ପ୍ରଜୌଷଣିଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଦ୍ଵାପରେଷ୍ଵିହ ଜଜ୍ଞିରେ ସଂତତିଂ ତେ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତେ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଜିତସ୍ତୁ ତୈଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପ୍ରଜଉଷଣି ନାମକ ସପ୍ତ ଋଷି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ତେଷାମପ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ ଉଦକ୍ପନ୍ଥା ନ ପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଋଷିମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଚଉରାଶି ହଜାର, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳର ପଥ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚେନାହିଁ।
ତେ ସଂପ୍ରଯୋଗାଲ୍ଲୋକସ୍ଯ ମିଥୁନସ୍ଯ ଚ ଵର୍ଜନାତ୍ ଈର୍ଷ୍ଯାଦ୍ଵେଷନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଭୂତାରମ୍ଭଵିଵର୍ଜନାତ୍
ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହେବା, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରୁ ଦୂରେ ରହିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ଛାଡିଦେବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରୁ ଅପରାହ୍ନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ମିଳିଥାଏ।
ତତୋ ଽନ୍ଯକାମସଂଯୋଗଶବ୍ଦାଦେର୍ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍ ଇତ୍ଯେତୈଃ କାରଣୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈସ୍ ତେ ଽମୃତତ୍ଵଂ ହି ଭେଜିରେ
ଏହା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ସମ୍ପର୍କ, ଶବ୍ଦ ଓ ଏହାଦିର ଦୁର୍ଗୁଣ ଦେଖିବା, ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵସ୍ଥାନାମ୍ ଅମୃତତ୍ଵଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଥିତିକାଲୋ ହି ନ ପୁନର୍ମାରଗାମିଣାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶେଷ ହେଉଅବଧି ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅମରତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ହେଉଛି; କାରଣ, ତିନୋଟି ଲୋକର ଅବଧି ମୃତ୍ୟୁର ପଥରେ ଯାଉଥିବାମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଶ୍ଵମେଧାଦିପାପପୁଣ୍ଯନିଭୈଃ ପରମ୍ ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାନ୍ତେ ତୁ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଚୋର୍ଧ୍ଵରେତସଃ
ଗର୍ଭହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଭଳି ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ପ୍ରାଣୀ ସମ୍ପ୍ଲବ ଶେଷରେ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ମାନେ ପାଇଁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଊର୍ଧ୍ଵୋତ୍ତରମୃଷିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଧ୍ରୁଵୋ ଯତ୍ରାନୁସଂସ୍ଥିତଃ ଏତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତୃତୀଯଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭାସ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ମହାଋଷିମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧୃବ ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତୃତୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକ।
ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚନ୍ତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ଧର୍ମେ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯେ ତୁ ଲୋକସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ଧୃବ ଲୋକରେ ରହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାମ୍ ଅବ୍ରୁଵଂଲ୍ଲୌମହର୍ଷଣିମ୍ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ ଚାରଂ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଲୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଙ୍କ ଗତି ବିଷୟରେ।
ଭ୍ରମନ୍ତି କଥମେତାନି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ରଵିମଣ୍ଡଲେ ଅଵ୍ଯୂହେନୈଵ ସର୍ଵାଣି ତଥା ଚାସଂକରେଣ ଵା
ଏହି ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଏବଂ ବିନା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଘୂରୁଛି?
କଶ୍ଚ ଭ୍ରାମଯତେ ତାନି ଭ୍ରମନ୍ତି ଯଦି ଵା ସ୍ଵଯମ୍ ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମସ୍ ତତୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ
କିଏ ଏହାକୁ ଘୁରାଉଛି, କିମ୍ବା ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଘୂରୁଛନ୍ତି? ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଆପଣ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
ଭୂତସଂମୋହନଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଦୃଶ୍ଯଂ ତତ୍ ସଂମୋହଯତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ମୋର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏହି ଭ୍ରମକୁ ବୁଝ; ଯାହା ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯୋ ଽସୌ ଚତୁର୍ଦଶର୍କ୍ଷେଷୁ ଶିଶୁମାରୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଉତ୍ତାନପାଦପୁତ୍ରୋ ଽସୌ ମେଢୀଭୂତୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଦିଵି
ଯିଏ ଚୌଦ ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁମାର ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧୃବ ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଢ଼ ଅଛନ୍ତି,
ସୈଷ ଭ୍ରମନ୍ଭ୍ରାମଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଗ୍ରହୈଃ ସହ ଭ୍ରମନ୍ତମନୁସର୍ପନ୍ତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ଚକ୍ରଵତ୍
ସେ ଧୃବ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୂରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଚଳନକୁ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଚକ୍ରର ଭଳି ଅନୁସରଣ କରେ।
ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ମନସା ଯୋ ଵୈ ଭ୍ରମତେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗଣଃ ଵାତାନୀକମଯୈର୍ ବନ୍ଧୈର୍ ଧ୍ରୁଵେ ବଦ୍ଧଃ ପ୍ରସର୍ପତି
ଧୃବଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଚଳିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ବାୟୁର ଜଡା ଦ୍ୱାରା ଧୃବ ସହ ବନ୍ଧା ରହି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଭେଦଶ୍ଚ ଯୋଗଶ୍ଚ ତଥା କାଲସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ ଅସ୍ତୋଦଯାସ୍ତଥୋତ୍ପାତା ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ
ସେମାନଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ଏକତ୍ରତା, ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ, ଅପଶକୁନ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ—ସବୁ ଏହିପରି ହୁଏ।
ଵିଷୁଵଦ୍ଗ୍ରହଵର୍ଣଶ୍ଚ ସର୍ଵମେତଦ୍ଧ୍ରୁଵେରିତମ୍ ଜୀମୂତା ନାମ ତେ ମେଘା ଯଦେଭ୍ଯୋ ଜୀଵସମ୍ଭଵଃ
ବିଷୁବ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ—ଏସବୁ ଧୃବଙ୍କ କାରଣରୁ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମେଘକୁ ଜୀମୂତ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯ ଆଵହନ୍ଵାଯୁର୍ ମେଘାସ୍ତେ ତ୍ଵଭିସଂଶ୍ରିତାଃ ଇତୋ ଯୋଜନମାତ୍ରାଚ୍ଚ ଅଧ୍ଯର୍ଧଵିକୃତା ଅପି
ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଆହ୍ୱାନ ବାୟୁ; ସେମାନେ ମେଘମାନେ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଏକ ଯୋଜନ ଓ ଅଧ ଦୂରରେ ସେମାନେ ବିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଗସ୍ତଥା ତେଷାଂ ଧାରାସାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକା ନାମ ଯେ ମେଘାଃ ପକ୍ଷସମ୍ଭଵାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟି ଅଟୁଟ ଧାରାର ଭଳି ହୁଏ; ଯେଉଁ ମେଘକୁ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପଖାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଶକ୍ରେଣ ପକ୍ଷାଶ୍ଛିନ୍ନା ଵୈ ପର୍ଵତାନାଂ ମହୌଜସା କାମଗାନାଂ ସମୃଦ୍ଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ନାଶମିଚ୍ଛତାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ପ୍ରବଳ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ମେଘମାନଙ୍କର ପଖା ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା, କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଶ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ପୁଷ୍କରା ନାମ ତେ ପକ୍ଷା ବୃହନ୍ତସ୍ତୋଯଧାରିଣଃ ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକା ନାମ କାରଣେନେହ ଶବ୍ଦିତାଃ
ତୁମର ପଖ ର ନାମ ପୁଷ୍କରା, ସେଗୁଡିକ ବଡ଼ ଏବଂ ପାଣି ବହନ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକା ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।
ନାନାରୂପଧରାଶ୍ଚୈଵ ମହାଘୋରସ୍ଵରାଶ୍ଚ ତେ କଲ୍ପାନ୍ତଵୃଷ୍ଟିକର୍ତାରଃ କଲ୍ପାନ୍ତାଗ୍ନେର୍ ନିଯାମକାଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ବର୍ଷା ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିକୁ ରୋକନ୍ତି।
ଵାଯ୍ଵାଧାରା ଵହନ୍ତେ ଵୈ ସାମୃତାଃ କଲ୍ପସାଧକାଃ ଯାନ୍ଯସ୍ଯାଣ୍ଡସ୍ଯ ଭିନ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତାନ୍ଯଭଵଂସ୍ତଦା
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ, ସେମାନେ ଅମର ଏବଂ ଯୁଗ ଚକ୍ର ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେମାନେ ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଉତ୍ପାଦ ଥିଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନଶ୍ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ ତାନ୍ଯେଵାଣ୍ଡକପାଲାନି ସର୍ଵେ ମେଘାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଯାହାରୁ ଚାରିମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେଇ ଅଣ୍ଡର ଖୋଲ ଭାଗଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ମେଘ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତେଷାମାପ୍ଯାଯନଂ ଧୂମଃ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅଵିଶେଷତଃ ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚୈଵ ଦିଗ୍ଗଜାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ପୋଷଣ ଧୂଆଁ, କୌଣସି ଅପବାଦ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଚାରି ଦିଗର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଗଜାନାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ମେଘାନାଂ ଭୋଗିଭିଃ ସହ କୁଲମେକଂ ଦ୍ଵିଧା ଭୂତଂ ଯୋନିରେକା ଜଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ହାତୀ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ମେଘମାନଙ୍କର କୁଳ, ସାପମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏକ ପ୍ରକାରର, ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମୂଳ ପାଣି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଦିଗ୍ଗଜାଶ୍ଚୈଵ ହେମନ୍ତେ ଶୀତସମ୍ଭଵମ୍ ତୁଷାରଵର୍ଷଂ ଵର୍ଷନ୍ତି ଵୃଦ୍ଧା ହ୍ଯନ୍ନଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ଏବଂ ଦିଗ୍ହାତୀମାନେ ଶୀତକାଳରେ ଶୀତ ଜନିତ ପାଳି ଏବଂ ବର୍ଷା ଦେଇ ଧାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।
ଷଷ୍ଠଃ ପରିଵହୋ ନାମ ଵାଯୁସ୍ତେଷାଂ ପରାଯଣଃ ଯୌ ଽସୌ ବିଭର୍ତି ଭଗଵାନ୍ ଗଙ୍ଗାମାକାଶଗୋଚରାମ୍
ଛଅଟିଏ, ପରିବହ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେହି ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କର ଆଧାର। ଭଗବାନ ଯିଏ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ବହନ କରନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯାମୃତଜଲାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ତ୍ରିପଥାମିତି ଵିଶ୍ରୁତାମ୍ ତସ୍ଯା ଵିସ୍ପନ୍ଦିତଂ ତୋଯଂ ଦିଗ୍ଗଜାଃ ପୃଥୁଭିଃ କରୈଃ
ସେହି ପବିତ୍ର ଦିବ୍ୟ, ଅମୃତ ସମାନ ପାଣି, ତିନିପଥା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହାର କମ୍ପିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ଦିଗ୍ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶସ୍ତ ହାତରେ ଛିଟାଇଦିଅନ୍ତି।
ଶୀକରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନୀହାର ଇତି ସ ସ୍ମୃତଃ ଦକ୍ଷିଣେନ ଗିରିର୍ଯୋ ଽସୌ ହେମକୂଟ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ସେମାନେ ଯେଉଁ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେହିଁକୁ କୁହାଯାଏ କୁହୁଡ଼। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେହିଁକୁ ହେମକୂଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।