ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ଚ ଗୋଵଧ୍ଯା ବାଲଵଧ୍ଯା ପ୍ରଜାଭଯାଃ ଗଦା ଭୂତ୍ଵା ଶକ୍ତଯଶ୍ଚ ତଦା ଦେଵରଥେ ଽଭ୍ଯଯୁଃ
ବ୍ରହ୍ମବଧ୍ୟା, ଗୋବଧ୍ୟା, ବାଳବଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଜାଭୟା—ଏମାନେ ଗଦା ଓ ଶକ୍ତି ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ଆସିଲେ।
ଯୁଗଂ କୃତଯୁଗଂ ଚାତ୍ର ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରପ୍ରଯୋଜକାଃ ଚତୁର୍ଵର୍ଣାଃ ସଲୀଲାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁଃ ସ୍ଵର୍ଣକୁଣ୍ଡଲାଃ
ଏଠାରେ କୃତଯୁଗ ଥିଲା; ଚାରି ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜଳମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତଦ୍ଯୁଗଂ ଯୁଗସଂକାଶଂ ରଥଶୀର୍ଷେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ନାଗେନ ବଦ୍ଧଂ ବଲଵତା ମହତ୍
ସେଠାରେ ଯୁଗ ସଦୃଶ ଏହି ଦିନ ରଥର ମୁଣ୍ଡରେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନାଗ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା।
ଋଗ୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦଶ୍ଚ ଯଜୁର୍ଵେଦସ୍ତଥା ପରଃ ଵେଦାଶ୍ ଚତ୍ଵାର ଏଵୈତେ ଚତ୍ଵାରସ୍ତୁରଗାଭଵନ୍
ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ଅଥର୍ବବେଦ—ଏହି ଚାରିଟି ବେଦ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ହେଲେ।
ଅନ୍ନଦାନପୁରୋଗାଣି ଯାନି ଦାନାନି କାନିଚିତ୍ ତାନ୍ଯାସନ୍ଵାଜିନାଂ ତେଷାଂ ଭୂଷଣାନି ସହସ୍ରଶଃ
ଅନ୍ନଦାନକୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ହଜାର ହଜାର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଭୂଷଣ ହେଇଗଲା।
ପଦ୍ମଦ୍ଵଯଂ ତକ୍ଷକଶ୍ଚ କର୍କୋଟକଧନଂଜଯୌ ନାଗା ବଭୂଵୁରେଵୈତେ ହଯାନାଂ ଵାଲବନ୍ଧନାଃ
ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ—ଏହି ନାଗମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ପୁଛର ବନ୍ଧନ ହେଲେ।
ଓଂକାରପ୍ରଭଵାସ୍ତା ଵା ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞକ୍ରତୁକ୍ରିଯାଃ ଉପଦ୍ରଵାଃ ପ୍ରତୀକାରାଃ ପଶୁବନ୍ଧେଷ୍ଟଯସ୍ତଥା
ଓଁକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା, ବିପଦ, ଉପାୟ, ପଶୁବଳି ଓ ହବିମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞୋପଵାହାନ୍ଯେତାନି ତସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକରଥେ ଶୁଭେ ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲୈସ୍ତୁ ଭୂଷିତାନି ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ଶୁଭ୍ର ଲୋକରଥରେ ଏହି ଯଜ୍ଞଉପବାହମାନେ ହଜାର ହଜାର ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ପ୍ରତୋଦ ଓଂକାର ଏଵାସୀତ୍ ତଦଗ୍ରଂ ଚ ଵଷଟ୍କୃତମ୍ ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂ ରାକା ତଥା ଚାନୁମତିଃ ଶୁଭା ଯୋକ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାସଂସ୍ତୁରଂଗାଣାମ୍ ଅପସର୍ପଣଵିଗ୍ରହାଃ
ପ୍ରହାରକ ଓଁକାର ଥିଲା, ତାହାର ଶିରା ଥିଲା 'ବଷଟ୍' ଧ୍ୱନି; ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଶୁଭ୍ର ଅନୁମତି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଯୋକ୍ତ୍ର ହେଇ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ହେଲା ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ।
କୃଷ୍ଣାନ୍ଯଥ ଚ ପୀତାନି ଶ୍ଵେତମାଞ୍ଜିଷ୍ଠକାନି ଚ ଅଵଦାତାଃ ପତାକାସ୍ତୁ ବଭୂଵୁଃ ପଵନେରିତାଃ
କଳା, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାବର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ଶୁଭ୍ର ପତାକାମାନେ ପବନରେ ଫଡ଼ି ଦେଖାଦେଲେ।
ଋତୁଭିଶ୍ଚ କୃତଃ ଷଡ୍ଭିର୍ ଧନୁଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଽଭଵତ୍ ଅଜରା ଜ୍ଯାଭଵଚ୍ଚାପି ସାମ୍ବିକା ଧନୁଷୋ ଦୃଢା
ଛଅ ଋତୁ ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ୍ଯ ତିଆରି ହେଲା; ବର୍ଷ ହେଲା ଧନୁଷ୍ଯର ତାଣି; ଅଜାରା ହେଲେ ତାଣି, ସାମ୍ବିକା ହେଲେ ଧନୁଷ୍ଯର ଦୃଢ଼ ଅଂଶ।
କାଲୋ ହି ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରସ୍ ତଂ ଚ ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିଦୁଃ ତସ୍ମାଦୁମା କାଲରାତ୍ରିର୍ ଧନୁଷୋ ଜ୍ଯାଜରାଭଵତ୍
କାଳ ହେଉଛନ୍ତି ପବିତ୍ର ରୁଦ୍ର; ସେଇ ବର୍ଷକୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏହିପରି ଉମା କାଳରାତ୍ରୀ ଧନୁଷ୍ଯର ତାଣି ଅଜାରା ହେଲେ।
ସଗର୍ଭଂ ତ୍ରିପୁରଂ ଯେନ ଦଗ୍ଧଵାନ୍ସ ତ୍ରିଲୋଚନଃ ସ ଇଷୁର୍ଵିଷ୍ଣୁସୋମାଗ୍ନିତ୍ରିଦୈଵତମଯୋ ଽଭଵତ୍
ଯିଏ ଗର୍ଭବତୀ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହିଥିଲେ, ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ—ସେଇ ଶର ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ତିନି ଦେବତାର ମିଶ୍ରଣ ହେଲା।
ଆନନଂ ହ୍ଯଗ୍ନିରଭଵଚ୍ ଛଲ୍ଯଂ ସୋମସ୍ତମୋନୁଦଃ ତେଜସଃ ସମଵାଯୋ ଽଥ ଚେଷୋସ୍ତେଜୋ ରଥାଙ୍ଗଧୃକ୍
ମୁହଁ ହେଲା ଅଗ୍ନି, ଶିରା ହେଲା ସୋମ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା; ଶକ୍ତିର ଏକତା ହେଲା ଶର, ତେଜ ରଥର ଚକ୍ରକୁ ଧାରଣ କଲା।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵାସୁକିର୍ନାଗପାର୍ଥିଵଃ ତେଜଃସଂଵସନାର୍ଥଂ ଵୈ ମୁମୋଚାତିଵିଷୋ ଵିଷମ୍
ସେଠାରେ, ବଳ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ନାଗମାନଙ୍କର ରାଜା ବାସୁକି ତାଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶକ୍ତିକୁ ଢାକି ଦେଲା।
କୃତ୍ଵା ଦେଵା ରଥଂ ଚାପି ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯପ୍ରଭାଵତଃ ଲୋକାଧିପତିମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ରଥ ତିଆରି କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏଭଳି କହିଲେ।
ସଂସ୍କୃତୋ ଽଯଂ ରଥୋ ଽସ୍ମାଭିସ୍ ତଵ ଦାନଵଶତ୍ରୁଜିତ୍ ଇଦମାପତ୍ପରିତ୍ରାଣଂ ଦେଵାନ୍ସେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍
ଏହି ରଥଟିକୁ ଆମେ ତିଆରି କରିଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ହେଉ।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରଥମୁତ୍ତମମ୍ ପ୍ରଶସ୍ଯ ଦେଵାନ୍ସାଧ୍ଵିତି ରଥଂ ପଶ୍ଯତି ଶଂକରଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରଥକୁ ଦେବତାମାନେ 'ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ମୁହୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥଂ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଉଵାଚ ସେନ୍ଦ୍ରାନମରାନ୍ ଅମରାଧିପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁନିପୁନି ରଥକୁ ଦେଖି, 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହି, ଅମରମାନଙ୍କର ନାଥ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯାଦୃଶୋ ଽଯଂ ରଥଃ କୢପ୍ତୋ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ମମ ସତ୍ତମାଃ ଈଦୃଶୋ ରଥସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଯନ୍ତା ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେପରି ଏହି ରଥ ତିଆରି କରିଛ, ଏପରି ରଥର ଯୋଗ୍ୟ ଏକ ତ୍ୱରିତ ସାରଥି ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵଦେଵେନ ଦେଵା ଵିଦ୍ଧା ଇଵେଷୁଭିଃ ଅଵାପୁର୍ମହତୀଂ ଚିନ୍ତାଂ କଥଂ କାର୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ବଣ୍ଶିର ଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, 'ଏହା କିପରି କରିବାଯିବ?' ବୋଲି କହିଲେ।
ମହାଦେଵସ୍ଯ ଦେଵୋ ଽନ୍ଯଃ କୋ ନାମ ସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚକ୍ରାଯୁଧଂ ଦେଵଂ ସୋ ଽପ୍ଯସ୍ଯେଷୁଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି? ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
ଧୁରି ଯୁକ୍ତା ଇଵୋକ୍ଷାଣୋ ଘଟନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତୈଃ ନିଶ୍ଵସନ୍ତଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ କଥମେତଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଭାର ବୋହୁଥିବା ବଳଦମାନେ ପର୍ବତ ସହ ଟଣାଟଣି କରୁଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, 'ଏହା କିପରି ହେବ?' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵାହ ଦେଵଦେଵୋ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଧୂର୍ଗତାନ୍ ଅହଂ ସାରଥିରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହାଶ୍ଵାଂସ୍ତତୋ ଽଗ୍ରଜଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଭାରରେ ଅତିସ୍ତବ୍ଧ ଥିବା ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ମୁଁ ସାରଥି ହେବି' ବୋଲି କହି, ପରେ ବଡ଼ଭାଇ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଦେଵୈଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସିଂହନାଦୋ ମହାନ୍କୃତଃ ପ୍ରତୋଦହସ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୂତତାଂ ଗତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଚାବୁକ ହାତରେ ଧରି ସାରଥି ଭୂମିକା ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵେଶୋ ରଥସ୍ଥେ ଵୈ ପିତାମହେ ସଦୃଶଃ ସୂତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚାରୁରୋହ ରଥଂ ହରଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ଭଗବାନ ହରା, ପିତାମହଙ୍କୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସାରଥି ବୋଲି କହି, ନିଜେ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
ଆରୋହତି ରଥଂ ଦେଵେ ହ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵା ହରଭରାତୁରାଃ ଜାନୁଭିଃ ପତିତା ଭୂମୌ ରଜୋଗ୍ରାସଶ୍ଚ ଗ୍ରାସିତଃ
ଦେବତା ରଥକୁ ଚଢ଼ିବା ସମୟରେ, ହରାଙ୍କ ଭାରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଡ଼ିକ ଜାଣୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଧୂଳି ମାଟି ମଧ୍ୟ ଗିଲିଗଲା।
ଦେଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵେଦାଂସ୍ତାନ୍ ଅଭୀରୁଗ୍ରହଯାନ୍ ଭଯାତ୍ ଉଜ୍ଜହାର ପିତୄନାର୍ତାନ୍ ସୁପୁତ୍ର ଇଵ ଦୁଃଖିତାନ୍
ଦେବତା, ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବା ବେଦମାନେ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ପିତୃମାନେ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ପୁଅ ଯେପରି ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ତତଃ ସିଂହରଵୋ ଭୂଯୋ ବଭୂଵ ରଥଭୈରଵଃ ଜଯଶବ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ସଂବଭୂଵାର୍ଣଵୋପମଃ
ତାପରେ ପୁଣି ରଥରୁ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣାଗଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତଦୋଂକାରମଯଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତୋଦଂ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରଯଯୌ ଵାହାନ୍ ଅନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଥାଜଵମ୍
ଓଁକାରରେ ତିଆରି ଚାବୁକ ଧରି, ଦାତା ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ିପାରିବେ, ସେପରି ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।