ଶନୈଶ୍ଚରାତ୍ତଥା ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଜ୍ଞେଯଂ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲମ୍ ସପ୍ତର୍ଷିଭ୍ଯୋ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ସମସ୍ତଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ଧ୍ରୁଵେ
ଶନିଙ୍କ ଉପରେ ସପ୍ତୃଷିମଣ୍ଡଳ ଅଛି; ସପ୍ତୃଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ରୁବ ଅଛନ୍ତି, ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି।
ଦ୍ଵିଗୁଣେଷୁ ସହସ୍ରେଷୁ ଯୋଜନାନାଂ ଶତେଷୁ ଚ ଗ୍ରହାନ୍ତରମ୍ ଅଥୈକୈକମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲାତ୍
ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ଶତଶଃ ଯୋଜନ ଦୂରରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତାରାଗ୍ରହାନ୍ତରାଣି ସ୍ଯୁର୍ ଉପର୍ଯୁପର୍ଯଧିଷ୍ଠିତମ୍ ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ଦିଵି ଦିଵ୍ଯେନ ତେଜସା
ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନ୍ତରାଳଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଉପରେ ଏକ ଅବସ୍ଥିତ; ଗ୍ରହମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ଚ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ନିଯତକ୍ରମାତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରା ନୀଚୋଚ୍ଚଗୃହମାଶ୍ରିତାଃ
ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଚଳନ କରନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ନିଜ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଗୃହରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସମାଗମେ ଚ ଭେଦେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗପତ୍ପ୍ରଜାଃ ପରସ୍ପରଂ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯେଵଂ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଏକାଠି ଆସିଲେ କିମ୍ବା ଅଲଗା ହେଲେ, ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସମୟରେ ଦେଖନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏକାଠି ଯୁକ୍ତ।
ଅସଂକରେଣ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ ତେଷାଂ ଯୋଗସ୍ତୁ ଵୈ ବୁଧୈଃ ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂନିଵେଶୋ ଵୈ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚ ଯଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗକୁ ଭ୍ରମ ବିନା ବୁଝନ୍ତି; ଏହିଭଳି ପୃଥିବୀ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଜିନିଷମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ଦ୍ଵୀପାନାମୁଦଧୀନାଂ ଚ ପର୍ଵତାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ଯେ ଚ ତେଷୁ ଵସନ୍ତି ଵୈ
ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଦେଶ, ନଦୀ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ—
ଇତ୍ଯେଷୋ ଽର୍କଵଶେନୈଵ ସଂନିଵେଶସ୍ତୁ ଜ୍ଯୋତିଷାମ୍ ଆଵର୍ତଃ ସାନ୍ତରୋ ମଧ୍ଯେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାତ୍ତୁ ସ
ଏହିଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଜିନିଷମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି; ଏହା ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନଶୀଳ ପଦ୍ଧତି, ମଧ୍ୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ଧ୍ରୁବ ଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ସର୍ଵତସ୍ତେଷୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଵୃତ୍ତାକାର ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ଲୋକସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥମ୍ ଈଶ୍ଵରେଣ ଵିନିର୍ମିତଃ
ଏସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ବୃତ୍ତାକାର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି।
କଲ୍ପାଦୌ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ତୁ ସ୍ଥାପିତୋ ଽସୌ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ଇତ୍ଯେଷ ସଂନିଵେଶୋ ଵୈ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମକଃ
କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ଚିନ୍ତା କରି ଏହାକୁ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା; ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଜିନିଷର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ଵୈଶ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପରିଣାହୋ ଽସ୍ଯ ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ତେଷାଂ ଶକ୍ଯଂ ନ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ କେନଚିତ୍ ଗତାଗତଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା
ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଶ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଏହାର ବିସ୍ତାର; ସେମାନଙ୍କର ଆସିବା-ଯିବାକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମାନବ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଜିନିଷମାନଙ୍କର ଗତିକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
କଥଂ ଜଗାମ ଭଗଵାନ୍ ପୁରାରିତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ଦଦାହ ଚ କଥଂ ଦେଵସ୍ ତନ୍ନୋ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର କିପରି ପୁରାରି ହେଲେ ଏବଂ ସେ କିପରି ସେଇ ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ଦହନ କଲେ? ଏହି କଥାଟିକୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ପୃଚ୍ଛାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ବହୁମାନାତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ ତ୍ରିପୁରଂ ତଦ୍ଯଥା ଦୁର୍ଗଂ ମଯମାଯାଵିନିର୍ମିତମ୍ ଦେଵେନୈକେଷୁଣା ଦଗ୍ଧଂ ତଥା ନୋ ଵଦ ମାନଦ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଚାରୁଛୁ: ମାୟା ନାମକ ମହାମାୟାବୀ ତିଆରି କରିଥିବା ଦୁର୍ଗମ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଭଗବାନ୍ କିପରି ଏକ ତୀରରେ ଦହନ କଲେ? ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ମାନ୍ୟଦାତା।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ତ୍ରିପୁରଂ ଦେଵୋ ଯଥା ଦାରିତଵାନ୍ ଭଵଃ ମଯୋ ନାମ ମହାମାଯୋ ମାଯାନାଂ ଜନକୋ ଽସୁରଃ
ତ୍ରିପୁରାକୁ ଭଗବାନ୍ କିପରି ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ: ମାୟା ନାମକ ଏକ ମହାମାୟାବୀ ଏବଂ ମାୟାମାନଙ୍କର ପିତା ଅସୁର, ସେଇ ତ୍ରିପୁରାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ନିର୍ଜିତଃ ସ ତୁ ସଂଗ୍ରାମେ ତତାପ ପରମଂ ତପଃ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଵିପ୍ରା ଦୈତ୍ଯାଵନ୍ଯାଵନୁଗ୍ରହାତ୍
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲା ପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦେଖି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରିଲେ।
ତସ୍ଯୈଵ କୃତ୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତେପତୁଃ ପରମଂ ତପଃ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ଚ ବଲଵାଂସ୍ ତାରକାଖ୍ଯଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳଶାଳୀ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ତାରକା ଥିଲେ।
ମଯତେଜଃସମାକ୍ରାନ୍ତୌ ତେପତୁର୍ମଯପାର୍ଶ୍ଵଗୌ ଲୋକା ଇଵ ଯଥା ମୂର୍ତାସ୍ ତ୍ରଯସ୍ ତ୍ରଯ ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାୟାଙ୍କ ପାଖରେ ରହି, ସେ ଦୁଇଏ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ତିନିଟି ଲୋକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିମ୍ବା ତିନିଟି ଅଗ୍ନି ଭଳି।
ଲୋକତ୍ରଯଂ ତାପଯନ୍ତସ୍ ତେ ତେପୁର୍ଦାନଵାସ୍ତପଃ ହେମନ୍ତେ ଜଲଶଯ୍ଯାସୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପେ ତଥା
ସେଇ ଦାନବମାନେ ତିନିଟି ଲୋକକୁ ଜଳାଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ—ହେମନ୍ତରେ ପାଣିରେ ଶୋଇ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଞ୍ଚ ରକମ ତାପ ସହି।
ଵର୍ଷାସୁ ଚ ତଥାକାଶେ କ୍ଷପଯନ୍ତସ୍ତନୂଃ ପ୍ରିଯାଃ ସେଵାନାଃ ଫଲମୂଲାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଜଲାନି ଚ
ବର୍ଷାରେ ଓ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, ସେମାନେ ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିଲେ, ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ପାଣି ଖାଇ ରହୁଥିଲେ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯଦାଚରିତାହାରାଃ ପଙ୍କେନାଚିତଵଲ୍କଲାଃ ମଗ୍ନାଃ ଶୈଵାଲପଙ୍କେଷୁ ଵିମଲାଵିମଲେଷୁ ଚ
ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳିଥାଏ ତାହା ଖାଇଥିଲେ, କାଦା ଲାଗିଥିବା ବାର୍କ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଲିନ ଦୁହେଁ ପୋଖରୀରେ ବୁଡ଼ି ରହୁଥିଲେ।
ନିର୍ମାଂସାଶ୍ଚ ତତୋ ଜାତାଃ କୃଶା ଧମନିସଂତତାଃ ତେଷାଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେନ ପ୍ରଭାଵଵିଧୁତଂ ଯଥା
ଏଭଳି ତପସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଶରୀରରେ ମାଂସ ହୀନ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶିରା ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମାନେ ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ନିଷ୍ପ୍ରଭଂ ତୁ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ମନ୍ଦମେଵାଭିଭାଷିତମ୍ ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦାନଵାଗ୍ନିଭିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଗଲା, କଥା ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦ ହେଉଥିଲା, କାରଣ ସେଇ ତିନି ଦାନବଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ତିନିଟି ଲୋକ ଜଳିଯାଉଥିଲା।
ତେଷାମଗ୍ରେ ଜଗଦ୍ବନ୍ଧୁଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଃ ପିତାମହଃ ତତଃ ସାହସକର୍ତାରଃ ପ୍ରାହୁସ୍ତେ ସହସାଗତମ୍
ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏବେ ଜଗତର ବଡ଼ବାପା, ପିତାମହ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ସାହସୀମାନେ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵକଂ ପିତାମହଂ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତଂ ଵୈ ତୁଷ୍ଟୁଵୁରେଵ ଚ ଅଥ ତାନ୍ଦାନଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ତପସା ତପନପ୍ରଭାନ୍
ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ପିତାମହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦାନବମାନେ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବାକୁ ଦେଖି,
ଉଵାଚ ହର୍ଷପୂର୍ଣାକ୍ଷୋ ହର୍ଷପୂର୍ଣମୁଖସ୍ତଦା ଵରଦୋ ଽହଂ ହି ଵୋ ଵତ୍ସାସ୍ ତପସ୍ତୋଷିତ ଆଗତଃ
ଖୁସିରେ ଭରିଥିବା ଆଖି ଓ ମୁହଁ ସହିତ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏବେ ତୁମମାନେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେବି।'
ଵ୍ରିଯତାମ୍ ଈପ୍ସିତଂ ଯଚ୍ଚ ସାଭିଲାଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ଇତ୍ଯେଵମୁଚ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ପ୍ରତିପନ୍ନଂ ପିତାମହମ୍
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଯାହା ଆଶା କର, ଖୋଲାମେଳା କହ।' ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମଯଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରହର୍ଷୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ଦେଵ ଦୈତ୍ଯାଃ ପୁରା ଦେଵୈଃ ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମାୟା, ଆନନ୍ଦରେ ଆଖି ଫୁଲିଯାଇଥିବା, କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ପୂର୍ବେ ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଥିଲେ।'
ନିର୍ଜିତାସ୍ତାଡିତାଶ୍ଚୈଵ ହତାଶ୍ଚାପ୍ଯାଯୁଧୈରପି ଦେଵୈର୍ଵୈରାନୁବନ୍ଧାଚ୍ଚ ଧାଵନ୍ତୋ ଭଯଵେପିତାଃ
'ସେମାନେ ପ୍ରହାର ଖାଇଲେ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ମରିଗଲେ, ଶତ୍ରୁତାରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।'
ଶରଣଂ ନୈଵ ଜାନୀମଃ ଶର୍ମ ଵା ଶରଣାର୍ଥିନଃ ସୋ ଽହଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେନ ତଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ
'ଆମେ କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିବ, କିମ୍ବା ନିରାପତ୍ତା, ଜାଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଆମେ ଶରଣ ଚାହୁଁଥିଲୁ। ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ—'
ଇଚ୍ଛାମି କର୍ତୁଂ ତଦ୍ଦୁର୍ଗଂ ଯଦ୍ଦେଵୈରପି ଦୁସ୍ତରମ୍ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ତ୍ରିପୁରେ ଦୁର୍ଗେ ମତ୍କୃତେ କୃତିନାଂ ଵର
'ସେଇ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଇ ତିନିଟି ଦୁର୍ଗରେ, ହେ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା, ମୋ ପାଇଁ—'