ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵଦେଵେନ ଦେଵା ଵିଦ୍ଧା ଇଵେଷୁଭିଃ ଅଵାପୁର୍ମହତୀଂ ଚିନ୍ତାଂ କଥଂ କାର୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ବଣ୍ଶିର ଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, 'ଏହା କିପରି କରିବାଯିବ?' ବୋଲି କହିଲେ।
ମହାଦେଵସ୍ଯ ଦେଵୋ ଽନ୍ଯଃ କୋ ନାମ ସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚକ୍ରାଯୁଧଂ ଦେଵଂ ସୋ ଽପ୍ଯସ୍ଯେଷୁଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି? ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
ଧୁରି ଯୁକ୍ତା ଇଵୋକ୍ଷାଣୋ ଘଟନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତୈଃ ନିଶ୍ଵସନ୍ତଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ କଥମେତଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଭାର ବୋହୁଥିବା ବଳଦମାନେ ପର୍ବତ ସହ ଟଣାଟଣି କରୁଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, 'ଏହା କିପରି ହେବ?' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵାହ ଦେଵଦେଵୋ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଧୂର୍ଗତାନ୍ ଅହଂ ସାରଥିରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହାଶ୍ଵାଂସ୍ତତୋ ଽଗ୍ରଜଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଭାରରେ ଅତିସ୍ତବ୍ଧ ଥିବା ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ମୁଁ ସାରଥି ହେବି' ବୋଲି କହି, ପରେ ବଡ଼ଭାଇ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଦେଵୈଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସିଂହନାଦୋ ମହାନ୍କୃତଃ ପ୍ରତୋଦହସ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୂତତାଂ ଗତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଚାବୁକ ହାତରେ ଧରି ସାରଥି ଭୂମିକା ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵେଶୋ ରଥସ୍ଥେ ଵୈ ପିତାମହେ ସଦୃଶଃ ସୂତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚାରୁରୋହ ରଥଂ ହରଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ଭଗବାନ ହରା, ପିତାମହଙ୍କୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସାରଥି ବୋଲି କହି, ନିଜେ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
ଆରୋହତି ରଥଂ ଦେଵେ ହ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵା ହରଭରାତୁରାଃ ଜାନୁଭିଃ ପତିତା ଭୂମୌ ରଜୋଗ୍ରାସଶ୍ଚ ଗ୍ରାସିତଃ
ଦେବତା ରଥକୁ ଚଢ଼ିବା ସମୟରେ, ହରାଙ୍କ ଭାରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଡ଼ିକ ଜାଣୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଧୂଳି ମାଟି ମଧ୍ୟ ଗିଲିଗଲା।
ଦେଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵେଦାଂସ୍ତାନ୍ ଅଭୀରୁଗ୍ରହଯାନ୍ ଭଯାତ୍ ଉଜ୍ଜହାର ପିତୄନାର୍ତାନ୍ ସୁପୁତ୍ର ଇଵ ଦୁଃଖିତାନ୍
ଦେବତା, ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବା ବେଦମାନେ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ପିତୃମାନେ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ପୁଅ ଯେପରି ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ତତଃ ସିଂହରଵୋ ଭୂଯୋ ବଭୂଵ ରଥଭୈରଵଃ ଜଯଶବ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ସଂବଭୂଵାର୍ଣଵୋପମଃ
ତାପରେ ପୁଣି ରଥରୁ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣାଗଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତଦୋଂକାରମଯଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତୋଦଂ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରଯଯୌ ଵାହାନ୍ ଅନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଥାଜଵମ୍
ଓଁକାରରେ ତିଆରି ଚାବୁକ ଧରି, ଦାତା ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ିପାରିବେ, ସେପରି ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଗ୍ରସମାନା ଇଵାକାଶଂ ମୁଷ୍ଣନ୍ତ ଇଵ ମେଦିନୀମ୍ ମୁଖେଭ୍ଯଃ ସସୃଜୁଃ ଶ୍ଵାସାନ୍ ଉଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ତ ଇଵୋରଗାଃ
ଆକାଶକୁ ଗିଲିଯିବା ପରି, ମାଟିକୁ ଛିଣିନେଉଥିବା ପରି, ସେଇ ସର୍ପମାନେ ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ନିଃଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ଚୋଦ୍ଯମାନାଶ୍ ଚୋଦିତେନ କପର୍ଦିନା ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ଽଶ୍ଵା ଜଵନାଃ କ୍ଷଯକାଲ ଇଵାନିଲାଃ
ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ କପର୍ଦ୍ଦିନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ସେ ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବିନାଶ ସମୟର ପବନ ପରି ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଧ୍ଵଜୋଚ୍ଛ୍ରଯଵିନିର୍ମାଣେ ଧ୍ଵଜଯଷ୍ଟିମନୁତ୍ତମାମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ନନ୍ଦୀ ଵୃଷଭସ୍ ତସ୍ଥୌ ତସ୍ମିଞ୍ଛିଵେଚ୍ଛଯା
ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ତିଆରି ହେବା ପରେ, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନନ୍ଦୀ ବୃଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସି ବସିଲେ।
ଭାର୍ଗଵାଙ୍ଗିରସୌ ଦେଵୌ ଦଣ୍ଡହସ୍ତୌ ରଵିପ୍ରଭୌ ରଥଚକ୍ରେ ତୁ ରକ୍ଷେତେ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାଙ୍କ୍ଷିଣୌ
ଭାର୍ଗବ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଦେବତା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ପାଇବା ଆଶାରେ ରଥର ଚକ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଶେଷଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ନାଗୋ ଽନନ୍ତୋ ଽନନ୍ତକରୋ ଽରିଣାମ୍ ଶରହସ୍ତୋ ରଥଂ ପାତି ଶଯନଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦା
ଭଗବାନ ଅନନ୍ତ ନାଗ ଶେଷ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସମାପ୍ତି କରନ୍ତି, ହାତରେ ବାଣ ଧରି, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରଥ ଓ ଶୟ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ଯମସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମାସ୍ଥାଯ ମହିଷଂ ଚାତିଦାରୁଣମ୍ ଦ୍ରଵିଣାଧିପତିର୍ଵ୍ଯାଲଂ ସୁରାଣାମଧିପୋ ଦ୍ଵିପମ୍
ଯମ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଚଢ଼ିଲେ; ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କର ସର୍ପ ଉପରେ; ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତାଙ୍କର ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ମଯୂରଂ ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ କୂଜନ୍ତଂ କିଂନରଂ ଯଥା ଗୁହ ଆସ୍ଥାଯ ଵରଦୋ ଯୁଗୋପମରଥଂ ପିତୁଃ
ବରଦାତା ଗୁହା ଶତଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କିନ୍ନର ଭଳି ଗାଁଉଥିବା ମୟୂର ଉପରେ ବସି, ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କର ରଥରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଭଗଵାଞ୍ ଛୂଲମାଦାଯ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୃଷ୍ଠତଶ୍ଚାପି ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଯକୃଦ୍ଯଥା
ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ପଛରେ ଓ ପାଖପାଖି ଦଉଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କର ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା।
ପ୍ରମଥାଶ୍ଚାଗ୍ନିଵର୍ଣାଭାଃ ସାଗ୍ନିଜ୍ଵାଲା ଇଵାଚଲାଃ ଅନୁଜଗ୍ମୂ ରଥଂ ଶାର୍ଵଂ ନକ୍ରା ଇଵ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପିତ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଅଚଳ ଥିବା ପ୍ରମଥଗଣ ଶର୍ବଙ୍କ ରଥକୁ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ମଗର ମାଛମାନେ ଯେମିତି ଚଲନ୍ତି, ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଭୃଗୁର୍ଭରଦ୍ଵାଜଵସିଷ୍ଠଗୌତମାଃ କ୍ରତୁଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହସ୍ତପୋଧନାଃ ମରୀଚିରତ୍ରିର୍ଭଗଵାନଥାଙ୍ଗିରାଃ ପରାଶରାଗସ୍ତ୍ଯମୁଖା ମହର୍ଷଯଃ
ଭୃଗୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ତପୋଧନ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା, ପରାଶର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ହରମଜିତମଜଂ ପ୍ରତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ଵଚନଵିଶେଷୈର୍ ଵିଚିତ୍ରଭୂଷଣୈଃ ରଥସ୍ତ୍ରିପୁରେ ସକାଞ୍ଚନାଚଲୋ ଵ୍ରଜତି ସପକ୍ଷ ଇଵାଦ୍ରିରମ୍ବରେ
ତେମାନେ ଅଜୟ ଓ ଅଜନ୍ମା ହରଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଶବ୍ଦ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂଷଣରେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ; ତ୍ରିପୁରାରେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥଟି ଏକ ପର୍ବତ ପରି ଆକାଶରେ ପାଖା ମେଳାଇ ଚାଲୁଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଗତି କରୁଥିଲା।
ମକରତିମିତିମିଙ୍ଗିଲାଵୃତଃ ପ୍ରଲଯ ଇଵାତିସମୁଦ୍ଧତୋ ଽର୍ଣଵଃ ଵ୍ରଜତି ରଥଵରୋ ଽତିଭାସ୍ଵରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଶନିନିପାତପଯୋଦନିଃସ୍ଵନଃ
ମକର, ତିମି, ତିମିଙ୍ଗିଲ ଓ ବଡ଼ ମାଛମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ମେଘର ଗର୍ଜନ ସହିତ, ବିଶେଷ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ରଥଟି ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର ପରି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲା।
ପୂଜ୍ଯମାନେ ରଥେ ତସ୍ମିଂଲ୍ ଲୋକୈର୍ଦେଵେ ରଥେ ସ୍ଥିତେ ପ୍ରମଥେଷୁ ନଦତ୍ସୂଗ୍ରଂ ପ୍ରଵଦତ୍ସୁ ଚ ସାଧ୍ଵିତି
ସେଇ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଦେବତା ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ପ୍ରମଥଗଣ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ 'ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଵରଘୋଷେଣ ନର୍ଦମାନେ ମହାଵୃଷେ ଜଯତ୍ସୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ତଥା ଗର୍ଜତ୍ସୁ ତୁରଗେଷୁ ଚ
ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ବୃଷଭ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଜୟୀ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ଘୋଡାମାନେ ହିହିନାଟି କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ଧ୍ୱନି ପ୍ରଚାରିତ ହେଉଥିଲା।
ରଣାଙ୍ଗଣାତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ କାନ୍ତ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରୋପମସ୍ତୂର୍ଣଂ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମାଗତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠି, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପେ, ତୁରନ୍ତ ଟ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଔତ୍ପାତିକଂ ତୁ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ତ୍ରିପୁରେ ଵର୍ତତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ନାରଦଶ୍ଚାତ୍ର ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସ୍ତପୋଧନଃ
ଟ୍ରିପୁରରେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୟଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ଏଠାରେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ନାରଦ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଆଗତଂ ଜଲଦାଭାସଂ ସମେତାଃ ସର୍ଵଦାନଵାଃ ଉତ୍ତସ୍ଥୁର୍ନାରଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଅଭିଵାଦନଵାଦିନଃ
ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ନାରଦଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଆଦର ସହ କଥା କହିଲେ।
ତମର୍ଘ୍ଯେଣ ଚ ପାଦ୍ଯେନ ମଧୁପର୍କେଣ ଚେଶ୍ଵରାଃ ନାରଦଂ ପୂଜଯାମାସୁର୍ ବ୍ରହ୍ମାଣମିଵ ଵାସଵଃ
ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଏବଂ ମଧୁପର୍କ ଦେଇ ଆଦର କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସ ପୂଜାଂ ପୂଜାର୍ହଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତପୋଧନଃ ନାରଦଃ ସୁଖମାସୀନଃ କାଞ୍ଚନେ ପରମାସନେ
ପୂଜା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ତାପସୀ ନାରଦ ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି, ସୁନାର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ।
ମଯସ୍ତୁ ସୁଖମାସୀନେ ନାରଦେ ନାରଦୋଦ୍ଭଵେ ଯଥାର୍ହଂ ଦାନଵୈଃ ସାର୍ଧମ୍ ଆସୀନୋ ଦାନଵାଧିପଃ
ନାରଦ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦାନବମାନେ ସହିତ ଦାନବମହାରାଜ ମୟା ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବସିଥିଲେ।