ସୂଦିତାନଥ ତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଅନ୍ଯେ ଦାନଵପୁଂଗଵାଃ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଚିକ୍ଷିପୁର୍ ଵାପ୍ଯାଂ ମଯଦାନଵଚୋଦିତାଃ
ତାପରେ, ମୟ ଦାନବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ମୃତ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଉଠାଇ ଝିଲିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତେ ଚାପି ଭାସ୍ଵରୈର୍ଦେହୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକ ଇଵାମରାଃ ଉତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଵାପୀମାସାଦ୍ଯ ସଦ୍ରୂପାଭରଣାମ୍ବରାଃ
ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇ, ଝିଲିରୁ ଉଠି ଶ୍ୱର୍ଗର ଅମରମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଇଲେ।
ଅଥୈକେ ଦାନଵାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵାପୀପ୍ରକ୍ଷେପଣାଦ୍ ଅସୂନ୍ ଆସ୍ଫୋଟ୍ଯ ସିଂହନାଦଂ ଚ କୃତ୍ଵାଧାଵଂସ୍ତଥାସୁରାଃ
ତାପରେ କିଛି ଦାନବ, ଝିଲିରେ ପକାଇ ଆଉଥରେ ଜୀବନ ମିଳିବା ପରେ, ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନା କରି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ, ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଲେ।
ଦାନଵାଃ ପ୍ରମଥାନେତାନ୍ ପ୍ରସର୍ପତ କିମ୍ ଆସଥ ହତାନପି ହି ଵୋ ଵାପୀ ପୁନରୁଜ୍ଜୀଵଯିଷ୍ଯତି
ଦାନବମାନେ ପ୍ରମଥମାନେଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି କହିଲେ, 'ପ୍ରମଥମାନେ, କାହିଁକି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛ? ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ମାରିଛ, ସେମାନେକୁ ଝିଲି ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଦେବ।'
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଵଚୋ ଽଗ୍ରଗ୍ରହସଂନିଭଃ ଦ୍ରୁତମେଵୈତ୍ଯ ଦେଵେଶମ୍ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସର୍ପ ଦଂଶ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୂଦିତାଃ ସୂଦିତା ଦେଵ ପ୍ରମଥୈରସୁରା ହ୍ଯମୀ ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପୁନର୍ଭୀମାଃ ସସ୍ଯା ଇଵ ଜଲୋକ୍ଷିତାଃ
'ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅସୁରମାନେ ପ୍ରମଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ବର୍ଷାରେ ଫେରି ଉଠୁଥିବା ଧାନ ଭଳି ପୁନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଠିଯାଉଛନ୍ତି।'
ଅସ୍ମିନ୍କିଲ ପୁରେ ଵାପୀ ପୂର୍ଣାମୃତରସାମ୍ଭସା ନିହତା ନିହତା ଯତ୍ର କ୍ଷିପ୍ତା ଜୀଵନ୍ତି ଦାନଵାଃ
'ଏହି ସହରରେ ଏକ ଝିଲି ଅଛି, ଯାହା ଅମୃତରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେତେବେଳେ ମୃତ ଦାନବମାନେ ସେଠି ପକାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନି ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି।'
ଇତି ଵିଜ୍ଞାପଯଦ୍ଦେଵଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଅଭଵନ୍ଦାନଵବଲ ଉତ୍ପାତା ଵୈ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଏଭଳି ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ; ଦାନବମାନେର ଶକ୍ତି ଭୟଙ୍କର ହେବା ସହିତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ତାରକାଖ୍ଯଃ ସୁଭୀମାକ୍ଷୋ ଦାରିତାସ୍ଯୋ ହରିର୍ଯଥା ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାଦେଵରଥଂ ପ୍ରତି
ତାରକ ନାମକ ଦାନବ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ମୁଁହ ଫାଟିଥିଲା, ହରିଙ୍କ ପରି, ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ମହାଦେବଙ୍କ ରଥକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ୍ରିପୁରେ ତୁ ମହାନ୍ଘୋରୋ ଭେରୀଶଙ୍ଖରଵୋ ବଭୌ ଦାନଵା ନିଃସୃତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଦେଵରଥେ ସୁରମ୍
ତ୍ରିପୁରରେ ଭୟଙ୍କର ଢୋଲ ଓ ଶଂଖ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ବାହାରିଆସିଲେ।
ଭୂକମ୍ପଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ଶତାଙ୍ଗୋ ଭୂଗତୋ ଽଭଵତ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୋଭମଗାଦ୍ରୁଦ୍ରଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଶ୍ଚ ପିତାମହଃ
ସେଠାରେ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା; ଶତାଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି ରୁଦ୍ର ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପିତାମହ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଦେଵଵରିଷ୍ଠାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ଵିତଃ ସ ରଥୋତ୍ତମଃ ଅନାଯତନମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସୀଦତେ ଗୁଣଵାନିଵ
ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ସେ ଉତ୍ତମ ରଥ ଆଧାର ବିହୀନ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ନୀତିବାନ୍ ଲୋକ ଭଳି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଡୁବିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଧାତୁକ୍ଷଯେ ଦେହ ଇଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚାଲ୍ପମିଵୋଦକମ୍ ଶୈଥିଲ୍ଯଂ ଯାତି ସ ରଥଃ ସ୍ନେହୋ ଵିପ୍ରକୃତୋ ଯଥା
ଯେପରି ଶରୀରର ଜୀବନ ତତ୍ତ୍ୱ ଶେଷ ହେଲେ ଶରୀର ଅଶକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳ ଅଳ୍ପ ହେବାରେ ଯେପରି ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ରଥର ତେଲ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ରଥଟି ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଏ।
ରଥାଦୁତ୍ପତ୍ଯାତ୍ମଭୂର୍ ଵୈ ସୀଦନ୍ତଂ ତୁ ରଥୋତ୍ତମମ୍ ଉଜ୍ଜହାର ମହାପ୍ରାଣୋ ରଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରୂପିଣମ୍
ତାପରେ ରଥରୁ ବଡ଼ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବାହାରି ଆସି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତିନି ଲୋକ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ରଥକୁ ଉଠାଇଲା।
ତଦା ଶରାଦ୍ଵିନିଷ୍ପତ୍ଯ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ ଵୃଷରୂପଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ରଥଂ ଜଗ୍ରାହ ଦୁର୍ଧରମ୍
ସେ ସମୟରେ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଛଳି, ବଡ଼ ବୃଷ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରଥକୁ ଧରିଲେ।
ସ ଵିଷାଣାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ରଥମେଵ ମହାରଥଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯୋଦ୍ଵହତେ ସଜ୍ଜଂ କୁଲଂ କୁଲଵହୋ ଯଥା
ସେ ବଡ଼ ବୃଷ ଦୁଇଟି ଶିଙ୍ଗରେ ତିନି ଲୋକ ଧାରଣ କରିଥିବା ରଥକୁ ଧରି, ଯେପରି ବୃଷ ନିଜ ଦଳକୁ ବହନ କରେ, ସେପରି ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତାରକାଖ୍ଯୋ ଽପି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ଗିରୀନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପକ୍ଷଵାନ୍ ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତଦା ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହତଵାଂଶ୍ଚ ସଃ
ତାପରେ ତାରକା ନାମକ ଦାନବରାଜା, ପର୍ବତର ଭଳି ପଖି ଥିବା, ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
ସ ତାରକାଖ୍ଯାଭିହତଃ ପ୍ରତୋଦଂ ନ୍ଯସ୍ଯ କୂବରେ ଵିଜଜ୍ଵାଲ ମୁହୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଶ୍ଵାସଂ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ ସମୁଦ୍ଗିରନ୍
ତାରକାଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁଶ କୁବରେ ରଖି, ପୁନିପୁନି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ ଏବଂ ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯୈର୍ମହାନାଦୋ ଦାନଵୈରପି ଭୈରଵଃ ତାରକାଖ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଥଂ କୃତୋ ଜଲଧରୋପମଃ
ସେଠାରେ ଦାନବ ଓ ଦାନବମାନେ ତାରକାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ରଥଚରଣକରୋ ଽଥ ମହାମୃଧେ ଵୃଷଭଵପୁର୍ଵୃଷଭେନ୍ଦ୍ରପୂଜିତଃ ଦିତିତନଯବଲଂ ଵିମର୍ଦ୍ଯ ସର୍ଵଂ ତ୍ରିପୁରପୁରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ କେଶଵଃ
ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଷ ଓ ବୃଷରାଜମାନେ ଯେଉଁ ରଥଚକ୍ରକୁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେ ରଥଚକ୍ର ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରିଦେଲା ଏବଂ କେଶବ ତ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଜଲଜଲଦରାଜିତାଂ ସମସ୍ତାଂ କୁମୁଦଵରୋତ୍ପଲଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜାଢ୍ଯାମ୍ ସୁରଗୁରୁରପିବତ୍ପଯୋ ଽମୃତଂ ତଦ୍ ରଵିରିଵ ସଂଚିତଶାର୍ଵରଂ ତମୋ ଽନ୍ଧମ୍
ମେଘରେ ଢାକିଥିବା, ଶ୍ୱେତ କମଳ, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ହ୍ରଦରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଅମୃତ ପିଇଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶୋଷି ନେଇଥାଏ।
ଵାପୀଂ ପୀତ୍ଵାସୁରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ ନର୍ଦମାନୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶରଂ ତତଃ
ଦାନବରାଜମାନଙ୍କ ହ୍ରଦରୁ ପାନ କରି, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବଳଶାଳୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଗର୍ଜନ କରି, ପରେ ତୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ଽସୁରା ଭୀମଗଣେଶ୍ଵରୈର୍ହତାଃ ପ୍ରହାରସଂଵର୍ଧିତଶୋଣିତାପଗାଃ ପରାଙ୍ମୁଖା ଭୀମମୁଖୈଃ କୃତା ରଣେ ଯଥା ନଯାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତତତ୍ପରୈର୍ନରୈଃ
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଗଣପତିମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଦାନବମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରକ୍ତ ଝରିଥିବା ନଦୀରେ ଭିଜି, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ମଣିଷମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅନ୍ତି।
ସ ତାରକାଖ୍ଯସ୍ ତଡିନ୍ମାଲିରେଵ ଚ ମଯେନ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରମଥୈରଭିଦ୍ରୁତାଃ ପୁରଂ ପରାଵୃତ୍ଯ ନୁ ତେ ଶରାର୍ଦିତା ଯଥା ଶରୀରଂ ପଵନୋଦଯେ ଗତାଃ
ତାରକା, ବିଜୁଳି ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମୟା ଓ ପ୍ରମଥମାନେ ସହିତ ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ଯେପରି ପବନ ଉଠିଲେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗଣେଶ୍ଵରାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଦର୍ପକାଶିନୋ ମହେନ୍ଦ୍ରନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଷଣ୍ମୁଖା ଯୁଧି ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈର୍ଜହସୁଶ୍ଚ ଦୁର୍ମଦା ଜଯେମ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିଦିଗୀଶ୍ଵରୈଃ ସହ
ଗଣପତିମାନେ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ନନ୍ଦୀ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ, ଅହଂକାରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ ଏବଂ ହସ କରି, 'ଆମେ ଜିତିବା' ବୋଲି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଗେଇଯାଇଲେ।
ପ୍ରମଥୈଃ ସମରେ ଭିନ୍ନାସ୍ ତ୍ରୈପୁରାସ୍ତେ ସୁରାରଯଃ ପୁରଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ଭୀତାଃ ପ୍ରମଥୈର୍ଭଗ୍ନଗୋପୁରମ୍
ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପ୍ରମଥମାନେ ଗୋପୁର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ବେଳେ, ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶୀର୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଯଥା ନାଗା ଭଗ୍ନଶୃଙ୍ଗା ଯଥା ଵୃଷାଃ ଯଥା ଵିପକ୍ଷାଃ ଶକୁନା ନଦ୍ଯଃ କ୍ଷୀଣୋଦକା ଯଥା
ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାଁତ ଥିବା ହାତୀ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପଖ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମୃତପ୍ରାଯାସ୍ତଥା ଦୈତ୍ଯା ଦୈଵତୈର୍ଵିକୃତାନନାଃ ବଭୂଵୁସ୍ତେ ଵିମନସଃ କଥଂ କାର୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ସେହିପରି, ଦେବତାମାନେ ମୁହଁ ବିକୃତ କରିଦେବାରୁ, ଦାନବମାନେ ପ୍ରାୟ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଦାସ ହୋଇ, 'ଏବେ କଣ କରିବା?' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅଥ ତାନ୍ମ୍ଲାନମନସସ୍ ତଦା ତାମରସାନନଃ ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯୋ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ପରମାଧିପତିର୍ମଯଃ
ତାପରେ, ମନ ମର୍ମରିତ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ, କମଳମୁଖୀ ଦାନବ ମୟା, ଦାନବମାନଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାନି ଘୋରାଣି ପ୍ରମଥୈଃ ସହ ସାମରୈଃ ତୋଷଯିତ୍ଵା ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରମଥାନମରୈଃ ସହ
ପ୍ରମଥ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି...