ଇଦମନ୍ତଃପୁରସ୍ଥାନଂ ରୁଦ୍ରାଯତନମତ୍ର ଚ ସଵଟାନି ତଡାଗାନି ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଵାପ୍ଯଃ ସରାଂସି ଚ
ଏହି ରାଜଧାନୀର ଭିତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଅଛି, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମଣ୍ଡପ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଝିଲିମିଳି ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଆରାମାଶ୍ଚ ସଭାଶ୍ଚାତ୍ର ଉଦ୍ଯାନାନ୍ଯତ୍ର ଵା ତଥା ଉପନିର୍ଗମୋ ଦାନଵାନାଂ ଭଵତ୍ଯତ୍ର ମନୋହରଃ
ଏଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ, ସଭା ଘର ଓ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ଅଛି; ଏଠାରେ ଦାନବମାନେ ଘୁରିବା ପାଇଁ ମନମୋହନ ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ମାନସଂ ତତ୍ରାକଲ୍ପଯତ୍ପୁରକଲ୍ପଵିତ୍ ମଯେନ ତତ୍ପୁରଂ ସୃଷ୍ଟଂ ତ୍ରିପୁରଂ ତ୍ଵିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ପୁର ତିଆରି କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ମୟା ମନରେ ଏହି ସହର ଗଢିଥିଲେ; ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ଏହି ତ୍ରିପୁରା ନାମକ ସହର ମୟା ତିଆରି କରିଥିଲେ।
କାର୍ଷ୍ଣାଯସମଯଂ ଯତ୍ତୁ ମଯେନ ଵିହିତଂ ପୁରମ୍ ତାରକାଖ୍ଯୋ ଽଧିପସ୍ତତ୍ର କୃତସ୍ଥାନାଧିପୋ ଽଵସତ୍
କଳା ଲୋହାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେହି ସହରକୁ ମୟା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏଠିରେ ତାରକ ନାମକ ରାଜାକୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ବସାଯାଇଥିଲା।
ଯତ୍ତୁ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଂକାଶଂ ରାଜତଂ ନିର୍ମିତଂ ପୁରମ୍ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ପ୍ରଭୁସ୍ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ତ୍ଵିଵାମ୍ବୁଦଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ରୌପ୍ୟର ସହରକୁ ମଧ୍ୟ ମୟା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏଠିରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନାମକ ରାଜା, ଯିଏ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ସୁଵର୍ଣାଧିକୃତଂ ଯଚ୍ଚ ମଯେନ ଵିହିତଂ ପୁରମ୍ ସ୍ଵଯମେଵ ମଯସ୍ତତ୍ର ଗତସ୍ତଦଧିପଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସହରକୁ ମୟା ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାର ମାଲିକ ହୋଇଥିଲେ।
ତାରକସ୍ଯ ପୁରଂ ତତ୍ର ଶତଯୋଜନମନ୍ତରମ୍ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିପୁରଂ ଚାପି ଶତଯୋଜନକେ ଽନ୍ତରେ
ତାରକଙ୍କ ସହର ଏଠିରେ ଥିଲା, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଲଗା ଥିଲା; ଏହିପରି ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ସହର ମଧ୍ୟ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଥିଲା।
ମେରୁପର୍ଵତସଂକାଶଂ ମଯସ୍ଯାପି ପୁରଂ ମହତ୍ ପୁଷ୍ଯସଂଯୋଗମାତ୍ରେଣ କାଲେନ ସ ମଯଃ ପୁରା
ମୟାଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ସହର ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ ଏହି ସହରକୁ ମୟା ପୂର୍ବେ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
କୃତଵାଂସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଦୈତ୍ଯସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରଃ ପୁଷ୍ପକଂ ଯଥା ଯେନ ଯେନ ମଯୋ ଯାତି ପ୍ରକୁର୍ଵାଣଃ ପୁରଂ ପୁରାତ୍
ସେଇ ଦାନବ ତ୍ରିପୁରା ସହର ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯେପରି ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ମୟା ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ସହର ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଶସ୍ତାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ରୈଵ ଵାରୁଣ୍ଯାମାଲଯାଃ ସ୍ଵଯମ୍ ରୁକ୍ମରୂପ୍ଯାଯସାନାଂ ଚ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଏଠି, ବାରୁଣୀ ଦିଗରେ, ସେଠାରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ ଲୋହାର ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଳ ଥିଲା।
ରତ୍ନାଚିତାନି ଶୋଭନ୍ତେ ପୁରାଣ୍ଯମରଵିଦ୍ଵିଷାମ୍ ପ୍ରାସାଦଶତଜୁଷ୍ଟାନି କୂଟାଗାରୋତ୍କଟାନି ଚ
ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହର ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଶତ ଶତ ପ୍ରାସାଦ ଓ ଉଚ୍ଚ ମହଳରେ ଭରିଥିଲା।
ସର୍ଵେଷାଂ କାମଗାନି ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵଲୋକାତିଗାନି ଚ ସୋଦ୍ଯାନଵାପୀକୂପାନି ସପଦ୍ମସରଵନ୍ତି ଚ
ସମସ୍ତ ସହର ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା; ଏଠି ଉଦ୍ୟାନ, ଜଳାଶୟ, କୁଆଁ ଓ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ ଥିଲା।
ଅଶୋକଵନଭୂତାନି କୋକିଲାରୁତଵନ୍ତି ଚ ଚିତ୍ରଶାଲାଵିଶାଲାନି ଚତୁଃଶାଲୋତ୍ତମାନି ଚ
ଏଠି ଅଶୋକ ବନ ପରି ଉଦ୍ୟାନ, କୋକିଳର ମଧୁର ଡାକରେ ମୁହିଁଯାଇଥିଲା; ଚିତ୍ରଶାଳା ଓ ଚାରି ଦିଗରେ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଥିଲା।
ସପ୍ତାଷ୍ଟଦଶଭୌମାନି ସତ୍କୃତାନି ମଯେନ ଚ ବହୁଧ୍ଵଜପତାକାନି ସ୍ରଗ୍ଦାମାଲଂକୃତାନି ଚ
ଏଠି ସାତ, ଆଠ ଓ ଦଶ ତଳା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୃହ ମୟା ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଅନେକ ଧ୍ୱଜ, ପତାକା ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
କିଙ୍କିଣୀଜାଲଶବ୍ଦାନି ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ ସୁସଂଯୁକ୍ତୋପଲିପ୍ତାନି ପୁଷ୍ପନୈଵେଦ୍ଯଵନ୍ତି ଚ
ଏଠି କିଙ୍କିଣିର ଝଙ୍କାର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମହାନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ସବୁଠାରେ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଓ ଫୁଲ ଭୋଗ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ଯଜ୍ଞଧୂମାନ୍ଧକାରାଣି ସଂପୂର୍ଣକଲଶାନି ଚ ଗଗନାଵରଣାଭାନି ହଂସପଙ୍କ୍ତିନିଭାନି ଚ
ଏଠି ଯଜ୍ଞର ଧୂଆଁରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ରହିଥିଲା, ଆକାଶ ଆବରଣ ପରି ଓ ହଂସ ଶାରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଙ୍କ୍ତୀକୃତାନି ରାଜନ୍ତେ ଗୃହାଣି ତ୍ରିପୁରେ ପୁରେ ମୁକ୍ତାକଲାପୈର୍ଲମ୍ବଦ୍ଭିର୍ ହସନ୍ତୀଵ ଶଶିଶ୍ରିଯମ୍
ତ୍ରିପୁରା ସହରର ଘରଗୁଡ଼ିକ ଶାରୀ ଶାରୀ ଲାଗିଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଝୁଲିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୋଭା ପରି ହସୁଥିବା ପ୍ରତୀତି ହୋଇଥିଲା।
ମଲ୍ଲିକାଜାତିପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈର୍ ଗନ୍ଧଧୂପାଧିଵାସିତୈଃ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସୁଖୈର୍ନିତ୍ଯଂ ସମୈଃ ସତ୍ପୁରୁଷୈରିଵ
ଏଠି ମଲ୍ଲିକା, ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ ରହିଥିଲା; ପାଞ୍ଚଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଏଠି ସଦା ଥିଲା, ଏକଠି ଭଲ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ରହନ୍ତି।
ହେମରାଜତଲୋହାଦ୍ଯମଣିରତ୍ନାଞ୍ଜନାଙ୍କିତାଃ ପ୍ରାକାରାସ୍ତ୍ରିପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିପ୍ରାକାରସଂନିଭାଃ
ସେ ତିନିଟି ସହରର ପ୍ରାଚୀରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମୁକ୍ତାରେ ସଜାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପାହାଡ଼ ପ୍ରାଚୀର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଏକୈକସ୍ମିନ୍ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୋପୁରାଣାଂ ଶତଂ ଶତମ୍ ସପତାକାଧ୍ଵଜଵତାଂ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଵତ୍
ସେହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ଶତଶତ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଲହରାଉଥିଲା, ଏହା ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନୂପୁରାରାଵରମ୍ଯାଣି ତ୍ରିପୁରେ ତତ୍ପୁରାଣ୍ଯପି ସ୍ଵର୍ଗାତିରିକ୍ତଶ୍ରୀକାଣି ତତ୍ର କନ୍ଯାପୁରାଣି ଚ
ତିନିଟି ସହର ମଧ୍ୟରେ ନୂପୁରର ଝଙ୍କାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଏହାର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା; ସେଠାରେ ଅନେକ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ସହର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଆରାମୈଶ୍ଚ ଵିହାରୈଶ୍ଚ ତଡାଗଵଟଚତ୍ଵରୈଃ ସରୋଭିଶ୍ଚ ସରିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵନୈଶ୍ଚୋପଵନୈରପି
ସେଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ, ବିହାର, ପୋଖରୀ, ବଟବୃକ୍ଷ ତଳ, ଝିଲି, ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯଭୋଗୋପଭୋଗାନି ନାନାରତ୍ନଯୁତାନି ଚ ପୁଷ୍ପୋତ୍କରୈଶ୍ଚ ସୁଭଗାସ୍ ତ୍ରିପୁରସ୍ଯୋପନିର୍ଗମାଃ ପରିଖାଶତଗମ୍ଭୀରାଃ କୃତା ମାଯାନିଵାରଣୈଃ
ଦିବ୍ୟ ଭୋଗବିଲାସ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ଓ ରୂପସୀ ଫୁଲର ଗଛି ଥିଲା; ତିନିଟି ସହରର ବାହାର ପଥ ଶତଶତ ଗଭୀର ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଦୁର୍ଗଵିଧାନମୁତ୍ତମଂ କୃତଂ ମଯେନାଦ୍ଭୁତଵୀର୍ଯକର୍ମଣା ଦିତେଃ ସୁତା ଦୈଵତରାଜଵୈରିଣଃ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରାପୁରନନ୍ତଵିକ୍ରମାଃ
ମାୟାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁର୍ଗର ବିବରଣୀ ଶୁଣି, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଦେବତା ଓ ରାଜାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ—ହଜାରେ ହଜାରେ, ଅସୀମ ପ୍ରାକ୍ରମ ନେଇ, ଆସିଲେ।
ତଦାସୁରୈର୍ଦର୍ପିତଵୈରିମର୍ଦନୈର୍ ଜନାର୍ଦନୈଃ ଶୈଲକରୀନ୍ଦ୍ରସଂନିଭୈଃ ବଭୂଵ ପୂର୍ଣଂ ତ୍ରିପୁରଂ ତଥା ପୁରା ଯଥାମ୍ବରଂ ଭୂରିଜଲୈର୍ ଜଲପ୍ରଦୈଃ
ତାପରେ, ଅସୁରମାନେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରି, ପାହାଡ଼ ହାତୀମାନେ ପରି, ସେହି ତିନିଟି ସହରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
ନିର୍ମିତେ ତ୍ରିପୁରେ ଦୁର୍ଗେ ମଯେନାସୁରଶିଲ୍ପିନା ତଦ୍ଦୁର୍ଗଂ ଦୁର୍ଗତାଂ ପ୍ରାପ ବଦ୍ଧଵୈରୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ମାୟା ନାମକ ଅସୁର ଶିଳ୍ପୀ ତିନିଟି ସହରର ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କଲେ, ତାପରେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାପରି ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧା, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ହେଲା।
ସକଲତ୍ରାଃ ସପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରଵନ୍ତୋ ଽନ୍ତକୋପମାଃ ମଯାଦିଷ୍ଟାନି ଵିଵିଶୁର୍ ଗୃହାଣି ହୃଷିତାଶ୍ଚ ତେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାନୀ, ପୁଅ ଓ ହାତିଆର ନେଇ, ଯମର ଭୟଙ୍କରତା ସମାନ, ମାୟାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସିଂହା ଵନମିଵାନେକେ ମକରା ଇଵ ସାଗରମ୍ ରୋଷୈଶ୍ଚୈଵାତିପାରୁଷ୍ଯୈଃ ଶରୀରମିଵ ସଂହତୈଃ
ଅନେକ ସିଂହ ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ, ମକର ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ, ଏବଂ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ କଠୋରତାରେ, ଏମିତି ଦେହଗୁଡ଼ିକ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ତଦ୍ଵଦ୍ବଲିଭିରଧ୍ଯସ୍ତଂ ତତ୍ପୁରଂ ଦେଵତାରିଭିଃ ତ୍ରିପୁରଂ ସଂକୁଲଂ ଜାତଂ ଦୈତ୍ଯକୋଟିଶତାକୁଲମ୍
ଏହିପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଶତ୍ରୁମାନେ ସେହି ସହରକୁ ଦଖଳ କଲେ; ତିନିଟି ସହର ଦେଖିବାକୁ ଗଣଗଣ ଦୈତ୍ୟମାନେ ରହିଥିଲେ।
ସୁତଲାଦପି ନିଷ୍ପତ୍ଯ ପାତାଲାଦ୍ଦାନଵାଲଯାତ୍ ଉପତସ୍ଥୁଃ ପଯୋଦାଭା ଯେ ଚ ଗିର୍ଯୁପଜୀଵିନଃ
ସୁତଳ ଓ ପାତାଳର ଦାନବ ଗୃହରୁ ବାହାରି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହୁଥିବାମାନେ, ସେମାନେ ମେଘପରି ଏକଠା ହେଲେ।