ନାଗଶ୍ଚୈରାଵତଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ଧନଂଜଯଃ ସେନଜିଚ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ସେନାନୀର୍ ଗ୍ରାମଣୀସ୍ ତଥା
ନାଗ ଏଇରାବତ, ବିଶ୍ରୁତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ସେନାଜିତ, ସୁଷେଣ, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ଚାରୋ ଵାତଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଯାତୁଧାନାଵୁଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଵସନ୍ତ୍ଯେତେ ଚ ଵୈ ସୂର୍ଯେ ମାସଯୋଶ୍ଚ ତ୍ଵିଷୋର୍ଜଯୋଃ
ଚାର ଓ ବାତ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଯାତୁଧାନ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତ୍ୱିଷ ଓ ଉର୍ଜା ନାମକ ଦୁଇଟି ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ହୈମନ୍ତିକୌ ଚ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ନିଵସନ୍ତି ଦିଵାକରେ ଅଂଶୋ ଭଗଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ କଶ୍ଯପଶ୍ଚ କ୍ରତୁଶ୍ଚ ତୌ
ହେମନ୍ତ ଋତୁର ଦୁଇଟି ମାସରେ ଅଂଶ ଓ ଭଗ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ, ଦୁହିଁଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ଭୁଜଂଗଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମଃ ସର୍ପଃ କର୍କୋଟକସ୍ତଥା ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ ପୂର୍ଣାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଗାଯନୌ
ମହାପଦ୍ମ ନାଗ, କର୍କୋଟକ ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ଗାୟନ, ଦୁହିଁଜଣେ ଗାୟକ, ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ଅପ୍ସରାଃ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ହ୍ଯୁର୍ଵଶୀ ଚ ଯା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଶ୍ଚାରିଷ୍ଟନେମିଶ୍ଚ ସେନାନୀର୍ ଗ୍ରାମଣୀଶ୍ ଚ ତୌ
ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଉର୍ବଶୀ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ, ଦୁହିଁଜଣେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ତାଵୁଗ୍ରୌ ଯାତୁଧାନୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ ସହେ ଚୈଵ ସହସ୍ଯେ ଚ ଵସନ୍ତ୍ଯେତେ ଦିଵାକରେ
ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଉ, ଦୁହିଁଜଣେ ଭୟଙ୍କର ଯାତୁଧାନ, ସହେ ଓ ସହସ୍ୟ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ଶିଶିରେ ଚାପି ମାସଯୋର୍ନିଵସନ୍ତି ତେ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜମଦଗ୍ନିର୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଶିଶିର ଋତୁର ଦୁଇଟି ମାସରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
କାଦ୍ରଵେଯୌ ତଥା ନାଗୌ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ ଗନ୍ଧର୍ଵୌ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଵର୍ଚାଶ୍ଚ ତାଵୁଭୌ
କାଦ୍ରବେୟ ଓ କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚାସ, ଦୁହିଁଜଣେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ତିଲୋତ୍ତମାପ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵୀ ରମ୍ଭା ମନୋରମା ଗ୍ରାମଣୀର୍ ଋତଜିଚ୍ଚୈଵ ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚ ମହାବଲଃ
ଅପ୍ସରା ତିଲୋତ୍ତମା, ଦେବୀ ରମ୍ଭା, ମନୋରମା, ଗ୍ରାମଣୀ, ଋତଜିତ, ସତ୍ୟଜିତ ଓ ମହାବଳ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମୋପେତଶ୍ଚ ଵୈ ରକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞୋପେତସ୍ତଥୈଵ ଚ ଇତ୍ଯେତେ ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ଦିଵାକରେ
ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଏହି ଦୁହିଁଜଣେ ଦୁଇ ମାସ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ସ୍ଥାନାଭିମାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ଗଣା ଦ୍ଵାଦଶ ସପ୍ତକାଃ ସୂର୍ଯମାପାଦଯନ୍ତ୍ଯେତେ ତେଜସା ତେଜ ଉତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଟି ସପ୍ତକ ଗଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଓ ଗର୍ବରେ ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତେଜ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଗ୍ରଥିତୈସ୍ତୁ ଵଚୋଭିଶ୍ଚ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଋଷଯୋ ରଵିମ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଗୀତନୃତ୍ଯୈରୁପାସତେ
ଗଠିତ ଶବ୍ଦରେ ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯାଗ୍ରାମଣିନୋ ଯକ୍ଷାଃ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାଭୀଷୁସଂଗ୍ରହମ୍ ସର୍ପାଃ ସର୍ପନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ଯାତୁଧାନାନୁଯାନ୍ତି ଚ
ଯକ୍ଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, ଆବଶ୍ୟକ ଦାନସମ୍ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ସର୍ପମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ଚଳନ୍ତି, ଏବଂ ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଵାଲଖିଲ୍ଯା ନଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଂ ପରିଵାର୍ଯୋଦଯାଦ୍ରଵିମ୍ ଏତେଷାମେଵ ଦେଵାନାଂ ଯଥାଵୀର୍ଯଂ ଯଥାତପଃ
ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଅସ୍ତମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାନ୍ତି; ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଯଥାଯୋଗଂ ଯଥାଧର୍ମଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାବଲମ୍ ତଥା ତପତ୍ଯସୌ ସୂର୍ଯସ୍ ତେଷାମିଦ୍ଧସ୍ତୁ ତେଜସା
ଯେପରି ଏମାନେ ଏକତା, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦହନ କରେ; ସେହି ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଭୂତାନାମଶୁଭଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପୋହତି ସ୍ଵତେଜସା ମାନଵାନାଂ ଶୁଭୈର୍ହ୍ଯେତୈର୍ ହ୍ରିଯତେ ଦୁରିତଂ ତୁ ଵୈ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଶୁଭତା କୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ହରିନ୍ତି।
ଦୁରିତଂ ଶୁଭଚାରାଣାଂ ଵ୍ଯପୋହନ୍ତି କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ ଏତେ ସହୈଵ ସୂର୍ଯେଣ ଭ୍ରମନ୍ତି ସାନୁଗା ଦିଵି
ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖ କେବେ କେବେ ଏମାନେ ଦୂର କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଏହି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ସହ ଆକାଶରେ ଘୁରନ୍ତି।
ତପନ୍ତଶ୍ଚ ଜପନ୍ତଶ୍ଚ ହ୍ଲାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ଗୋପାଯନ୍ତି ସ୍ମ ଭୂତାନି ଈହନ୍ତେ ହ୍ଯନୁକମ୍ପଯା
ଏମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜପ କରୁଥିବା, ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୟାରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି।
ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାଂ ହ୍ଯେତତ୍ ସ୍ଥାନଂ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ ଅତୀତାନାଗତାନାଂ ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଚ ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥାନର ଅଧିପତି, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଛି—ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।
ଏଵଂ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ସପ୍ତକାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ ଚତୁର୍ଦଶେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତେ ଗଣା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ
ଏଭଳି ସାତଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ମୋଟ ଚଉଦଟି ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚଉଦଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଦେବମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ହିମେ ଚ ଵର୍ଷାସୁ ମୁଞ୍ଚମାନା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଧର୍ମଂ ହିମଂ ଚ ଵର୍ଷଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମହର୍ନିଶମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ଶୀତ ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ, ଏମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧର୍ମ, ଶୀତଳତା ଓ ବର୍ଷାକୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛତ୍ଯସାଵନୁଦିନଂ ପରିଵୃତ୍ଯ ରଶ୍ମୀନ୍ ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚ ମନୁଜାଂଶ୍ଚ ସୁତର୍ପଯନ୍ଵୈ ଶୁକ୍ଲେ ଚ କୃଷ୍ଣେ ତଦହଃକ୍ରମେଣ କାଲକ୍ଷଯେ ଚୈଵ ସୁରାଃ ପିବନ୍ତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କର କିରଣ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଚଳନ୍ତି, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଓ ସମୟର ଶେଷରେ ଦେବମାନେ ଏହି ରସ ପିଉନ୍ତି।
ମାସେନ ତଚ୍ଚାମୃତମସ୍ଯ ମୃଷ୍ଟଂ ସୁଵୃଷ୍ଟଯେ ରଶ୍ମିଷୁ ରକ୍ଷିତଂ ତୁ ସର୍ଵେ ଽମୃତଂ ତତ୍ପିତରଃ ପିବନ୍ତି ଦେଵାଶ୍ଚ ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈଵ କାଵ୍ଯାଃ
ଏକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣରେ ରହିଥିବା ଏହି ଅମୃତ ବର୍ଷା ପାଇଁ ସଞ୍ଚିତ ରହେ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଏହା ପିଉନ୍ତି; ଦେବତା, ସୌମ୍ୟ ଓ କାବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅମୃତର ଭାଗୀ।
ସୂର୍ଯେଣ ଗୋଭିର୍ହି ଵିଵର୍ଧିତାଭିର୍ ଅଦ୍ଭିଃ ପୁନଶ୍ଚୈଵ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତାଭିଃ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଭିଵୃଷ୍ଟାଭିର୍ ଅଥୌଷଧୀଭିର୍ ମର୍ତ୍ଯା ଅଥାନ୍ନେନ କ୍ଷୁଧଂ ଜଯନ୍ତି
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତୋଳିତ ଜଳ ଓ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ପନ୍ନ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇ ଭୋକ ଦମନ କରନ୍ତି।
ତୃପ୍ତିଶ୍ଚ ତେନାର୍ଧମାସଂ ସୁରାଣାଂ ମାସଂ ସୁଧାଭିଃ ସ୍ଵଧଯା ପିତୄଣାମ୍ ଅନ୍ନେନ ଜୀଵନ୍ତ୍ଯନିଶଂ ମନୁଷ୍ଯାଃ ସୂର୍ଯଃ ଶ୍ରିତଂ ତଦ୍ଧି ବିଭର୍ତି ଗୋଭିଃ
ଏହିପରି ଦେବମାନେ ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଓ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିତ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଗୋମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଷ ଏକଚକ୍ରେଣ ସୂର୍ଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରସର୍ପତି ତତ୍ର ତୈରକ୍ରମୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ପତେ ଽସୌ ଦିନକ୍ଷଯେ
ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ରରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଳନ୍ତି; ସେଠାରେ ଅବିରତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦିନ ଶେଷରେ ଯାଆନ୍ତି।
ହରିର୍ ହରିଦ୍ଭିର୍ ହ୍ରିଯତେ ତୁରଂଗମୈଃ ପିବତ୍ଯଥାପୋ ହରିଭିଃ ସହସ୍ରଧା ପୁନଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତ୍ଯଥ ତାଶ୍ଚ ଯୋ ହରିଃ ସ ମୁହ୍ଯମାନୋ ହରିଭିସ୍ତୁରଂଗମୈଃ
ହରି, ହରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ, ଜଳକୁ ହରିମାନେ ସହିତ ପିଉନ୍ତି, ପୁଣି ଏହି ଜଳକୁ ହଜାର ଧାରାରେ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ସେହି ହରି, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ହରି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ।
ଅହୋରାତ୍ରଂ ରଥେନାସାଵ୍ ଏକଚକ୍ରେଣ ଵୈ ଭ୍ରମନ୍ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ରର ରଥରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସାତଟି ସାତଟି ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାତ ସମୁଦ୍ରକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି।
ଛନ୍ଦୋରୂପୈଶ୍ଚ ତୈରଶ୍ଵୈର୍ ଯୁତଶ୍ଚକ୍ରଂ ତତଃ ସ୍ଥିତିଃ କାମରୂପୈଃ ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତୈଃ କାମଗୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ
ଏହି ଛନ୍ଦ ରୂପୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ର ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହାର ନିଶ୍ଚଳତା ଇଚ୍ଛାରୂପ ଏବଂ ଏକଥର ଯୋଗାଯୋଗ କରିଥିବା ମନର ତୀବ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଅଛି।
ହରିତୈରଵ୍ଯଥୈଃ ପିଙ୍ଗୈର୍ ଈଶ୍ଵରୈର୍ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ବାହ୍ଯତୋ ଽନନ୍ତରଂ ଚୈଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍
ହରିତ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ପିଙ୍ଗଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଦିନର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଥାଏ।