ଦୁର୍ଗଂ ଵୈ ତ୍ରିପୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ସମଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପୁରମ୍ ତସ୍ଯାପ୍ଯେଷୋ ଽନଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ଦୁର୍ଗଂ କାରଣଂ କ୍ଵଚିତ୍
ତ୍ରିପୁରାର ଦୁର୍ଗ ସମାନ ଆଉ କୌଣସି ଦୁର୍ଗ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ଆସିଗଲା—କୌଣସି ଦୁର୍ଗ କେବେ ନିରାପତ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତ କାରଣ ହୋଇପାରେନି।
କାଲସ୍ଯୈଵ ଵଶେ ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଗଂ ଦୁର୍ଗତରଂ ଚ ଯତ୍ କାଲେ କ୍ରୁଦ୍ଧେ କଥଂ କାଲାତ୍ ତ୍ରାଣଂ ନୋ ଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ କିଛି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳଙ୍କ ଅଧୀନ; ଯେତେବେଳେ କାଳ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ସେଇ ଦିନ କାଳରୁ କେଉଁଠି ରକ୍ଷା ମିଳିପାରିବ?
ଏକେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ବଲଂ ଵୈ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ କାଲସ୍ଯ ତଦ୍ଵଶଂ ସର୍ଵମ୍ ଇତି ପୈତାମହୋ ଵିଧିଃ
ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେ ସବୁ କାଳଙ୍କ ଅଧୀନ—ଏହିପରି ନିୟମ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମିନ୍କଃ ପ୍ରଭଵେଦ୍ଯୋଗୋ ହ୍ଯ୍ ଅସଂଧାର୍ଯେ ଽମିତାତ୍ମନି ଲଙ୍ଘନେ କଃ ସମର୍ଥଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଋତେ ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଅସୀମ ଓ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ଶକ୍ତି ଉପରେ କିଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ? ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଏ ଏହାକୁ ଅଟକେଇପାରିବ?
ବିଭେମି ନେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଧି ଯମାଦ୍ ଵରୁଣାନ୍ନ ଚ ଵିତ୍ତପାତ୍ ସ୍ଵାମୀ ଚୈଷାଂ ତୁ ଦେଵାନାଂ ଦୁର୍ଜଯଃ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ କିମ୍ବା କୁବେରଙ୍କୁ ଭୟ କରେନି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର, ଦୁର୍ଜୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ଭୟ କରେ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ଯତ୍ତତ୍ ପ୍ରଭୁତ୍ଵସ୍ଯ ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ ତଦଦ୍ଯ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ଯାଵଦ୍ଵୀରାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଶାସନର ଫଳ, ଶକ୍ତିର ଫଳ କ’ଣ—ମୁଁ ଏହା ଆଜି ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ଦେଖାଇଦେବି।
ଵାପୀମମୃତତୋଯେନ ପୂର୍ଣାଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ଵରୌଷଧୀଃ ଜୀଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଦା ଦୈତ୍ଯାଃ ସଂଜୀଵନଵରୌଷଧୈଃ
ମୁଁ ଅମୃତ ଜଳ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ତାଳାପ କରିଦେବି; ତାପରେ ଦାନବମାନେ ସେଇ ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ବଞ୍ଚିଯିବେ।
ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ମଯୋ ମାଯାଵିନାଂ ଵରଃ ମାଯଯା ସସୃଜେ ଵାପୀଂ ରମ୍ଭାମିଵ ପିତାମହଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୟା, ନିଜ ମାୟାରେ ଏକ ତାଳାପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଆମ୍ବ ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଯୋଜନାଯତାଂ ଦୀର୍ଘାଂ ପୂର୍ଣଯୋଜନଵିସ୍ତୃତାମ୍ ଆରୋହସଂକ୍ରମଵତୀଂ ଚିତ୍ରରୂପାଂ କଥାମିଵ
ସେ ତାଳାପ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ଥ, ତାଳାପରେ ଚଢ଼ିବା-ଉତରିବା ପାଇଁ ଘାଟ ଥିଲା, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଥିଲା, ଏକ ଚମତ୍କାର କାହାଣୀ ପରି।
ଇନ୍ଦୋଃ କିରଣକଲ୍ପେନ ମୃଷ୍ଟେନାମୃତଗନ୍ଧିନା ପୂର୍ଣାଂ ପରମତୋଯେନ ଗୁଣପୂର୍ଣାମିଵାଙ୍ଗନାମ୍
ସେଠି ଅମୃତ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମହିଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉତ୍ପଲୈଃ କୁମୁଦୈଃ ପଦ୍ମୈର୍ ଵୃତାଂ କାଦମ୍ବକୈସ୍ତଥା ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭୈର୍ ଭୀମୈର୍ ଆଵରଣୈର୍ଵୃତାମ୍
ଏହି ତାଳାପ ନୀଳ କମଳ, ଶୁଭ୍ର କୁମୁଦ, ଲାଲ କମଳ ଏବଂ କାଦମ୍ବ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା।
ଖଗୈର୍ ମଧୁରରାଵୈଶ୍ଚ ଚାରୁଚାମୀକରପ୍ରଭୈଃ କାମୈଷିଭିର୍ ଇଵାକୀର୍ଣାଂ ଜୀଵାନାମରଣୀମ୍ ଇଵ
ସେଠି ମଧୁର ସ୍ୱରର ପକ୍ଷୀମାନେ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ, ଏହା ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନ ଆଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତାଂ ଵାପୀଂ ସୃଜ୍ଯ ସ ମଯୋ ଗଙ୍ଗାମିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯାମାସ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନମାଦିତଃ
ସେ ତାଳାପ ସୃଷ୍ଟି କରି, ମୟା, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭଳି ଗଙ୍ଗା ନିମିତ୍ତେ, ପ୍ରଥମେ ଏହି ତାଳାପରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ସ ଵାପ୍ଯାଂ ମଜ୍ଜିତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦେଵଶତ୍ରୁର୍ମହାବଲଃ ଉତ୍ତସ୍ଥାଵିନ୍ଧନୈରିଦ୍ଧଃ ସଦ୍ଯୋ ହୁତ ଇଵାନଲଃ
ସେ ଦାନବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଳାପରେ ଡୁବି ଥିବାବେଳେ, ତୁରନ୍ତ ଇଂଧନ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଆସିଲେ।
ମଯସ୍ଯ ଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ତାରକାଖ୍ଯୋ ଽଭିଵାଦିତଃ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀତି ଵଚନଂ ମଯମୁତ୍ଥାଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ମୟାଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ତାରକ ନାମକ ଦାନବ ମୟାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, 'ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ' ବୋଲି କହି, ସେ ଉଠିଆସିଲେ।
କ୍ଵ ନନ୍ଦୀ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ଵୃତଃ ପ୍ରମଥଜମ୍ବୁକୈଃ ଯୁଧ୍ଯାମୋ ଽରୀନ୍ ଵିନିଷ୍ପୀଡ୍ଯ ଦଯା ଦେହେଷୁ କା ହି ନଃ
'ନନ୍ଦୀ କେଉଁଠି, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରମଥ ଶୃଙ୍ଗାଳମାନେ ସହିତ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି? ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚାପିଦେବା—ଦୟା ଆମ ଦେହରେ କାହିଁକି ରହିବ?'
ଅନ୍ଵାସ୍ଯୈଵ ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଭଵାମଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵଃ ତୈର୍ଵା ଵିନିହତା ଯୁଦ୍ଧେ ଭଵିଷ୍ଯାମୋ ଯମାଶନାଃ
ଏହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ ନ କଲେ, ହେ ପ୍ରଭଳ ମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ମାରାଯିବା ଓ ଯମଙ୍କର ଆହାର ହେବାକୁ ପଡିବ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲେର୍ ନିଶମ୍ଯୈତନ୍ ମଯୋ ଵଚନମୂର୍ଜିତମ୍ ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସାର୍ଦ୍ରାକ୍ଷ ଇଦମାହ ମହାସୁରଃ
ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଶୁଣି, ଚକ୍ଷୁରେ ଜଳ ଆଣି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏବଂ ସେ ମହା ଦାନବ କହିଲେ—
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନ୍ନ ମେ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଭିପ୍ରେତଂ ନ ଜୀଵିତମ୍ ତ୍ଵଯା ଵିନା ମହାବାହୋ କିମନ୍ଯେନ ମହାସୁର
ହେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ହେ ପ୍ରବଳ ବାହୁଧରୀ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛିର ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, ମହାସୁର।
ମହାମୃତମଯୀ ଵାପୀ ହ୍ଯ୍ ଏଷା ମାଯାଭିରୀଶ୍ଵର ସୃଷ୍ଟା ଦାନଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ହତାନାଂ ଜୀଵଵର୍ଧିନୀ
ଏହି ମହା ଅମୃତମୟୀ ପୋଖରୀ, ହେ ମାୟାର ଈଶ୍ୱର, ତୁମେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଏହା ମୃତ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵାଂ ଦୈତ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ଯମଲୋକାଦ୍ ଇହାଗତମ୍ ଦୁର୍ଗତାଵନଯଗ୍ରସ୍ତଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଽଦ୍ଯ ମହାନିଧିମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ଦୈତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଦେଖୁଛି, ଯମଲୋକରୁ ଫେରି ଆସିଛ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଛ; ଆଜି ଆମେ ବଡ଼ ଧନ ଉପଭୋଗ କରିବା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତାଂ ଵାପୀଂ ମାଯଯା ମଯନିର୍ମିତାମ୍ ହୃଷ୍ଟାନନାକ୍ଷା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସେଇ ପୋଖରୀକୁ ପୁଣିପୁଣି ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଦାନଵା ଯୁଧ୍ଯତେଦାନୀଂ ପ୍ରମଥୈଃ ସହ ନିର୍ଭଯାଃ ମଯେନ ନିର୍ମିତା ଵାପୀ ହତାନ୍ସଂଜୀଵଯିଷ୍ଯତି
ଏବେ ଦାନବମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ; ମାୟା ନିର୍ମିତ ପୋଖରୀ ମୃତମାନେଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବ।
ତତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାମ୍ବୁଧିନିଭା ଭେରୀ ସା ତୁ ଭଯଂକରୀ ଵାଦ୍ଯମାନା ନନାଦୋଚ୍ଚୈ ରୌରଵୀ ସା ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ବେରୀ ଡ଼଼ାକିଲା, ଯେଉଁଟି ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ରୌରବ ରାଗରେ ପୁଣିପୁଣି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭେରୀରଵଂ ଘୋରଂ ମେଘାରମ୍ଭିତସଂନିଭମ୍ ନ୍ଯପତନ୍ନସୁରାସ୍ତୂର୍ଣଂ ତ୍ରିପୁରାଦ୍ଯୁଦ୍ଧଲାଲସାଃ
ସେଇ ଭୟାନକ ବେରୀର ଶବ୍ଦ, ମେଘ ଗୁରୁକୁମ୍ଭ ପରି, ଶୁଣି, ତ୍ରିପୁର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଅସୁରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିପଡ଼ିଲେ।
ଲୋହରାଜତସୌଵର୍ଣୈଃ କଟକୈର୍ମଣିରାଜିତୈଃ ଆମୁକ୍ତୈଃ କୁଣ୍ଡଲୈର୍ହାରୈର୍ ମୁକୁଟୈରପି ଚୋତ୍କଟୈଃ
ଲୋହା, ଚାଁଦି ଓ ସୁନାର ରତ୍ନଖଚିତ କଙ୍କଣ, ଚମତ୍କାର କୁଣ୍ଡଳ, ହାର ଓ ବଡ଼ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ସେମାନେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲେ।
ଧୂମାଯିତା ହ୍ଯଵିରମା ଜ୍ଵଲନ୍ତ ଇଵ ପାଵକାଃ ଆଯୁଧାନି ସମାଦାଯ କାଶିନୋ ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ
ସେମାନେ ଅବିରତ ଧୂଆଁ ଉଡ଼ାଉଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦେହ ଜ୍ୱଳିଥିଲା; ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୃଢ଼ ସାହସରେ ତୟାରି ହେଲେ।
ନୃତ୍ଯମାନା ଇଵ ନଟା ଗର୍ଜନ୍ତ ଇଵ ତୋଯଦାଃ କରୋଚ୍ଛ୍ରଯା ଇଵ ଗଜାଃ ସିଂହା ଇଵ ଚ ନିର୍ଭଯାଃ
ନଟମାନେ ପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଉଠା ଶୁଣ୍ଡ ହାଥୀ ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସିଂହ ପରି ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ।
ହ୍ରଦା ଇଵ ଚ ଗମ୍ଭୀରାଃ ସୂର୍ଯା ଇଵ ପ୍ରତାପିତାଃ ଦ୍ରୁମା ଇଵ ଚ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତ୍ରାସଯନ୍ତୋ ବଲଂ ମହତ୍
ହ୍ରଦ ପରି ଗଭୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପମୟ, ଗଛ ପରି ଦୃଢ଼ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରମଥା ଅପି ସୋତ୍ସାହା ଗରୁଡୋତ୍ପାତପାତିନଃ ଯୁଯୁତ୍ସଵୋ ଽଭିଧାଵନ୍ତି ଦାନଵାନ୍ଦାନଵାରଯଃ
ପ୍ରମଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଗରୁଡ଼ ପରି ଉଡ଼ି ଆସି, ଦାନବମାନେ ଓ ଦାନବ ନିବାରକମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।