ତ୍ରିଂଶତ୍କଲୋ ମୁହୂର୍ତସ୍ତୁ ଅହସ୍ତେ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ହ୍ରାସୋ ଵୃଦ୍ଧିରହର୍ଭାଗୈର୍ ଦିଵସାନାଂ ଯଥା ତୁ ଵୈ
ତିରିଶଟି କଳା ମିଶି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ଦିନରେ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ଅଛି; ଦିନର ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ କେବେ ହ୍ରାସ କେବେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।
ସଂଧ୍ଯାମୁହୂର୍ତମାତ୍ରାଯାଂ ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ତୁ ତେ ଋତେ ଲେଖାପ୍ରଭୃତ୍ଯଥାଦିତ୍ଯେ ତ୍ରିମୁହୂର୍ତାଗତେ ତୁ ଵୈ
ସନ୍ଧ୍ୟା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମୟରେ ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ବ୍ୟତୀତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅତିକ୍ରମ କଲେ—
ପ୍ରାତଃ ସ୍ମୃତସ୍ତତଃ କାଲୋ ଭାଗାଂଶ୍ଚାହୁଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାତର୍ଗତାତ୍କାଲାନ୍ ମୁହୂର୍ତାଃ ସଂଗଵସ୍ ତ୍ରଯଃ
ତାପରେ ପ୍ରାତଃକାଳ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ମନେ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ତାହାର ଅଟୁଟ; ପ୍ରାତଃକାଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲାପରେ, ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ 'ସଙ୍ଗବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତସ୍ତୁ ତସ୍ମାତ୍କାଲାଦନନ୍ତରମ୍ ତସ୍ମାନ୍ମଧ୍ଯଂଦିନାତ୍କାଲାଦ୍ ଅପରାହ୍ଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେଠାରୁ ପରେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ପରେ, ତାହାକୁ 'ଅପରାହ୍ଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ତ୍ରଯ ଏଵ ମୁହୂର୍ତାସ୍ତୁ କାଲ ଏଷ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ ଅପରାହ୍ଣଵ୍ଯତୀତାଚ୍ଚ କାଲଃ ସାଯଂ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ସମୟକୁ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବୋଲି ଗଣନା କରନ୍ତି; ବିକାଳ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ଯେ ସମୟ ଆସେ, ସେହି ସମୟକୁ ସାଞ୍ଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦଶ ପଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତାହ୍ନୋ ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତ୍ରଯ ଏଵ ଚ ଦଶପଞ୍ଚମୁହୂର୍ତଂ ଵୈ ଅହସ୍ତୁ ଵିଷୁଵେ ସ୍ମୃତମ୍
ଦିନଟି ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ହୁଏ; ବିଷୁବ ଦିନରେ ଦିନଟି ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତର ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵର୍ଧତ୍ଯତୋ ହ୍ରସତ୍ଯେଵ ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଅହସ୍ତୁ ଗ୍ରସତେ ରାତ୍ରିଂ ରାତ୍ରିସ୍ତୁ ଗ୍ରସତେ ଅହଃ
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ, ଦିନ ବଢ଼େ କିମ୍ବା କମେ; ଦିନ ରାତିକୁ ଖାଇଯାଏ, ରାତି ଦିନକୁ ଖାଇଯାଏ।
ଶରଦ୍ଵସନ୍ତଯୋର୍ମଧ୍ଯଂ ଵିଷୁଵଂ ତୁ ଵିଧୀଯତେ ଆଲୋକାନ୍ତଃ ସ୍ମୃତୋ ଲୋକୋ ଲୋକାଚ୍ଚାଲୋକ ଉଚ୍ଯତେ
ଶରତ୍ ଓ ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବିଷୁବ ସ୍ଥିତି ରହିଛି; ଆଲୋକର ସୀମାକୁ ଲୋକର ସେଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଲୋକ ପରେ ଅନ୍ଧକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସେଠାରେ, ଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, ଚାରିଜଣ ଲୋକପାଳ ଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି।
ସୁଧାମା ଚୈଵ ଵୈରାଜଃ କର୍ଦମଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ ହିରଣ୍ଯରୋମା ପର୍ଜନ୍ଯଃ କେତୁମାନ୍ରାଜସଶ୍ଚ ସଃ
ସୁଧାମା, ବୈରାଜ, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତି, ହିରଣ୍ୟରୋମା, ପର୍ଜନ୍ୟ, କେତୁମାନ୍ ଓ ରାଜସ—ଏହିମାନେ ସେମାନେ।
ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵା ନିରଭୀମାନା ନିସ୍ତନ୍ଦ୍ରା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତ୍ଵେତେ ଲୋକାଲୋକେ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍
ଏହି ଲୋକପାଳମାନେ ଚାରି ଦିଗରେ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅହଂକାର, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ସଂପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ।
ଉତ୍ତରଂ ଯଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତମ୍ ପିତୃଯାନଃ ସ୍ମୃତଃ ପନ୍ଥା ଵୈଶ୍ଵାନରପଥାଦ୍ବହିଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତର ଶିଖର, ଯାହାକୁ ଦେବଋଷିମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେହିଠିକୁ ପିତୃମାର୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବୈଶ୍ୱାନର ପଥ ପରେ ଅଛି।
ତତ୍ରାସତେ ପ୍ରଜାକାମା ଋଷଯୋ ଯେ ଽଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣଃ ଲୋକସ୍ଯ ସଂତାନକରାଃ ପିତୃଯାନେ ପଥି ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠି ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜା ଚାହାନ୍ତି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପିତୃମାର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭୂତାରମ୍ଭକୃତଂ କର୍ମ ଆଶିଷଶ୍ଚ ଵିଶାଂ ପତେ ପ୍ରାରଭନ୍ତେ ଲୋକକାମାସ୍ ତେଷାଂ ପନ୍ଥାଃ ସ ଦକ୍ଷିଣଃ
ହେ ଲୋକନାଥ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀର ଆରମ୍ଭ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ପଥ ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ।
ଚଲିତଂ ତେ ପୁନର୍ଧର୍ମଂ ସ୍ଥାପଯନ୍ତି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ସଂତପ୍ତତପସା ଚୈଵ ମର୍ଯାଦାଭିଃ ଶ୍ରୁତେନ ଚ
ଧର୍ମ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତାହାକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା।
ଜାଯମାନାସ୍ତୁ ପୂର୍ଵେ ଵୈ ପଶ୍ଚିମାନାଂ ଗୃହେଷୁ ତେ ପଶ୍ଚିମାଶ୍ଚୈଵ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଜାଯନ୍ତେ ନିଧନେଷ୍ଵିହ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀମାନଙ୍କ ଘରେ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵମାଵର୍ତମାନାସ୍ତେ ଵର୍ତନ୍ତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଋଷୀଣାଂ ଗୃହମେଧିନାମ୍
ଏଭଳି ଘୁରିଘୁରି ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାନ୍ତି—ଚଉରାଶି ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଋଷି।
ସଵିତୁର୍ଦକ୍ଷିଣଂ ମାର୍ଗମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ କ୍ରିଯାଵତାଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯୈଷା ଯେ ଶ୍ମଶାନାନି ଭେଜିରେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଅନୁସରି, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଳୟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ ଓ ଶ୍ମଶାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗଣନା।
ଲୋକସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ଭୂତାରମ୍ଭକୃତେନ ଚ ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷରତାଚ୍ଚୈଵ ମୈଥୁନୋପଗମାଚ୍ଚ ଵୈ
ଲୋକର କାମକାଜ ପାଇଁ, ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା—
ତଥା କାମକୃତେନେହ ସେଵନାଦ୍ଵିଷଯସ୍ଯ ଚ ଇତ୍ଯେତୈଃ କାରଣୈଃ ସିଦ୍ଧାଃ ଶ୍ମଶାନାନୀହ ଭେଜିରେ
ଏହିପରି, କାମରୁ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖର ସେବନ ଓ ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ, ସେମାନେ ଏଠି ଶ୍ମଶାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ପ୍ରଜୌଷଣିଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଦ୍ଵାପରେଷ୍ଵିହ ଜଜ୍ଞିରେ ସଂତତିଂ ତେ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତେ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଜିତସ୍ତୁ ତୈଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପ୍ରଜଉଷଣି ନାମକ ସପ୍ତ ଋଷି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ତେଷାମପ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ ଉଦକ୍ପନ୍ଥା ନ ପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଋଷିମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଚଉରାଶି ହଜାର, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳର ପଥ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚେନାହିଁ।
ତେ ସଂପ୍ରଯୋଗାଲ୍ଲୋକସ୍ଯ ମିଥୁନସ୍ଯ ଚ ଵର୍ଜନାତ୍ ଈର୍ଷ୍ଯାଦ୍ଵେଷନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଭୂତାରମ୍ଭଵିଵର୍ଜନାତ୍
ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହେବା, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରୁ ଦୂରେ ରହିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ଛାଡିଦେବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରୁ ଅପରାହ୍ନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ମିଳିଥାଏ।
ତତୋ ଽନ୍ଯକାମସଂଯୋଗଶବ୍ଦାଦେର୍ ଦୋଷଦର୍ଶନାତ୍ ଇତ୍ଯେତୈଃ କାରଣୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈସ୍ ତେ ଽମୃତତ୍ଵଂ ହି ଭେଜିରେ
ଏହା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ସମ୍ପର୍କ, ଶବ୍ଦ ଓ ଏହାଦିର ଦୁର୍ଗୁଣ ଦେଖିବା, ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵସ୍ଥାନାମ୍ ଅମୃତତ୍ଵଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଥିତିକାଲୋ ହି ନ ପୁନର୍ମାରଗାମିଣାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶେଷ ହେଉଅବଧି ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅମରତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ହେଉଛି; କାରଣ, ତିନୋଟି ଲୋକର ଅବଧି ମୃତ୍ୟୁର ପଥରେ ଯାଉଥିବାମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଶ୍ଵମେଧାଦିପାପପୁଣ୍ଯନିଭୈଃ ପରମ୍ ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାନ୍ତେ ତୁ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଚୋର୍ଧ୍ଵରେତସଃ
ଗର୍ଭହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଭଳି ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ପ୍ରାଣୀ ସମ୍ପ୍ଲବ ଶେଷରେ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ମାନେ ପାଇଁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଊର୍ଧ୍ଵୋତ୍ତରମୃଷିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଧ୍ରୁଵୋ ଯତ୍ରାନୁସଂସ୍ଥିତଃ ଏତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତୃତୀଯଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭାସ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ମହାଋଷିମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧୃବ ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତୃତୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକ।
ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚନ୍ତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ଧର୍ମେ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯେ ତୁ ଲୋକସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ଧୃବ ଲୋକରେ ରହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାମ୍ ଅବ୍ରୁଵଂଲ୍ଲୌମହର୍ଷଣିମ୍ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ ଚାରଂ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଲୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଙ୍କ ଗତି ବିଷୟରେ।
ଭ୍ରମନ୍ତି କଥମେତାନି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ରଵିମଣ୍ଡଲେ ଅଵ୍ଯୂହେନୈଵ ସର୍ଵାଣି ତଥା ଚାସଂକରେଣ ଵା
ଏହି ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଏବଂ ବିନା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଘୂରୁଛି?