ନଭସଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୋ ଽଭୂତ୍ କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭଵଦ୍ଵୀରୋ ଦେଵାନୀକଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ନଭଙ୍କୁଠାରୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ କ୍ଷେମଧନ୍ବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ଷେମଧନ୍ବାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେଵାନୀକ, ଶୂର ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ।
ଅହୀନଗୁସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ ସହସ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତତଃ ପରଃ ତତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଵଲୋକସ୍ତୁ ତାରାପୀଡସ୍ତତୋ ଽଭଵତ୍
ଦେଵାନୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅହୀନଗୁ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ। ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ତାରାପୀଡ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ଯାତ୍ମଜଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିର୍ ଭାନୁଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତତୋ ଽଭଵତ୍ ଶ୍ରୁତାଯୁର୍ ଅଭଵତ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଭାରତେ ଯୋ ନିପାତିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି; ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିଠୁ ଭାନୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଭାନୁଠୁ ଚନ୍ଦ୍ର ହେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରଠୁ ଶୃତାୟୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ।
ନଲୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଏଵ ଵିଖ୍ଯାତୌ ଵଂଶେ କଶ୍ଯପସମ୍ଭଵେ ଵୀରସେନସୁତସ୍ତଦ୍ଵନ୍ ନୈଷଧଶ୍ଚ ନରାଧିପଃ
କଶ୍ୟପ ବଂଶରେ ଦୁଇ ନଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏକ ହେଲେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟଟି ନୈଷଧ ରାଜା।
ଏତେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ଵଂଶେ ରାଜାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵାଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏହି ବୈବସ୍ବତ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଭଗଵଞ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପିତୄଣାଂ ଵଂଶମୁତ୍ତମମ୍ ରଵେଶ୍ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵତ୍ଵଂ ସୋମସ୍ଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆଗ୍ରହ କରୁଛି ପିତୃମାନେଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବତା ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶେଷ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପିତୄଣାଂ ଵଂଶମୁତ୍ତମମ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ପିତୃଗଣାଃ ସପ୍ତ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତଯଃ
ହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃମାନେଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି; ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ପିତୃ ଦଳ ଅଛି, ତାହାର ତିନିଟି ଦଳ ନିରାକାର।
ମୂର୍ତିମନ୍ତୋ ଽଥ ଚତ୍ଵାରଃ ସର୍ଵେଷାମମିତୌଜସଃ ଅମୂର୍ତଯଃ ପିତୃଗଣା ଵୈରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ଦଳ ଦେହଧାରୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅସୀମ; ନିରାକାର ପିତୃ ଦଳ ବৈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର।
ଜଯନ୍ତି ଯାନ୍ଦେଵଗଣା ଵୈରାଜା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ ଯେ ଚୈତେ ଯୋଗଵିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକାନ୍ସନାତନାନ୍
ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ବୈରାଜ ଦଳକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶ୍ରୁତ; ଯେଉଁଠି ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଦିନାନ୍ତେ ତୁ ଜାଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସ୍ମୃତିଂ ଭୂଯୋ ଯୋଗଂ ସାଂଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଶେଷ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମନ୍ରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଫେରାଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଯୋଗେନ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭାମ୍ ଯୋଗିନାମେଵ ଦେଯାନି ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦାତୃଭିଃ
ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏମିତି ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ଏହିପରି ଦାନକାରୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ସମୟରେ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ପତ୍ନୀ ହିମଵତୋ ମତା ମୈନାକସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରଜୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ସ୍ମୃତୋ ଯେନ ଚତୁର୍ଥୋ ଘୃତସଂଵୃତଃ
ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟାକୁ ହିମବତଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ହିମବତଙ୍କ ପୁଅ ମେନାକ, ତାଙ୍କର ଭାଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱୀପ ଘୃତରେ ଆବୃତ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମେନା ଚ ସୁଷୁଵେ ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯା ଯୋଗଵତୀସ୍ତତଃ ଉମୈକପର୍ଣାପର୍ଣା ଚ ତୀଵ୍ରଵ୍ରତପରାଯଣାଃ
ମେନା ତିନିଟି କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ; ସେମାନେ ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଅପର୍ଣ୍ଣା, ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ରୁଦ୍ରସ୍ଯୈକା ସିତସ୍ଯୈକା ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ଯ ଚାପରା ଦତ୍ତା ହିମଵତା ବାଲାଃ ସର୍ଵା ଲୋକେ ତପୋ ଽଧିକାଃ
ଏକ କନ୍ୟା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଏକ କନ୍ୟା ସିତଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟଟି ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ହିମବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କସ୍ମାଦ୍ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ପୂର୍ଵଂ ଦଦାହାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ହିମଵଦ୍ଦୁହିତା ତଦ୍ଵତ୍ କଥଂ ଜାତା ମହୀତଲେ
ପୂର୍ବରୁ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ କେଉଁଠି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦାହ କଲେ? ଏହିପରି ଭାବରେ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମିଲେ?
ସଂହରନ୍ତୀ କିମୁକ୍ତାସୌ ସୁତା ଵା ବ୍ରହ୍ମସୂନୁନା ଦକ୍ଷେଣ ଲୋକଜନନୀ ସୂତ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ସେ ନିଜକୁ ଅପସାର କଲେ କି, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ? ସୂତ, ଲୋକମାତା, ଏହା କିପରି ହେଲା, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଵିତତେ ପ୍ରଭୂତଵରଦକ୍ଷିଣେ ସମାହୂତେଷୁ ଦେଵେଷୁ ପ୍ରୋଵାଚ ପିତରଂ ସତୀ
ଦାକ୍ଷଙ୍କ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜିତ ହେଲା, ଅନେକ ଦାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ; ଏସମୟରେ ସତୀ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ତାତ ଭର୍ତା ମେ ଯଜ୍ଞେ ଽସ୍ମିନ୍ନାଭିମନ୍ତ୍ରିତଃ ଅଯୋଗ୍ଯ ଇତି ତାମାହ ଦକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଶୂଲଭୃତ୍
ତାତା, ମୋର ଭାର୍ତାକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ କାହିଁକି ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉନି? ଦାକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଶୂଳଧାରୀ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଉପସଂହାରକୃଦ୍ରୁଦ୍ରସ୍ ତେନାମଙ୍ଗଲଭାଗଯମ୍ ଚୁକୋପାଥ ସତୀ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ତ୍ଵଦୁଦ୍ଭଵମ୍
ରୁଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିଥିବାରୁ ଅଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ମାନାଯାନ୍ତି; ଏହା ଦେଖି ସତୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ, ଯାହା ତୁମଠୁ ଜନ୍ମିଛି, ଛାଡ଼ି ଦେବି।'
ଦଶାନାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଭଵିତା ପିତୄଣାମେକପୁତ୍ରକଃ କ୍ଷତ୍ରିଯତ୍ଵେ ଽଶ୍ଵମେଧେ ଚ ରୁଦ୍ରାତ୍ତ୍ଵଂ ନାଶମେଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଦଶଜନ ପିତୃମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ହେବା; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵଦେହୋଦ୍ଭଵତେଜସା ନିର୍ଦହନ୍ତୀ ତଦାତ୍ମାନଂ ସଦେଵାସୁରକିଂନରୈଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଲେ । ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତେଜରେ, ସେ ନିଜକୁ ଦେବତା, ଅସୁର, କିନ୍ନର ସହିତ ଦହିଦେଲେ ।
କିଂ କିମେତଦିତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣଗୁହ୍ଯକୈଃ ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ଦୁଃଖିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଗୁହ୍ୟକ ଦଳ ଆସି, 'ଏହା କଣ, କଣ ଘଟୁଛି?' ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ଦୁଃଖିତ ଡକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଆସି, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ ।
ତ୍ଵମସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତା ଜଗତ୍ସୌଭାଗ୍ଯଦେଵତା ଦୁହିତୃତ୍ଵଂ ଗତା ଦେଵି ମମାନୁଗ୍ରହକାମ୍ଯଯା
ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ମା, ଜଗତର ଭାଗ୍ୟର ଦେବୀ । ମୋତେ ଦୟା କରି, ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋର କନ୍ୟା ହେଲେ ।
ନ ତ୍ଵଯା ରହିତଂ କିଂଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ସଚରାଚରମ୍ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ନ ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିହାର୍ହସି
ତୁମେ ନଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଚଳିତ ଅଚଳିତ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅଛିନାହିଁ । ଧର୍ମଜ୍ଞେ, ମୋତେ କୃପା କର, ଏଠାରେ ମୋତେ ଛାଡିନାହିଁ ।
ପ୍ରାହ ଦେଵୀ ଯଦାରବ୍ଧଂ ତତ୍କାର୍ଯଂ ମେ ନ ସଂଶଯଃ କିଂତ୍ଵଵଶ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ମର୍ତ୍ଯେ ହତଯଜ୍ଞେନ ଶୂଲିନା
ଦେବୀ କହିଲେ, 'ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ମୋର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ । କିନ୍ତୁ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବଳିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ।'
ପ୍ରସାଦେ ଲୋକସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତପଃ କାର୍ଯଂ ମମାନ୍ତିକେ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ଦଶାନାମଙ୍ଗଜୋ ଽପ୍ଯଲମ୍
ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ତୁମର କୃପାରେ, ମୋର ସମ୍ନିଧିରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି ହେବା, ଦଶ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଜ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବ ।
ମଦଂଶେନାଙ୍ଗନା ଷଷ୍ଟିର୍ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଙ୍ଗଜାସ୍ତଵ ମତ୍ସଂନିଧୌ ତପଃ କୁର୍ଵନ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଯୋଗମୁତ୍ତମମ୍
ମୋର ଅଂଶରୁ ଷଷ୍ଟି ଜଣୀ ଝିଅ ତୁମର କନ୍ୟା ହେବେ । ମୋ ସମ୍ନିଧିରେ ତପସ୍ୟା କରି, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଲାଭ କରିବା ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦକ୍ଷଃ କେଷୁ କେଷୁ ମଯାନଘେ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ତ୍ଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସ୍ତୋତଵ୍ଯା କୈଶ୍ଚ ନାମଭିଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଡକ୍ଷ କହିଲେ, 'ଅପରାଧହୀନେ, କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବି, ପୂଜିବି, କେଉଁ କେଉଁ ନାମରେ?'
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସର୍ଵତୋ ଭୁଵି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ରହିତଂ ନ ମଯା ଵିନା
ସବୁବେଳେ, ସବୁ ପ୍ରାଣୀରେ, ସବୁଠାରେ, ସବୁ ଲୋକରେ ମୁଁ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ । ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେହି ମୋ ବିନା ଅଛିନାହିଁ ।
ତଥାପି ଯେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସିଦ୍ଧିମୀପ୍ସୁଭିଃ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ଭୂତିକାମୈର୍ ଵା ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ତଥାପି, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସିଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ମୋତେ ଦେଖିବା, ଭୂତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ସ୍ମରଣ କରିବା, ସେଉଁଠି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟଭାବରେ କହିବି ।