ୍ଟୈର୍ମଣିଭିର୍ଵିପ୍ରକୀର୍ଣୈଃ ଦୋଲାଭୂମିସ୍ତୈର୍ଵିଚିତ୍ରା ଵିଭାତି ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵୋପଗତୈର୍ ଵିଚିତ୍ରା
ଡୋଳିର ଡୋଳାଣରେ ଗଠି ଖୁଲିଯିବା, ମେଖଳା ଖସିଯିବା ଓ ମଣିମାଳା ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ, ଡୋଳି ତଳର ଭୂମି ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛି । ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ ।