ମୃଦିତମ୍ ଉପନିଶମ୍ଯ ତାରକାଖ୍ଯଂ ରଵିଦୀପ୍ତାନଲଭୀଷଣାଯତାକ୍ଷମ୍ ହୃଷିତସକଲନେତ୍ରଲୋମସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତୋଯମୁଚୋ ଯଥା ନଦନ୍ତି
ତାରକଙ୍କୁ ଦଳି ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ପ୍ରମଥମାନେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶରୀର ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଯାଇ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା ।
ଇତି ସୁହୃଦୋ ଵଚନଂ ନିଶମ୍ଯ ତତ୍ ତ୍ଵଂ ତଡିମାଲେଃ ସ ମଯଃ ସୁଵର୍ଣମାଲୀ ରଣଶିରସ୍ଯ୍ ଅସିତାଞ୍ଜନାଚଲାଭୋ ଜଗଦେ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ନଵେନ୍ଦୁମାଲିମ୍
ମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁବৰ্ণ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ମୟା, ରଣଭୂମିରେ ଅନ୍ଧକାର କଜଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଓ ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନ୍ନ ନଃ କାଲଃ ସାଧିତୁଂ ହ୍ଯଵହେଲଯା କରୋମି ଵିକ୍ରମେଣୈତତ୍ ପୁରଂ ଵ୍ଯସନଵର୍ଜିତମ୍
ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଏବେ ଆମେ ଅବହେଳା କରିବା ଦିନ ନୁହେଁ; ମୁଁ ସାହସରେ ଏହି ସହରକୁ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ କରିବି ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମଯଶ୍ଚ ତ୍ରିପୁରେଶ୍ଵରଃ ଗଣାଞ୍ଜଘ୍ନୁସ୍ତୁ ଦ୍ରାଘିଷ୍ଠାଃ ସହିତାସ୍ତୈର୍ମହାସୁରୈଃ
ତାପରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୟା ତ୍ରିପୁରର ନାଥ ଏବଂ ମହାସୁରମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଦୀର୍ଘ ଗଣମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ।
ଯେନ ଯେନ ତତୋ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ ମାଲୀ ଯାତି ମଯଶ୍ଚ ସଃ ତେନ ତେନ ପୁରଂ ଶୂନ୍ଯଂ ପ୍ରମଥୈଃ ପ୍ରହୃତୈଃ କୃତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଓ ମୟା ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ପ୍ରମଥମାନେ ଘାଁ ଦେଇ ସହରକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲେ ।
ଅଥ ଯମଵରୁଣମୃଦଙ୍ଗଘୋଷୈଃ ପଣଵଡିଣ୍ଡିମଜ୍ଯାସ୍ଵନପ୍ରଘୋଷୈଃ ସକରତଲପୁଟୈଶ୍ଚ ସିଂହନାଦୈର୍ ଭଵମଭିପୂଜ୍ଯ ତଦା ସୁରା ଅଵତସ୍ଥୁଃ
ତାପରେ ଯମ ଓ ଵରୁଣଙ୍କ ଢୋଳ ଶବ୍ଦ, ପଣବ ଓ ଡିଣ୍ଡିମାର ଝଙ୍କାର, ହାତ ତାଳି ଓ ସିଂହ ଗର୍ଜନ ସହିତ ଦେବମାନେ ଭବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତିଆରି ହେଲେ ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋ ଦିତିଜୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ସହସ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରତିମୌଜସୈର୍ ଵିଭୁଃ ଅଭିଷ୍ଟୁତଃ ସତ୍ଯରତୈସ୍ ତପୋଧନୈର୍ ଯଥାସ୍ତଶୃଙ୍ଗାଭିଗତୋ ଦିଵାକରଃ
ମହାତ୍ମା ଦିତିଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶକ୍ତିରେ ଚମକୁଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ସେ ଅସ୍ତ ଚୂଡ଼ା ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଥିବା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ ।
ତାରକାଖ୍ଯେ ହତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଉତ୍ସାର୍ଯ ପ୍ରମଥାନ୍ମଯଃ ଉଵାଚ ଦାନଵାନ୍ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ସ ତୁ ଭଯାଵୃତାନ୍
ତାରକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି ପ୍ରମଥମାନେ ଦୂରେ ହଟିଗଲା ପରେ, ଭୟରେ ଭରିଥିବା ମୟା ପୁନିପୁନି ଦାନବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭୋ ଽସୁରେନ୍ଦ୍ରାଧୁନା ସର୍ଵେ ନିବୋଧଧ୍ଵଂ ପ୍ରଭାଷିତମ୍ ଯତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ଚୈଵ ଯୁଷ୍ମାଭିଶ୍ଚ ମହାବଲୈଃ
ହେ ଅସୁରମହାପ୍ରଭୁମାନେ, ଏବେ ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୋ ଓ ତୁମେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଶୁଣ ।
ପୁଷ୍ଯଂ ସମେଷ୍ଯତେ କାଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ ଯଦୈକଂ ତ୍ରିପୁରଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷଣମେକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଷ୍ୟ ତାରା ସମୟରେ ଆସିବା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଯାହାର ମୁଁହ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଆସିଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତିନିଟି ସହର ଏକାଠି ହେଇଯିବ ।
କୁରୁଧ୍ଵଂ ନିର୍ଭଯାଃ କାଲେ କୋକିଲାଶଂସିତେନ ଚ ସ କାଲଃ ପୁଷ୍ଯଯୋଗସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ଚ ମଯା କୃତଃ
ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ, କୋକିଳର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦରେ ଚିହ୍ନିତ ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ସେ ସମୟ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସହର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି।
କାଲେ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଯସ୍ତୁ ସଂଭାଵଯତି ସଂହତିମ୍ ସ ଏନଂ କାରଯେଚ୍ଚୂର୍ଣଂ ବଲିନୈକୈଷୁଣା ସୁରଃ
ସେ ସମୟରେ ସହର ଭିତରେ ଯେଉଁଠି କେହି ଦଳ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ସେଉଁଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଏକ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ।
ଯୋ ଵଃ ପ୍ରାଣୋ ବଲଂ ଯଚ୍ଚ ଯା ଚ ଵୋ ଵୈରିତାସୁରାଃ ତତ୍କୃତ୍ଵା ହୃଦଯେ ଚୈଵ ପାଲଯଧ୍ଵମିଦଂ ପୁରମ୍
ତୁମର ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା — ଏସବୁକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଏହି ସହରକୁ ରକ୍ଷା କର।
ମହେଶ୍ଵରରଥଂ ହ୍ଯେକଂ ସର୍ଵପ୍ରାଣେନ ଭୀଷଣମ୍ ଵିମୁଖୀକୁରୁତାତ୍ଯର୍ଥଂ ଯଥା ନୋତ୍ସୃଜତେ ଶରମ୍
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଏକ ଭୟଙ୍କର ରଥକୁ ଅଟକାଇ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ସେ ତୀର ଛାଡିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତତ ଏଵଂ କୃତେ ଽସ୍ମାଭିସ୍ ତ୍ରିପୁରସ୍ଯାପି ରକ୍ଷଣେ ପ୍ରତୀକ୍ଷିଷ୍ଯନ୍ତି ଵିଵଶାଃ ପୁଷ୍ଯଯୋଗଂ ଦିଵୌକସଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଆମେ ତ୍ରିପୁରାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଷ୍ୟ ଯୋଗ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ।
ନିଶମ୍ଯ ତନ୍ମଯସ୍ଯୈଵଂ ଦାନଵାସ୍ତ୍ରିପୁରାଲଯାଃ ମୁହୁଃ ସିଂହରୁତଂ କୃତ୍ଵା ମଯମୂଚୁର୍ଯମୋପମାଃ
ମୟାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତ୍ରିପୁରାରେ ବସୁଥିବା ଦାନବମାନେ, ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଭଳି ପୁନିପୁନି ଚିତ୍କାର କରି, ମୟାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ।
ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵଯଂ ସର୍ଵେ କୁର୍ମସ୍ତଵ ପ୍ରଭାଷିତମ୍ ତଥା କୁର୍ମୋ ଯଥା ରୁଦ୍ରୋ ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ପୁରେ ଶରମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଅନୁସରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛୁ; ଏପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ସହରରେ ତୀର ଛାଡିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯ ଯାସ୍ଯାମଃ ସଂଗ୍ରାମଂ ତଦ୍ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଜିଘାଂସଵଃ କଥଯନ୍ତି ଦିତେଃ ପୁତ୍ରା ହୃଷ୍ଟା ଭିନ୍ନତନୂରୁହାଃ
ଆଜି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ; ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏହିପରି କହି, ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଚମଡ଼ ଖଡ଼ିଉଠିଲା।
କଲ୍ପଂ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଵା ଖସ୍ଥଂ ତ୍ରିପୁରଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଅଦାନଵଂ ଵା ଭଵିତା ନାରାଯଣପଦତ୍ରଯମ୍
ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିପୁରା ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବେ ରହିବ, କିମ୍ବା ନାରାୟଣଙ୍କ ତିନିପଥ ଘଟିବ, ତେବେ ଦାନବମାନେ ରହିବେ ନାହିଁ।
ଵଯଂ ନ ଧର୍ମଂ ହାସ୍ଯାମୋ ଯସ୍ମିନ୍ଯୋକ୍ଷ୍ଯସି ନୋ ଭଵାନ୍ ଅଦୈଵତମ୍ ଅଦୈତ୍ଯଂ ଵା ଲୋକଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
ଆମେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିବା ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଆମକୁ ଲଗାଇବା; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେବତା ବିନା କିମ୍ବା ଦାନବ ବିନା ଜଗତ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ଇତି ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ପୁରାନ୍ତର୍ଵିବୁଧାରଯଃ ପ୍ରଦୋଷେ ମୁଦିତା ଭୂତ୍ଵା ଚେରୁର୍ମନ୍ମଥଚାରତାମ୍
ଏପରି ଆଲୋଚନା କରି, ଖୁସି ହୋଇ, ସହରର ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆନନ୍ଦରେ, ମନମଥଙ୍କ ଚାରା କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇଲେ।
ମୁହୁର୍ମୁକ୍ତୋଦଯୋ ଭ୍ରାନ୍ତ ଉଦଯାଗ୍ରଂ ମହାମଣିଃ ତମାଂସ୍ଯୁତ୍ସାର୍ଯ ଭଗଵାଂଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଜୃମ୍ଭତି ସୋ ଽମ୍ବରମ୍
ପୁନିପୁନି, ମହାମଣି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି, ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
କୁମୁଦାଲଂକୃତେ ହଂସୋ ଯଥା ସରସି ଵିସ୍ତୃତେ ସିଂହୋ ଯଥା ଚୋପଵିଷ୍ଟୋ ଵୈଡୂର୍ଯଶିଖରେ ମହାନ୍
ଯେପରି ହଂସ ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ, ସିଂହ ନୀଳମଣି ପାହାଡ଼ରେ ଗର୍ବିତ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯଥା ଚ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ହାରଶ୍ଚୋରସି ସଂସ୍ଥିତଃ ତଥାଵଗାଢେ ନଭସି ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽତ୍ରିନଯନୋଦ୍ଭଵଃ ଭ୍ରାଜତେ ଭ୍ରାଜଯଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ସୃଜଞ୍ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାରସଂ ବଲାତ୍
ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ବିସ୍ତୃତ ମୁକୁତ ମାଳା ରହିଥାଏ, ଏପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଠୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ରସକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ବିକିରଣ କରୁଛି।
ଶୀତାଂଶାଵୁଦିତେ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାପୂର୍ଣେ ପୁରେ ଽସୁରାଃ ପ୍ରଦୋଷେ ଲଲିତଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଗୃହମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
ଶୀତଳ କିରଣ ଦେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲା, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ସହର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅସୁରମାନେ ଗୃହ ଓ ନିଜକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଲେ।
ରଥ୍ଯାସୁ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଚ ଦୀପାଶ୍ଚମ୍ପକପୁଷ୍ପାଭା ନାଲ୍ପସ୍ନେହପ୍ରଦୀପିତାଃ
ରାସ୍ତା, ରାଜପଥ, ପ୍ରାସାଦ ଓ ଘରରେ, ଦୀପମାନେ ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ, ଅଳ୍ପ ତେଲରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ।
ତଦା ମଠେଷୁ ତେ ଦୀପାଃ ସ୍ନେହପୂର୍ଣାଃ ପ୍ରଦୀପିତାଃ ଗୃହାଣି ଵସୁମନ୍ତ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵରତ୍ନମଯାନି ଚ ଜ୍ଵଲତୋ ଽଦୀପଯନ୍ଦୀପାଂଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯ ଇଵ ଗ୍ରହାଃ
ତାପରେ, ମଠମାନେ ତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପମାନେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଘରମାନେ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ସମୟରେ ଗ୍ରହମାନେ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଭିର୍ଭାସମାନମ୍ ଅନ୍ତର୍ଦୀପୈଃ ସୁଦୀପିତମ୍ ଉପଦ୍ରଵୈଃ କୁଲମିଵ ପୀଯତେ ତ୍ରିପୁରେ ତମଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଓ ଘର ଭିତର ଦୀପର ଆଲୋକରେ, ତ୍ରିପୁରାର ଅନ୍ଧାର ଏପରି ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ କୁଳ ଅପରାଧରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଵୈ ତରୁଣପ୍ରଦୋଷେ ଚନ୍ଦ୍ରାଟ୍ଟହାସେ ତରୁଣପ୍ରଦୋଷେ ରତ୍ଯର୍ଥିନୋ ଵୈ ଦନୁଜା ଗୃହେଷୁ ସହାଙ୍ଗନାଭିଃ ସୁଚିରଂ ଵିରେମୁଃ
ସେହି ସହରରେ ଯୁବତାର ଅନ୍ଧାରା ଛାଇଁଥିବା ବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହସି ଆଲୋକ ଛଡ଼ାଉଥିଲେ, ଆସୁରମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍ଗନାଙ୍କ ସହ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି ରତିର ଆଶାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଵିନୋଦିତା ଯେ ତୁ ଵୃଷଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପଞ୍ଚେଷଵସ୍ତେ ମକରଧ୍ଵଜେନ ତତ୍ରାସୁରେଷ୍ଵାସୁରପୁଂଗଵେଷୁ ସ୍ଵାଙ୍ଗାଙ୍ଗନାଃ ସ୍ଵେଦଯୁତା ବଭୂଵୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚବାଣରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ମଦନଙ୍କ କାମବାଣରେ ବିଧୁର ହେଲେ। ଆସୁରମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗନାମାନେ ଅତି ଉତ୍ତାପରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଇଥିଲେ।