ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟୀ ତେ ତସ୍ଯ ଵାତୋର୍ମୀ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ତୁ ସଂକ୍ରମେତେ ଧ୍ରୁଵମହୋ ମଣ୍ଡଲେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ତାଙ୍କ ରଥର ଯୁଗ ଓ ଧୁରାର ଶିରା ବାୟୁର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧ୍ରୁବ ମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ଚାଲିଯାଉଛି।
ଭ୍ରମତସ୍ତସ୍ଯ ରଶ୍ମୀ ତେ ମଣ୍ଡଲେ ତୂତ୍ତରାଯଣେ ଵର୍ଧେତେ ଦକ୍ଷିଣେଷ୍ଵତ୍ର ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ
ଏହି ରଥ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ତରାୟଣରେ ତାହାର ରଶ୍ମି ମଣ୍ଡଳରେ ବଢ଼ିଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ଏଭଳି ଘୁରୁଥାଏ।
ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟୀସମ୍ବଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ରଶ୍ମୀ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ତୁ ଧ୍ରୁଵେଣ ପ୍ରଗୃହୀତୌ ତୌ ରଥୌ ଯୌ ଵନତୋ ରଵିମ୍
ଏହି ରଥର ଯୁଗ ଓ ଧୁରାର ଶିରାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଦୁଇଟି ରଶ୍ମି ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଧରି ରହାଯାଇଛି—ଏହି ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଟାଣୁଛି।
ଆକୃଷ୍ଯେତେ ଯଦା ତେ ତୁ ଧ୍ରୁଵେଣ ସମଧିଷ୍ଠିତେ ତଦା ସୋ ଽଭ୍ଯନ୍ତରେ ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ
ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦୁଇଟି ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଥିବା ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁରୁଥାଏ।
ଅଶୀତିମଣ୍ଡଲଶତଂ କାଷ୍ଠଯୋରୁଭଯୋଶ୍ଚରନ୍ ଧ୍ରୁଵେଣ ମୁଚ୍ଯମାନେନ ପୁନା ରଶ୍ମିଯୁଗେନ ଚ
ଏହି ରଥ ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅସୀ ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଚାଲିଯାଏ; ଧ୍ରୁବ ତାରା ଛାଡ଼ିଲେ, ପୁଣି ରଶ୍ମି ଓ ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଯାଏ।
ତଥୈଵ ବାହ୍ଯତଃ ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଉଦ୍ଵେଷ୍ଟଯନ୍ଵୈ ଵେଗେନ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଗଚ୍ଛତି
ଏହିପରି ଭାବରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାହାର ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘେରି ଏବଂ ଏହି ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ସ ରଥୋ ଽଧିଷ୍ଠିତୋ ଦେଵୈର୍ ମାସି ମାସି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ତତୋ ଵହତ୍ଯଥାଦିତ୍ଯଂ ବହୁଭିର୍ ଋଷିଭିଃ ସହ
ଏହି ରଥ ଦେବତାମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି, ପ୍ରତି ମାସ ଅନୁସାରେ ଏହି ରଥ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସର୍ପଗ୍ରାମଣିରାକ୍ଷସୈଃ ଏତେ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ମାସୌ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ କ୍ରମେଣ ଚ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସର୍ପମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ଏମାନେ ପ୍ରତି ମାସରେ ଦୁଇ ଦୁଇଜଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି।
ଧାତାର୍ଯମା ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଲହଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପତୀ ଉରଗୌ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ସଂକୀର୍ଣଶ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ
ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ—ଏମାନେ ପ୍ରଜାପତି; ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ବାସୁକି ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଦୁଇଜଣ।
ତୁମ୍ବୁରୁର୍ ନାରଦଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵୌ ଗାଯତାଂ ଵରୌ କୃତସ୍ଥଲାପ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଯା ଚ ସା ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା
ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକ; ଅପ୍ସରା କୃତସ୍ଥଳା ଓ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ମଧ୍ୟ।
ଗ୍ରାମଣ୍ଯୌ ରଥକୃତ୍ତସ୍ଯ ରଥୌଜାଶ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ରକ୍ଷୋ ହେତିଃ ପ୍ରହେତିଶ୍ଚ ଯାତୁଧାନାଵୁଭୌ ଋତୌ
ରଥକାରମାନଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରଧାନ ଓ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ରାକ୍ଷସ ହେତି ଓ ପ୍ରହେତି, ଏହି ଦୁଇ ଋତୁକାଳରେ ଯାତୁଧାନ।
ମଧୁମାଧଵଯୋର୍ହ୍ଯେଷ ଗଣୋ ଵସତି ଭାସ୍କରେ ଵସନ୍ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତୁ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ମିତ୍ରଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚ ଵୈ
ମଧୁ ଓ ମାଧବ ମାସରେ ଏହି ସମୂହ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି; ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଦୁଇ ମାସରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ।
ଋଷୀ ଅତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ନାଗୌ ତକ୍ଷକରମ୍ଭକୌ ମେନକା ସହଜନ୍ଯା ଚ ହାହା ହୂହୂଶ୍ଚ ଗାଯକୌ
ଋଷି ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ, ନାଗ ତକ୍ଷକ ଓ ରମ୍ଭକ, ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା, ଗାୟକ ହାହା ଓ ହୂହୂ।
ରଥଂତରଶ୍ଚ ଗ୍ରାମଣ୍ଯୌ ରଥକୃଚ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷାଦୋ ଵଧଶ୍ଚୈଵ ଯାତୁଧାନୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ
ରଥଅନ୍ତର ଓ ଦୁଇ ରଥକାର ପ୍ରଧାନ; ପୁରୁଷାଦ ଓ ବଧ, ଏହି ଦୁଇ ଯାତୁଧାନ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଏତେ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ମାସଯୋଃ ଶୁଚିଶୁକ୍ରଯୋଃ ତତଃ ସୂର୍ଯେ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯା ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ଦେଵତାଃ
ଏହିମାନେ ଶୁଚି ଓ ଶୁକ୍ର ନାମକ ଦୁଇଟି ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି; ପରେ ଆଉ କିଛି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚୈଵ ଵିଵସ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗିରା ଭୃଗୁରେଵ ଚ ଏଲାପତ୍ତ୍ରସ୍ତଥା ସର୍ପଃ ଶଙ୍ଖପାଲଶ୍ଚ ପନ୍ନଗଃ
ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଏଳାପତ୍ର, ସର୍ପ ଶଂଖପାଳ ଓ ପନ୍ନଗ ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵାଵସୁସୁଷେଣୌ ଚ ପ୍ରାତଶ୍ଚୈଵ ରଥଶ୍ଚ ହି ପ୍ରମ୍ଲୋଚେତ୍ଯପ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ନିମ୍ରୋଚନ୍ତୀ ଚ ତେ ଉଭେ
ବିଶ୍ୱାବସୁ, ସୁଷେଣ, ପ୍ରାତ, ରଥ, ଏହିମାନେ ଓ ଅପ୍ସରା ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ନିମ୍ରୋଚନ୍ତୀ, ଦୁହିଁଜଣେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଯାତୁଧାନସ୍ତଥା ହେତିର୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରଶ୍ଚୈଵ ତୁ ତାଵୁଭୌ ନଭସ୍ଯନଭସୋରେତୈର୍ ଵସନ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵାକରେ
ଯାତୁଧାନ, ହେତି, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ତାଉ, ନଭସ୍ୟ ଓ ନଭସ, ଏହିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ମାସୌ ଦ୍ଵୌ ଦେଵତାଃ ସୂର୍ଯେ ଵସନ୍ତି ଚ ଶରଦୃତୌ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପୂଷା ଚ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ସଗୌତମଃ
ଶରଦ୍ ଋତୁର ଦୁଇଟି ମାସରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପୂଷା, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ ତଥା ଵା ସୁରୁଚିଶ୍ଚ ଯଃ ଵିଶ୍ଵାଚୀ ଚ ଘୃତାଚୀ ଚ ଉଭେ ତେ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣେ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ, ସୁରୁଚି, ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ, ଦୁହିଁଜଣେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ନାଗଶ୍ଚୈରାଵତଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ଧନଂଜଯଃ ସେନଜିଚ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ସେନାନୀର୍ ଗ୍ରାମଣୀସ୍ ତଥା
ନାଗ ଏଇରାବତ, ବିଶ୍ରୁତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ସେନାଜିତ, ସୁଷେଣ, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ଚାରୋ ଵାତଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଯାତୁଧାନାଵୁଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଵସନ୍ତ୍ଯେତେ ଚ ଵୈ ସୂର୍ଯେ ମାସଯୋଶ୍ଚ ତ୍ଵିଷୋର୍ଜଯୋଃ
ଚାର ଓ ବାତ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଯାତୁଧାନ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତ୍ୱିଷ ଓ ଉର୍ଜା ନାମକ ଦୁଇଟି ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ହୈମନ୍ତିକୌ ଚ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ନିଵସନ୍ତି ଦିଵାକରେ ଅଂଶୋ ଭଗଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ କଶ୍ଯପଶ୍ଚ କ୍ରତୁଶ୍ଚ ତୌ
ହେମନ୍ତ ଋତୁର ଦୁଇଟି ମାସରେ ଅଂଶ ଓ ଭଗ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ, ଦୁହିଁଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ଭୁଜଂଗଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମଃ ସର୍ପଃ କର୍କୋଟକସ୍ତଥା ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ ପୂର୍ଣାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଗାଯନୌ
ମହାପଦ୍ମ ନାଗ, କର୍କୋଟକ ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ଗାୟନ, ଦୁହିଁଜଣେ ଗାୟକ, ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ଅପ୍ସରାଃ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ହ୍ଯୁର୍ଵଶୀ ଚ ଯା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଶ୍ଚାରିଷ୍ଟନେମିଶ୍ଚ ସେନାନୀର୍ ଗ୍ରାମଣୀଶ୍ ଚ ତୌ
ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଉର୍ବଶୀ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ, ଦୁହିଁଜଣେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ତାଵୁଗ୍ରୌ ଯାତୁଧାନୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ ସହେ ଚୈଵ ସହସ୍ଯେ ଚ ଵସନ୍ତ୍ଯେତେ ଦିଵାକରେ
ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଉ, ଦୁହିଁଜଣେ ଭୟଙ୍କର ଯାତୁଧାନ, ସହେ ଓ ସହସ୍ୟ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ଶିଶିରେ ଚାପି ମାସଯୋର୍ନିଵସନ୍ତି ତେ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜମଦଗ୍ନିର୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଶିଶିର ଋତୁର ଦୁଇଟି ମାସରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
କାଦ୍ରଵେଯୌ ତଥା ନାଗୌ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ ଗନ୍ଧର୍ଵୌ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଵର୍ଚାଶ୍ଚ ତାଵୁଭୌ
କାଦ୍ରବେୟ ଓ କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚାସ, ଦୁହିଁଜଣେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ତିଲୋତ୍ତମାପ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵୀ ରମ୍ଭା ମନୋରମା ଗ୍ରାମଣୀର୍ ଋତଜିଚ୍ଚୈଵ ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚ ମହାବଲଃ
ଅପ୍ସରା ତିଲୋତ୍ତମା, ଦେବୀ ରମ୍ଭା, ମନୋରମା, ଗ୍ରାମଣୀ, ଋତଜିତ, ସତ୍ୟଜିତ ଓ ମହାବଳ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମୋପେତଶ୍ଚ ଵୈ ରକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞୋପେତସ୍ତଥୈଵ ଚ ଇତ୍ଯେତେ ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ଦିଵାକରେ
ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଏହି ଦୁହିଁଜଣେ ଦୁଇ ମାସ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।