ଋତୁଭିଶ୍ଚ କୃତଃ ଷଡ୍ଭିର୍ ଧନୁଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଽଭଵତ୍ ଅଜରା ଜ୍ଯାଭଵଚ୍ଚାପି ସାମ୍ବିକା ଧନୁଷୋ ଦୃଢା
ଛଅ ଋତୁ ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ୍ଯ ତିଆରି ହେଲା; ବର୍ଷ ହେଲା ଧନୁଷ୍ଯର ତାଣି; ଅଜାରା ହେଲେ ତାଣି, ସାମ୍ବିକା ହେଲେ ଧନୁଷ୍ଯର ଦୃଢ଼ ଅଂଶ।
କାଲୋ ହି ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରସ୍ ତଂ ଚ ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିଦୁଃ ତସ୍ମାଦୁମା କାଲରାତ୍ରିର୍ ଧନୁଷୋ ଜ୍ଯାଜରାଭଵତ୍
କାଳ ହେଉଛନ୍ତି ପବିତ୍ର ରୁଦ୍ର; ସେଇ ବର୍ଷକୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏହିପରି ଉମା କାଳରାତ୍ରୀ ଧନୁଷ୍ଯର ତାଣି ଅଜାରା ହେଲେ।
ସଗର୍ଭଂ ତ୍ରିପୁରଂ ଯେନ ଦଗ୍ଧଵାନ୍ସ ତ୍ରିଲୋଚନଃ ସ ଇଷୁର୍ଵିଷ୍ଣୁସୋମାଗ୍ନିତ୍ରିଦୈଵତମଯୋ ଽଭଵତ୍
ଯିଏ ଗର୍ଭବତୀ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହିଥିଲେ, ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ—ସେଇ ଶର ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ତିନି ଦେବତାର ମିଶ୍ରଣ ହେଲା।
ଆନନଂ ହ୍ଯଗ୍ନିରଭଵଚ୍ ଛଲ୍ଯଂ ସୋମସ୍ତମୋନୁଦଃ ତେଜସଃ ସମଵାଯୋ ଽଥ ଚେଷୋସ୍ତେଜୋ ରଥାଙ୍ଗଧୃକ୍
ମୁହଁ ହେଲା ଅଗ୍ନି, ଶିରା ହେଲା ସୋମ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା; ଶକ୍ତିର ଏକତା ହେଲା ଶର, ତେଜ ରଥର ଚକ୍ରକୁ ଧାରଣ କଲା।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵାସୁକିର୍ନାଗପାର୍ଥିଵଃ ତେଜଃସଂଵସନାର୍ଥଂ ଵୈ ମୁମୋଚାତିଵିଷୋ ଵିଷମ୍
ସେଠାରେ, ବଳ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ନାଗମାନଙ୍କର ରାଜା ବାସୁକି ତାଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶକ୍ତିକୁ ଢାକି ଦେଲା।
କୃତ୍ଵା ଦେଵା ରଥଂ ଚାପି ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯପ୍ରଭାଵତଃ ଲୋକାଧିପତିମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ରଥ ତିଆରି କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏଭଳି କହିଲେ।
ସଂସ୍କୃତୋ ଽଯଂ ରଥୋ ଽସ୍ମାଭିସ୍ ତଵ ଦାନଵଶତ୍ରୁଜିତ୍ ଇଦମାପତ୍ପରିତ୍ରାଣଂ ଦେଵାନ୍ସେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍
ଏହି ରଥଟିକୁ ଆମେ ତିଆରି କରିଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ହେଉ।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରଥମୁତ୍ତମମ୍ ପ୍ରଶସ୍ଯ ଦେଵାନ୍ସାଧ୍ଵିତି ରଥଂ ପଶ୍ଯତି ଶଂକରଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରଥକୁ ଦେବତାମାନେ 'ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ମୁହୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥଂ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଉଵାଚ ସେନ୍ଦ୍ରାନମରାନ୍ ଅମରାଧିପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁନିପୁନି ରଥକୁ ଦେଖି, 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହି, ଅମରମାନଙ୍କର ନାଥ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯାଦୃଶୋ ଽଯଂ ରଥଃ କୢପ୍ତୋ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ମମ ସତ୍ତମାଃ ଈଦୃଶୋ ରଥସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଯନ୍ତା ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେପରି ଏହି ରଥ ତିଆରି କରିଛ, ଏପରି ରଥର ଯୋଗ୍ୟ ଏକ ତ୍ୱରିତ ସାରଥି ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵଦେଵେନ ଦେଵା ଵିଦ୍ଧା ଇଵେଷୁଭିଃ ଅଵାପୁର୍ମହତୀଂ ଚିନ୍ତାଂ କଥଂ କାର୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ବଣ୍ଶିର ଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, 'ଏହା କିପରି କରିବାଯିବ?' ବୋଲି କହିଲେ।
ମହାଦେଵସ୍ଯ ଦେଵୋ ଽନ୍ଯଃ କୋ ନାମ ସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚକ୍ରାଯୁଧଂ ଦେଵଂ ସୋ ଽପ୍ଯସ୍ଯେଷୁଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି? ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
ଧୁରି ଯୁକ୍ତା ଇଵୋକ୍ଷାଣୋ ଘଟନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତୈଃ ନିଶ୍ଵସନ୍ତଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ କଥମେତଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଭାର ବୋହୁଥିବା ବଳଦମାନେ ପର୍ବତ ସହ ଟଣାଟଣି କରୁଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, 'ଏହା କିପରି ହେବ?' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵାହ ଦେଵଦେଵୋ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଧୂର୍ଗତାନ୍ ଅହଂ ସାରଥିରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହାଶ୍ଵାଂସ୍ତତୋ ଽଗ୍ରଜଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଭାରରେ ଅତିସ୍ତବ୍ଧ ଥିବା ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ମୁଁ ସାରଥି ହେବି' ବୋଲି କହି, ପରେ ବଡ଼ଭାଇ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଦେଵୈଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସିଂହନାଦୋ ମହାନ୍କୃତଃ ପ୍ରତୋଦହସ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୂତତାଂ ଗତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଚାବୁକ ହାତରେ ଧରି ସାରଥି ଭୂମିକା ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵେଶୋ ରଥସ୍ଥେ ଵୈ ପିତାମହେ ସଦୃଶଃ ସୂତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚାରୁରୋହ ରଥଂ ହରଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ଭଗବାନ ହରା, ପିତାମହଙ୍କୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସାରଥି ବୋଲି କହି, ନିଜେ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
ଆରୋହତି ରଥଂ ଦେଵେ ହ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵା ହରଭରାତୁରାଃ ଜାନୁଭିଃ ପତିତା ଭୂମୌ ରଜୋଗ୍ରାସଶ୍ଚ ଗ୍ରାସିତଃ
ଦେବତା ରଥକୁ ଚଢ଼ିବା ସମୟରେ, ହରାଙ୍କ ଭାରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଡ଼ିକ ଜାଣୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଧୂଳି ମାଟି ମଧ୍ୟ ଗିଲିଗଲା।
ଦେଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵେଦାଂସ୍ତାନ୍ ଅଭୀରୁଗ୍ରହଯାନ୍ ଭଯାତ୍ ଉଜ୍ଜହାର ପିତୄନାର୍ତାନ୍ ସୁପୁତ୍ର ଇଵ ଦୁଃଖିତାନ୍
ଦେବତା, ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବା ବେଦମାନେ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ପିତୃମାନେ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ପୁଅ ଯେପରି ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ତତଃ ସିଂହରଵୋ ଭୂଯୋ ବଭୂଵ ରଥଭୈରଵଃ ଜଯଶବ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ସଂବଭୂଵାର୍ଣଵୋପମଃ
ତାପରେ ପୁଣି ରଥରୁ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣାଗଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତଦୋଂକାରମଯଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତୋଦଂ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରଯଯୌ ଵାହାନ୍ ଅନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଥାଜଵମ୍
ଓଁକାରରେ ତିଆରି ଚାବୁକ ଧରି, ଦାତା ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ିପାରିବେ, ସେପରି ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଗ୍ରସମାନା ଇଵାକାଶଂ ମୁଷ୍ଣନ୍ତ ଇଵ ମେଦିନୀମ୍ ମୁଖେଭ୍ଯଃ ସସୃଜୁଃ ଶ୍ଵାସାନ୍ ଉଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ତ ଇଵୋରଗାଃ
ଆକାଶକୁ ଗିଲିଯିବା ପରି, ମାଟିକୁ ଛିଣିନେଉଥିବା ପରି, ସେଇ ସର୍ପମାନେ ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ନିଃଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ଚୋଦ୍ଯମାନାଶ୍ ଚୋଦିତେନ କପର୍ଦିନା ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ଽଶ୍ଵା ଜଵନାଃ କ୍ଷଯକାଲ ଇଵାନିଲାଃ
ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ କପର୍ଦ୍ଦିନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ସେ ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବିନାଶ ସମୟର ପବନ ପରି ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଧ୍ଵଜୋଚ୍ଛ୍ରଯଵିନିର୍ମାଣେ ଧ୍ଵଜଯଷ୍ଟିମନୁତ୍ତମାମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ନନ୍ଦୀ ଵୃଷଭସ୍ ତସ୍ଥୌ ତସ୍ମିଞ୍ଛିଵେଚ୍ଛଯା
ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ତିଆରି ହେବା ପରେ, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନନ୍ଦୀ ବୃଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସି ବସିଲେ।
ଭାର୍ଗଵାଙ୍ଗିରସୌ ଦେଵୌ ଦଣ୍ଡହସ୍ତୌ ରଵିପ୍ରଭୌ ରଥଚକ୍ରେ ତୁ ରକ୍ଷେତେ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାଙ୍କ୍ଷିଣୌ
ଭାର୍ଗବ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଦେବତା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ପାଇବା ଆଶାରେ ରଥର ଚକ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଶେଷଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ନାଗୋ ଽନନ୍ତୋ ଽନନ୍ତକରୋ ଽରିଣାମ୍ ଶରହସ୍ତୋ ରଥଂ ପାତି ଶଯନଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦା
ଭଗବାନ ଅନନ୍ତ ନାଗ ଶେଷ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସମାପ୍ତି କରନ୍ତି, ହାତରେ ବାଣ ଧରି, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରଥ ଓ ଶୟ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ଯମସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମାସ୍ଥାଯ ମହିଷଂ ଚାତିଦାରୁଣମ୍ ଦ୍ରଵିଣାଧିପତିର୍ଵ୍ଯାଲଂ ସୁରାଣାମଧିପୋ ଦ୍ଵିପମ୍
ଯମ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଚଢ଼ିଲେ; ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କର ସର୍ପ ଉପରେ; ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତାଙ୍କର ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ମଯୂରଂ ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ କୂଜନ୍ତଂ କିଂନରଂ ଯଥା ଗୁହ ଆସ୍ଥାଯ ଵରଦୋ ଯୁଗୋପମରଥଂ ପିତୁଃ
ବରଦାତା ଗୁହା ଶତଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କିନ୍ନର ଭଳି ଗାଁଉଥିବା ମୟୂର ଉପରେ ବସି, ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କର ରଥରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଭଗଵାଞ୍ ଛୂଲମାଦାଯ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୃଷ୍ଠତଶ୍ଚାପି ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଯକୃଦ୍ଯଥା
ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ପଛରେ ଓ ପାଖପାଖି ଦଉଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କର ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା।
ପ୍ରମଥାଶ୍ଚାଗ୍ନିଵର୍ଣାଭାଃ ସାଗ୍ନିଜ୍ଵାଲା ଇଵାଚଲାଃ ଅନୁଜଗ୍ମୂ ରଥଂ ଶାର୍ଵଂ ନକ୍ରା ଇଵ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପିତ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଅଚଳ ଥିବା ପ୍ରମଥଗଣ ଶର୍ବଙ୍କ ରଥକୁ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ମଗର ମାଛମାନେ ଯେମିତି ଚଲନ୍ତି, ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଭୃଗୁର୍ଭରଦ୍ଵାଜଵସିଷ୍ଠଗୌତମାଃ କ୍ରତୁଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହସ୍ତପୋଧନାଃ ମରୀଚିରତ୍ରିର୍ଭଗଵାନଥାଙ୍ଗିରାଃ ପରାଶରାଗସ୍ତ୍ଯମୁଖା ମହର୍ଷଯଃ
ଭୃଗୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ତପୋଧନ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା, ପରାଶର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।