ଅତଃ ପରଂ ହ୍ରସନ୍ତୀଭିର୍ ଗୋଭିରସ୍ତଂ ସ ଗଚ୍ଛତି ଉଦଯାସ୍ତମଯାଭ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ମୃତେ ପୂର୍ଵାପରେ ତୁ ଵୈ
ଏହା ପରେ, ଗାଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଛୋଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଅସ୍ତମାନକୁ ଯାଉଛି; ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମାନକୁ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଯାଦୃକ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ତପତି ଯାଦୃକ୍ପୃଷ୍ଠେ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ଯତ୍ରୋଦଯସ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯେତ ତେଷାଂ ସ ଉଦଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯେପରି ଆଗରେ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପଛ ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଯେଠି ଉଦୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଠି ଉଦୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରଣାଶଂ ଗଚ୍ଛତେ ଯତ୍ର ତେଷାମସ୍ତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ତରେ ମେରୁର୍ ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ
ଯେଠି ଅସ୍ତମାନ ହୁଏ, ସେଠି ଅସ୍ତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମେରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଦିଗରେ ଅଛି, ଲୋକାଲୋକ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଛି।
ଵିଦୂରଭାଵାଦର୍କସ୍ଯ ଭୂମେରେଷା ଗତସ୍ଯ ଚ ଶ୍ରଯନ୍ତେ ରଶ୍ମଯୋ ଯସ୍ମାତ୍ ତେନ ରାତ୍ରୌ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଭୂମିର ଦୂରତା ଓ ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ଯାହା ଚାଲିଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ କିରଣଗୁଡିକ ପହଞ୍ଚିପାରିନାହିଁ; ତେଣୁ ରାତିରେ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଶତସହସ୍ରାଂଶୁଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ଏଵଂ ପୁଷ୍କରମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଦା ଭଵତି ଭାସ୍କରଃ
ଉପରେ, ଶତସହସ୍ର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଠି ଦେଖାଯାଏ; ଏପରି, ପୁଷ୍କରର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଭାଗଂ ଚ ମେଦିନ୍ଯା ମୁହୂର୍ତେନ ସ ଗଚ୍ଛତି ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଯ ଇମାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀର ତିରିଶ ଭାଗ ଚାଲିଯାଏ; ଏବେ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନାର ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିନି।
ପୂର୍ଣଂ ଶତସହସ୍ରାଣାମ୍ ଏକତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ସା ସ୍ମୃତା ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ତଥାନ୍ଯାନ୍ଯଧିକାନି ଚ
ଏହାକୁ ଏକ ଶତସହସ୍ର ଏବଂ ଏକତିରିଶ, ପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ମୌହୂର୍ତିକୀ ଗତିର୍ହ୍ଯେଷା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଵିଧୀଯତେ ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେଣ ଯଦା କାଷ୍ଠାଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏହି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପ୍ରତି ଗତି, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି କ୍ରମରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପରିଗଚ୍ଛତି ସୂର୍ଯୋ ଽସୌ ମାସଂ କାଷ୍ଠାମୁଦଗ୍ଦିନାତ୍ ମଧ୍ଯେନ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଥ ଭ୍ରମତେ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ ଚାଲିଯାଏ; ପୁଷ୍କରର ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗତିରେ ଘୂରିବା।
ମାନସୋତ୍ତରମେରୋସ୍ତୁ ଅନ୍ତରଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ସର୍ଵତୋ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତୁ କାଷ୍ଠାଯାଂ ତନ୍ନିବୋଧତ
ମାନସୋତ୍ତର ଓ ମେରୁ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରକୁ ତିନି ଗୁଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ଆକାର ଜାଣିନି।
ନଵ କୋଟ୍ଯଃ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତା ଯୋଜନୈଃ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍ ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ
ନଉ କୋଟି ଯୋଜନାରେ ପରିଧି ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତସହସ୍ର, ଚାଳିଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ।
ଅହୋରାତ୍ରାତ୍ପତଂଗସ୍ଯ ଗତିରେଷା ଵିଧୀଯତେ ଦକ୍ଷିଣାଦିଙ୍ନିଵୃତ୍ତୋ ଽସୌ ଵିଷୁଵସ୍ଥୋ ଯଦା ରଵିଃ
ଏହି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଗତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଫେରି ଶମତାରେ ଥିଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯୋତ୍ତରତୋ ଽପି ଦିଶଂ ଚରନ୍ ମଣ୍ଡଲଂ ଵିଷୁଵଚ୍ଚାପି ଯୋଜନୈସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ
କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚାଲି, ଶମତାରେ ଯୋଜନାରେ ପରିଧି ଜାଣିନି।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣା ଵିଷୁଵସ୍ଯାପି ମଣ୍ଡଲମ୍ ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ଵିଂଶତ୍ଯେକାଧିକାନି ତୁ
ତିନି କୋଟି ଶମତାର ପରିଧି ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ଏବଂ ଏକ ଶତସହସ୍ର ଏବଂ କୁଡିଏ ଏକ ଅଧିକ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଚୋତ୍ତରାଂ କାଷ୍ଠାଂ ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ଯଦା ଭଵେତ୍ ଗୋମେଦସ୍ଯ ପରଦ୍ଵୀପେ ଉତ୍ତରାଂ ଚ ଦିଶଂ ଚରନ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଚିତ୍ରଭାନୁ ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଥିଲେ, ଗୋମେଦ ଦ୍ୱୀପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚାଲିବା।
ଉତ୍ତରାଯାଃ ପ୍ରମାଣଂ ତୁ କାଷ୍ଠାଯା ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ତୁ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରମଧ୍ଯାନି ତାନି ଵିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏବେ ଉତ୍ତର ଭାଗର ଆକାର ଓ ପରିଧି ଜାଣିନି; ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ୟ ଭାଗକୁ କ୍ରମ କ୍ରମରେ ଜାଣିବା।
ସ୍ଥାନଂ ଜରଦ୍ଗଵଂ ମଧ୍ଯେ ତଥୈରାଵତମୁତ୍ତମମ୍ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ଦକ୍ଷିଣତୋ ନିର୍ଦିଷ୍ଟମିହ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଜରଦ୍ଗବ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏଇରାବତ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ; ବୈଶ୍ୱାନର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏଠାରେ ସତ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ନାଗଵୀଥ୍ଯୁତ୍ତରା ଵୀଥୀ ହ୍ଯ୍ ଅଜଵୀଥିସ୍ ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଉଭେ ଆଷାଢମୂଲଂ ତୁ ଅଜଵୀଥ୍ଯାଦଯସ୍ ତ୍ରଯଃ
ନାଗବୀଥି ଉତ୍ତର ଦିଗର ପଥ, ଅଜବୀଥି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର; ଉଭୟ ଏବଂ ଆଷାଢ଼ମୂଳ, ଏହି ତିନି ଅଜବୀଥିର ଆରମ୍ଭ।
ଅଭିଜିତ୍ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଵାତିଂ ନାଗଵୀଥ୍ଯୁତ୍ତରାସ୍ ତ୍ରଯଃ ଅଶ୍ଵିନୀ କୃତ୍ତିକା ଯାମ୍ଯା ନାଗଵୀଥ୍ଯସ୍ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଅଭିଜିତ୍ର ପୂର୍ବରେ ସ୍ୱାତି ଓ ଉତ୍ତର ନାଗବୀଥିର ତିନିଟି ତାରା ଅଛି; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ କୃତ୍ତିକା, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ନାଗବୀଥିର ତିନିଟି ତାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରୋହିଣ୍ଯାର୍ଦ୍ରା ମୃଗଶିରୋ ନାଗଵୀଥିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତା ପୁଷ୍ଯାଶ୍ଲେଷା ପୁନର୍ଵସ୍ଵୋର୍ ଵୀଥୀ ଚୈରାଵତୀ ସ୍ମୃତା
ରୋହିଣୀ, ଆର୍ଦ୍ରା ଓ ମୃଗଶିରାକୁ ନାଗବୀଥି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପୁଷ୍ୟ, ଅଶ୍ଲେଷା ଓ ପୁନର୍ବସୁକୁ ଏଇରାବତୀ ବୀଥି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ତିସ୍ରସ୍ତୁ ଵୀଥଯୋ ହ୍ଯେତା ଉତ୍ତରୋ ମାର୍ଗ ଉଚ୍ଯତେ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରା ଚ ଫଲ୍ଗୁନ୍ଯୌ ମଘା ଚୈଵାର୍ଷଭୀ ଭଵେତ୍
ଏହି ତିନିଟି ବୀଥି ହେଉଛି, ଏହାକୁ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗ କୁହାଯାଏ; ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଫଳ୍ଗୁନୀ, ଏବଂ ମଘା ରାଶି ରେ ଅର୍ଷଭୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପୂର୍ଵୋତ୍ତରପ୍ରୋଷ୍ଠପଦୌ ଗୋଵୀଥୀ ରେଵତୀ ସ୍ମୃତା ଶ୍ରଵଣଂ ଚ ଧନିଷ୍ଠା ଚ ଵାରୁଣଂ ଚ ଜରଦ୍ଗଵମ୍
ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା ଓ ରେବତୀକୁ ଗୋବୀଥି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଶ୍ରବଣ ଓ ଧନିଷ୍ଠା, ଏବଂ ବାରୁଣ ଜରଦ୍ଗବ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏତାସ୍ତୁ ଵୀଥଯସ୍ ତିସ୍ରୋ ମଧ୍ଯମୋ ମାର୍ଗ ଉଚ୍ଯତେ ହସ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରା ତଥା ସ୍ଵାତୀ ହ୍ଯ୍ ଅଜଵୀଥିରିତି ସ୍ମୃତା
ଏହି ତିନିଟି ବୀଥି ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହସ୍ତ, ଚିତ୍ରା ଓ ସ୍ୱାତିକୁ ଅଜବୀଥି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଵିଶାଖା ମୈତ୍ରଂ ଚ ମୃଗଵୀଥୀ ତଥୋଚ୍ଯତେ ମୂଲଂ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରାଷାଢେ ଵୀଥୀ ଵୈଶ୍ଵାନରୀ ଭଵେତ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ବିଶାଖା ଓ ମୈତ୍ରକୁ ମୃଗବୀଥି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ମୂଳ ଓ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଅଷାଢ଼କୁ ବୈଶ୍ୱାନରୀ ବୀଥି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ସ୍ମୃତାସ୍ତିସ୍ରସ୍ତୁ ଵୀଥ୍ଯସ୍ତା ମାର୍ଗେ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ପୁନଃ କାଷ୍ଠଯୋରନ୍ତରଂ ଚୈତଦ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ଯୋଜନୈଃ ପୁନଃ
ଏହି ତିନିଟି ବୀଥି ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବେ କାଷ୍ଠ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଯୋଜନାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ।
ଏତଚ୍ଛତସହସ୍ରାଣାମ୍ ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଵୈ ସ୍ମୃତମ୍ ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ଚାନ୍ଯାନି ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ଶତହଜାର ମଧ୍ୟରୁ ଏକତିସ୍ ଗଣାଯାଏ, ତିନି ଶତ ଅନ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ତେତିସ୍ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
କାଷ୍ଠଯୋରନ୍ତରଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ କାଷ୍ଠଯୋର୍ଲେଖଯୋଶ୍ଚୈଵ ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ
କାଷ୍ଠ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଯୋଜନାରେ ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅୟନରେ କାଷ୍ଠ ଲେଖା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ଯୋଜନୈସ୍ତୁ ନିବୋଧତ ଏକୈକମନ୍ତରଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଯୁକ୍ତାନ୍ଯେତାନି ସପ୍ତଭିଃ
ଏବେ ମୁଁ ଗଣନା ପାଇଁ ଯୋଜନାରେ ଦୂରତା କୁହିବି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ସପ୍ତଟି ଯୋଜନାରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
ସହସ୍ରେଣାତିରିକ୍ତା ଚ ତତୋ ଽନ୍ଯା ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ ଲେଖଯୋଃ କାଷ୍ଠଯୋଶ୍ଚୈଵ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଯୋଶ୍ଚରନ୍
ଏକ ହଜାର ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପଚିଶଟି ଅଛି; କାଷ୍ଠ ଲେଖା ମଧ୍ୟରେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଲେଖା ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ।
ଅଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସ ପର୍ଯେତି ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯୁତ୍ତରାଯଣେ ବାହ୍ଯତୋ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ସତତଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସେ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ମଣ୍ଡଳ ଦେଖିବାକୁ ଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ସଦା ବାହ୍ୟ ଦିଗରେ ଚଳାଏ।