ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରେଣ ପ୍ରମଥାସ୍ ତାରକାଖ୍ଯେନ ଦାନଵାଃ ଚକ୍ରୁଃ ସଂହତ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମଂ ଚୋଦ୍ଯମାନା ବଲେନ ଚ
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରମଥମାନେ ଓ ତାରକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦାନବମାନେ, ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଏକଠି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତେ ଽସିଭିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଂକାଶୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚାନଲପିଙ୍ଗଲୈଃ ବାଣୈଶ୍ଚ ଦୃଢନିର୍ମୁକ୍ତୈର୍ ଅଭିଜଘ୍ନୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର, ଅଗ୍ନି ପରି ରଙ୍ଗିନ ଶୂଳ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶରାଣାଂ ସୃଜ୍ଯମାନାନାମ୍ ଅସୀନାଂ ଚ ନିପାତ୍ଯତାମ୍ ରୂପାଣ୍ଯାସନ୍ମହୋଲ୍କାନାଂ ପତନ୍ତୀନାମିଵାମ୍ବରାତ୍
ବାଣ ଛାଡ଼ାଯିବା ଓ ତଳୱାର ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତି ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ଉଲ୍କାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶକ୍ତିଭିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ନିର୍ଦଯା ଇଵ ପାତିତାଃ ନିରଯେଷ୍ଵିଵ ନିର୍ମଗ୍ନାଃ କୂଜନ୍ତେ ପ୍ରମଥାସୁରାଃ
ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଭେଦିତ, ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ପଡ଼ି ଯିବା ପରେ, ପ୍ରମଥ ଓ ଅସୁରମାନେ ନରକରେ ଡୁବିଯିବା ପରି କୁହୁଡ଼ି କରୁଥିଲେ।
ହେମକୁଣ୍ଡଲଯୁକ୍ତାନି କିରୀଟୋତ୍କଟଵନ୍ତି ଚ ଶିରାଂସ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯାଂ ପତନ୍ତି ସ୍ମ ଗିରିକୂଟା ଇଵାତ୍ଯଯେ
ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉଚ୍ଚ କିରିଟ୍ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପରଶ୍ଵଧୈଃ ପଟ୍ଟିଶୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ପରିଘୈସ୍ତଥା ଛିନ୍ନାଃ କରିଵରାକାରା ନିପେତୁସ୍ତେ ଧରାତଲେ
କୁହାଡ଼ି, ବଣ୍ଡୁକ, ତଳୱାର ଓ ଗଦାର ଆଘାତରେ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁହିଯାଇଲେ।
ଗର୍ଜନ୍ତି ସହସା ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମଥା ଭୀମଗର୍ଜନାଃ ସାଧଯନ୍ତ୍ଯପରେ ସିଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧଗାନ୍ଧର୍ଵମଦ୍ଭୁତମ୍
ପ୍ରମଥଗଣ ହଠାତ୍ ଆନନ୍ଦରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରିଲେ; ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ବଲଵାନ୍ଭାସି ପ୍ରମଥ ଦର୍ପିତୋ ଭାସି ଦାନଵ ଇତି ଚୋଚ୍ଚାରଯନ୍ଵାଚଂ ଵାରଣା ରଣଧୂର୍ଗତାଃ
ପ୍ରମଥମାନେ ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ହାତୀମାନେ ପରି ପ୍ରବେଶ କରି, 'ତୁମେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଛ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ପରିଘୈରାହତାଃ କେଚିଦ୍ ଦାନଵୈଃ ଶଂକରାନୁଗାଃ ଵମନ୍ତେ ରୁଧିରଂ ଵକ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଧାତୁମିଵାଚଲାଃ
ଶିବଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ କେତେକ ଦାନବମାନଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଝାରିଲେ, ପାହାଡ଼ରୁ ସୁନା ଝରିବା ପରି।
ପ୍ରମଥୈରପି ନାରାଚୈର୍ ଅସୁରାଃ ସୁରଶତ୍ରଵଃ ଦ୍ରୁମୈଶ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଗାଢମେଵାହଵେ ହତାଃ
ପ୍ରମଥମାନେ ତୀର, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଅସୁରମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ।
ସୂଦିତାନଥ ତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଅନ୍ଯେ ଦାନଵପୁଂଗଵାଃ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଚିକ୍ଷିପୁର୍ ଵାପ୍ଯାଂ ମଯଦାନଵଚୋଦିତାଃ
ତାପରେ, ମୟ ଦାନବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ମୃତ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଉଠାଇ ଝିଲିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତେ ଚାପି ଭାସ୍ଵରୈର୍ଦେହୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକ ଇଵାମରାଃ ଉତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଵାପୀମାସାଦ୍ଯ ସଦ୍ରୂପାଭରଣାମ୍ବରାଃ
ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇ, ଝିଲିରୁ ଉଠି ଶ୍ୱର୍ଗର ଅମରମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଇଲେ।
ଅଥୈକେ ଦାନଵାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵାପୀପ୍ରକ୍ଷେପଣାଦ୍ ଅସୂନ୍ ଆସ୍ଫୋଟ୍ଯ ସିଂହନାଦଂ ଚ କୃତ୍ଵାଧାଵଂସ୍ତଥାସୁରାଃ
ତାପରେ କିଛି ଦାନବ, ଝିଲିରେ ପକାଇ ଆଉଥରେ ଜୀବନ ମିଳିବା ପରେ, ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନା କରି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ, ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଲେ।
ଦାନଵାଃ ପ୍ରମଥାନେତାନ୍ ପ୍ରସର୍ପତ କିମ୍ ଆସଥ ହତାନପି ହି ଵୋ ଵାପୀ ପୁନରୁଜ୍ଜୀଵଯିଷ୍ଯତି
ଦାନବମାନେ ପ୍ରମଥମାନେଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି କହିଲେ, 'ପ୍ରମଥମାନେ, କାହିଁକି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛ? ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ମାରିଛ, ସେମାନେକୁ ଝିଲି ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଦେବ।'
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଵଚୋ ଽଗ୍ରଗ୍ରହସଂନିଭଃ ଦ୍ରୁତମେଵୈତ୍ଯ ଦେଵେଶମ୍ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସର୍ପ ଦଂଶ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୂଦିତାଃ ସୂଦିତା ଦେଵ ପ୍ରମଥୈରସୁରା ହ୍ଯମୀ ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପୁନର୍ଭୀମାଃ ସସ୍ଯା ଇଵ ଜଲୋକ୍ଷିତାଃ
'ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅସୁରମାନେ ପ୍ରମଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ବର୍ଷାରେ ଫେରି ଉଠୁଥିବା ଧାନ ଭଳି ପୁନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଠିଯାଉଛନ୍ତି।'
ଅସ୍ମିନ୍କିଲ ପୁରେ ଵାପୀ ପୂର୍ଣାମୃତରସାମ୍ଭସା ନିହତା ନିହତା ଯତ୍ର କ୍ଷିପ୍ତା ଜୀଵନ୍ତି ଦାନଵାଃ
'ଏହି ସହରରେ ଏକ ଝିଲି ଅଛି, ଯାହା ଅମୃତରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେତେବେଳେ ମୃତ ଦାନବମାନେ ସେଠି ପକାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନି ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି।'
ଇତି ଵିଜ୍ଞାପଯଦ୍ଦେଵଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଅଭଵନ୍ଦାନଵବଲ ଉତ୍ପାତା ଵୈ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଏଭଳି ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ; ଦାନବମାନେର ଶକ୍ତି ଭୟଙ୍କର ହେବା ସହିତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ତାରକାଖ୍ଯଃ ସୁଭୀମାକ୍ଷୋ ଦାରିତାସ୍ଯୋ ହରିର୍ଯଥା ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାଦେଵରଥଂ ପ୍ରତି
ତାରକ ନାମକ ଦାନବ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ମୁଁହ ଫାଟିଥିଲା, ହରିଙ୍କ ପରି, ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ମହାଦେବଙ୍କ ରଥକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ୍ରିପୁରେ ତୁ ମହାନ୍ଘୋରୋ ଭେରୀଶଙ୍ଖରଵୋ ବଭୌ ଦାନଵା ନିଃସୃତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଦେଵରଥେ ସୁରମ୍
ତ୍ରିପୁରରେ ଭୟଙ୍କର ଢୋଲ ଓ ଶଂଖ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ବାହାରିଆସିଲେ।
ଭୂକମ୍ପଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ଶତାଙ୍ଗୋ ଭୂଗତୋ ଽଭଵତ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୋଭମଗାଦ୍ରୁଦ୍ରଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଶ୍ଚ ପିତାମହଃ
ସେଠାରେ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା; ଶତାଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି ରୁଦ୍ର ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପିତାମହ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଦେଵଵରିଷ୍ଠାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ଵିତଃ ସ ରଥୋତ୍ତମଃ ଅନାଯତନମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସୀଦତେ ଗୁଣଵାନିଵ
ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ସେ ଉତ୍ତମ ରଥ ଆଧାର ବିହୀନ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ନୀତିବାନ୍ ଲୋକ ଭଳି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଡୁବିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଧାତୁକ୍ଷଯେ ଦେହ ଇଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚାଲ୍ପମିଵୋଦକମ୍ ଶୈଥିଲ୍ଯଂ ଯାତି ସ ରଥଃ ସ୍ନେହୋ ଵିପ୍ରକୃତୋ ଯଥା
ଯେପରି ଶରୀରର ଜୀବନ ତତ୍ତ୍ୱ ଶେଷ ହେଲେ ଶରୀର ଅଶକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳ ଅଳ୍ପ ହେବାରେ ଯେପରି ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ରଥର ତେଲ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ରଥଟି ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଏ।
ରଥାଦୁତ୍ପତ୍ଯାତ୍ମଭୂର୍ ଵୈ ସୀଦନ୍ତଂ ତୁ ରଥୋତ୍ତମମ୍ ଉଜ୍ଜହାର ମହାପ୍ରାଣୋ ରଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରୂପିଣମ୍
ତାପରେ ରଥରୁ ବଡ଼ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବାହାରି ଆସି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତିନି ଲୋକ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ରଥକୁ ଉଠାଇଲା।
ତଦା ଶରାଦ୍ଵିନିଷ୍ପତ୍ଯ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ ଵୃଷରୂପଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ରଥଂ ଜଗ୍ରାହ ଦୁର୍ଧରମ୍
ସେ ସମୟରେ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଛଳି, ବଡ଼ ବୃଷ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରଥକୁ ଧରିଲେ।
ସ ଵିଷାଣାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ରଥମେଵ ମହାରଥଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯୋଦ୍ଵହତେ ସଜ୍ଜଂ କୁଲଂ କୁଲଵହୋ ଯଥା
ସେ ବଡ଼ ବୃଷ ଦୁଇଟି ଶିଙ୍ଗରେ ତିନି ଲୋକ ଧାରଣ କରିଥିବା ରଥକୁ ଧରି, ଯେପରି ବୃଷ ନିଜ ଦଳକୁ ବହନ କରେ, ସେପରି ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତାରକାଖ୍ଯୋ ଽପି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ଗିରୀନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପକ୍ଷଵାନ୍ ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତଦା ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହତଵାଂଶ୍ଚ ସଃ
ତାପରେ ତାରକା ନାମକ ଦାନବରାଜା, ପର୍ବତର ଭଳି ପଖି ଥିବା, ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
ସ ତାରକାଖ୍ଯାଭିହତଃ ପ୍ରତୋଦଂ ନ୍ଯସ୍ଯ କୂବରେ ଵିଜଜ୍ଵାଲ ମୁହୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଶ୍ଵାସଂ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ ସମୁଦ୍ଗିରନ୍
ତାରକାଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁଶ କୁବରେ ରଖି, ପୁନିପୁନି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ ଏବଂ ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯୈର୍ମହାନାଦୋ ଦାନଵୈରପି ଭୈରଵଃ ତାରକାଖ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଥଂ କୃତୋ ଜଲଧରୋପମଃ
ସେଠାରେ ଦାନବ ଓ ଦାନବମାନେ ତାରକାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ରଥଚରଣକରୋ ଽଥ ମହାମୃଧେ ଵୃଷଭଵପୁର୍ଵୃଷଭେନ୍ଦ୍ରପୂଜିତଃ ଦିତିତନଯବଲଂ ଵିମର୍ଦ୍ଯ ସର୍ଵଂ ତ୍ରିପୁରପୁରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ କେଶଵଃ
ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଷ ଓ ବୃଷରାଜମାନେ ଯେଉଁ ରଥଚକ୍ରକୁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେ ରଥଚକ୍ର ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରିଦେଲା ଏବଂ କେଶବ ତ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।