ଉଦଯତୀନ୍ଦୌ ପୂର୍ଵେ ତୁ ସମୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଯତେ ସଦା ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାନେ ବହୁଲେ କ୍ଷୀଯତେ ଽସ୍ତମିତେ ଚ ଵୈ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟ ହେଲେ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ବହୁତ କମିଯାଏ।
ଆପୂର୍ଯମାଣୋ ହ୍ଯୁଦଧିର୍ ଆତ୍ମନୈଵାଭିପୂର୍ଯତେ ତତୋ ଵୈ କ୍ଷୀଯମାଣେ ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ହ୍ଯ୍ ଅପାଂ କ୍ଷଯଃ
ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ନିଜେ ନିଜ ପାଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। କମିଯାଉଥିବାବେଳେ ଜଳର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ।
ଉଦଯାତ୍ପଯସାଂ ଯୋଗାତ୍ ପୁଷ୍ପନ୍ତ୍ଯ୍ ଆପୋ ଯଥା ସ୍ଵଯମ୍ ତଥା ସ ତୁ ସମୁଦ୍ରୋ ଽପି ଵର୍ଧତେ ଶଶିନୋଦଯେ
ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ସଂଯୋଗରେ ଜଳ ଫୁଲିଉଠେ, ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଅନ୍ଯୂନାନତିରିକ୍ତାତ୍ମା ଵର୍ଧନ୍ତ୍ଯାପୋ ହ୍ରସନ୍ତି ଚ ଉଦଯେ ଽସ୍ତମଯେ ଚେନ୍ଦୋଃ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ଜଳ ନିଜ ମାପରୁ କମି କିମ୍ବା ବେଶି ହୁଏନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଓ ଶୁକ୍ଳ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଫୁଲିଉଠେ କିମ୍ବା କମିଯାଏ।
କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧୀ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଶଶିଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯେ ତଥା ଦଶୋତ୍ତରାଣି ପଞ୍ଚାହୁର୍ ଅଙ୍ଗୁଲାନାଂ ଶତାନି ଚ
ସମୁଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସହିତ ସମାନ। ଏହାର ମାପ ଏକ ଶତ ଦଶ ଓ ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳ ଅଟେ।
ଅପାଂ ଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ଷଯୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ତୁ ପର୍ଵସୁ ଦ୍ଵିରାପତ୍ଵାତ୍ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵୀପୋ ଦଧନାଚ୍ଚୋଦଧିଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଦୁଇପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଦ୍ବୀପ' ଓ ଜଳ ଧରିଥିବାରୁ 'ଉଦଧି' ଡାକାଯାଏ।
ନିଗୀର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ଗିରଯଃ ପର୍ଵବନ୍ଧାଚ୍ଚ ପର୍ଵତାଃ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵୈ ଶାକଃ ପର୍ଵତସ୍ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ
ଗିରିଗୁଡିକ ଗଳିଯାଇଥିବାରୁ 'ଗିରି' ଏବଂ ପର୍ବତଗୁଡିକ ଏକଠା ହୋଇଥିବାରୁ 'ପର୍ବତ' ଡାକାଯାଏ। ଶାକଦ୍ବୀପରେ ଶାକ ପର୍ବତ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
କୁଶଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତମ୍ବୋ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ତୁ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଗିରିଃ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ନିଗଦ୍ଯତେ
କୁଶଦ୍ବୀପରେ ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ କୁଶ ଗଛର ଗୁଛ ଅଛି। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଶାଲ୍ମଲିଃ ଶାଲ୍ମଲଦ୍ଵୀପେ ପୂଜ୍ଯତେ ସ ମହାଦ୍ରୁମଃ ଗୋମେଦକେ ତୁ ଗୋମେଦଃ ପର୍ଵତସ୍ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ
ଶାଲ୍ମଳିଦ୍ବୀପରେ ମହାବୃକ୍ଷ ଶାଲ୍ମଳି ପୂଜିତ ହୁଏ। ଗୋମେଦକରେ ଗୋମେଦ ପର୍ବତ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପେ ପଦ୍ମଵତ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ପୂଜ୍ଯତେ ସ ମହାଦେଵୈର୍ ବ୍ରହ୍ମାଂଶୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତସମ୍ଭଵଃ
ପୁଷ୍କରଦ୍ବୀପରେ ବଟବୃକ୍ଷ ପଦ୍ମବତ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ମହାଦେବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତସ୍ମିନ୍ସ ଵସତି ବ୍ରହ୍ମା ସାଧ୍ଯୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ତତ୍ର ଦେଵା ଉପାସନ୍ତେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତି ସାଧ୍ୟମାନେ ସହ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ତେଁକୁ ତିରିଶି ତିନି ମହାଋଷି ସହିତ ପୂଜନ୍ତି।
ସ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ଦେଵୋ ଦେଵୈର୍ମହର୍ଷିସତ୍ତମୈଃ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାତ୍ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାନାଂ କ୍ରମଶସ୍ତୁ ଵୈ ଆର୍ଜଵାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସତ୍ଯେନ ଚ ଦମେନ ଚ
ସମସ୍ତ ଦ୍ବୀପରେ ଲୋକମାନେ ନିତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଦମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକ୍ରମରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଆରୋଗ୍ଯାଯୁଃପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତତଃ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯଥୋକ୍ତଂ ଵର୍ଷକେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦ୍ବୀପରେ, ଯଥା ଭୂମିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣ ଓ ପୁନି ଦୁଇଗୁଣ ଅଟେ।
ଗୋପାଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵୈଃ ସହଜପଣ୍ଡିତୈଃ ଭୋଜନଂ ଚାପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଦା ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଭାବିକ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ସଦା ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଓ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବିନା ମିଳିଯାଏ।
ଷଡ୍ରସଂ ତନ୍ମହାଵୀର୍ଯଂ ତତ୍ର ତେ ଭୁଞ୍ଜତେ ଜନାଃ ପରେଣ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଥ ଆଵୃତ୍ଯାଵସ୍ଥିତୋ ମହାନ୍
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଛଅ ରସ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି। ପୁଷ୍କରର ପରେ, ଏହି ମହାନ ଏକଟି ପୂଷ୍କରକୁ ଘେରି ରହିଛି।
ସ୍ଵାଦୂଦକସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ସ ସମନ୍ତାଦ୍ ଅଵେଷ୍ଟଯତ୍ ସ୍ଵାଦୂଦକସ୍ଯ ପରିତଃ ଶୈଲସ୍ତୁ ପରିମଣ୍ଡଲଃ
ସେ ମିଠା ପାଣିର ସମୁଦ୍ରଟି ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛି, ଏବଂ ମିଠା ପାଣିର ଚାରିପାଖରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଲାକାର ପାହାଡ଼ ରହିଛି।
ପ୍ରକାଶଶ୍ଚାପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ଲୋକାଲୋକଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ଆଲୋକସ୍ତତ୍ର ଚାର୍ଵାକ୍ଚ ନିରାଲୋକସ୍ତତଃ ପରମ୍
ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର ଦୁଇଟି ଅଛି; ଏଠାରେ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧାର ଅଛି।
ଲୋକଵିସ୍ତାରମାତ୍ରଂ ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯର୍ଧଂ ତୁ ବାହ୍ଯତଃ ପ୍ରତିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ସମନ୍ତାତ୍ତୁ ଉଦକେନାଵୃତଂ ମହତ୍
ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାର କେବଳ ଲୋକର ଅର୍ଧାଂଶ, ଏହା ବାହାରୁ ସୀମିତ ଅଛି, ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ପାଣିର ଅବରଣ ରହିଛି।
ଭୂମେର୍ଦଶଗୁଣାଶ୍ଚାପଃ ସମନ୍ତାତ୍ପାଲଯନ୍ତି ଗାମ୍ ଅଦ୍ଭ୍ଯୋ ଦଶଗୁଣଶ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵତୋ ଧାରଯତ୍ଯ୍ ଅପଃ
ପୃଥିବୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ପାଣି ଚାରିପାଖରେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ପାଣିଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଠାରେ ପାଣିକୁ ଧାରଣ କରେ।
ଅଗ୍ନେର୍ଦଶଗୁଣୋ ଵାଯୁର୍ ଧାରଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିରାସ୍ଥିତଃ ତିର୍ଯକ୍ଚ ମଣ୍ଡଲୋ ଵାଯୁର୍ ଭୂତାନ୍ଯାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଧାରଯନ୍
ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ବାୟୁ ଆଲୋକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ; ବାୟୁ ଗୋଲାକାର ଓ ତିର୍ୟକ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଘେରି ଧାରଣ କରେ।
ଦଶାଧିକଂ ତଥାକାଶଂ ଵାଯୋର୍ଭୂତାନ୍ଯଧାରଯତ୍ ଭୂତାଦିର୍ଧାରଯନ୍ଵ୍ଯୋମ ତସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣସ୍ତୁ ଵୈ
ବାୟୁଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ଆକାଶ ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରେ; ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏହିପରି ଦଶଗୁଣା ବଡ଼।
ଭୂତାଦିତୋ ଦଶଗୁଣଂ ମହଦ୍ଭୂତାନ୍ଯଧାରଯତ୍ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ହ୍ଯନନ୍ତେନ ଅଵ୍ଯକ୍ତେନ ତୁ ଧାର୍ଯତେ
ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରେ; ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅନନ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ ହୁଏ।
ଆଧାରାଧେଯଭାଵେନ ଵିକାରାସ୍ତେ ଵିକାରିଣାମ୍ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦଯୋ ଵିକାରାସ୍ତେ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଆଧାର ଓ ଆଧେୟ ଭାବରେ ଏହି ବିକାରଗୁଡ଼ିକ ବିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ବିକାର, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ସୀମିତ।
ପରସ୍ପରାଧିକାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ ଏଵଂ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାର୍ଯନ୍ତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଅଧିକ ଓ ପରସ୍ପରେ ମିଶି ରହିଛନ୍ତି; ଏଭଳି, ପରସ୍ପର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ ଧାରଣ ହୁଏ।
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ତେ ସ୍ଥିରତାଂ ଗତାଃ ଆସଂସ୍ତେ ହ୍ଯଵିଶେଷାଶ୍ଚ ଵିଶେଷା ଅନ୍ଯଵେଶନାତ୍
ଯେହେତୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ତା ପାଇଛନ୍ତି; ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକର ବିଶେଷ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅବିଶେଷ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶେଷଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦଯସ୍ତୁ ଵାଯ୍ଵନ୍ତାଃ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନାସ୍ତୁ ତତ୍ର ତେ ଭୂତେଭ୍ଯଃ ପରତସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଲୋକଃ ସର୍ଵତଃ ସ୍ମୃତଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ଅଛି; ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତଠାରେ ଅନ୍ଧାର ଅଛି।
ତଥା ହ୍ଯାଲୋକ ଆକାଶେ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନାନି ସର୍ଵଶଃ ପାତ୍ରେ ମହତି ପାତ୍ରାଣି ଯଥା ହ୍ଯନ୍ତର୍ଗତାନି ଚ
ଏଭଳି, ଆଲୋକ ଆକାଶରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୀମିତ; ବଡ଼ ପାତ୍ରରେ ଛୋଟ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ରହିଥିବା ପରି।
ଭଵନ୍ତ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯହୀନାନି ପରସ୍ପରସମାଶ୍ରଯାତ୍ ତଥା ହ୍ଯାଲୋକ ଆକାଶେ ଭେଦାସ୍ତ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାଗତାଃ
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି ପରସ୍ପର ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତି; ଏଭଳି, ଆଲୋକ ଆକାଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗ ଅଛି, କେତେକ ଭିତରେ, କେତେକ ବାହାରେ।
କୃତାନ୍ଯେତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାଧିକାନି ଚ ଯାଵଦେତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ତାଵଦୁତ୍ପତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି ହୋଇଛି, ପରସ୍ପର ଅଧିକ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ।