ମହତୀ ସପ୍ତମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପୁନଶ୍ଚୈଷା ଧୃତିଃ ସ୍ମୃତା ଅନ୍ଯାସ୍ତାଭ୍ଯୋ ଽପି ସଂଜାତାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ମହତୀ ସପ୍ତମ ନଦୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଧୃତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଆଣାଯାଏ। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯୋ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ ଇତ୍ଯେଷ ସଂନିଵେଶୋ ଵଃ କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଃ
ସେ ନଦୀମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସବ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହିପରି କୁଶଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁମ ପାଇଁ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ଵିସ୍ତାରଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ସନାତନଃ କୁଶଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଘୃତମଣ୍ଡୋଦକେନ ଚ
ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ସନାତନ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପ ଘୃତ ଏବଂ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା ଅଛି।
ସର୍ଵତଃ ସୁମହାନ୍ଦ୍ଵୀପଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷୀରୋଦାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ମତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଘିରା ଅଛି। ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ମଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଗୁଣା ଦୁଧ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୁଦ୍ରରୁ ବଡ଼।
ତତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଂ ଯଥା ତଥା କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ
ଏହା ପରେ ମୁଁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାର ବିସ୍ତାର କୁଶଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ।
ଘୃତୋଦକଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ ଚକ୍ରନେମିପ୍ରମାଣେନ ଵୃତୋ ଵୃତ୍ତେନ ସର୍ଵଶଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପକୁ ଘିରି ଘିଉ ଓ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଅଛି; ଏହା ପୂରାପୂରି ଚକ୍ରର ଧାଡ଼ ଆକାରରେ ଘେରି ରହିଛି।
ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେ ନଗାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେଵନୋ ଗିରିରୁଚ୍ଯତେ ଦେଵନାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ସେଇ ଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଅଛନ୍ତି; ଦେବନା ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଦେବନା ପାହାଡ଼ ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଗୋଵିନ୍ଦାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ତୁ ପ୍ରଥମୋ ଗିରିଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାତ୍ପରେ ପାଵନକଃ ପାଵନାଦନ୍ଧକାରକଃ
ଗୋବିନ୍ଦ ପାହାଡ଼ ପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ନାମରେ ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ଅଛି; କ୍ରଉଞ୍ଚ ପରେ ପାବନକ ଅଛି, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ ଅଛି।
ଅନ୍ଧକାରାତ୍ପରେ ଚାପି ଦେଵାଵୃନ୍ ନାମ ପର୍ଵତଃ ଦେଵାଵୃତଃ ପରେଣାପି ପୁଣ୍ଡରୀକୋ ମହାନ୍ଗିରିଃ
ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ଦେବାବୃତ୍ ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଦେବାବୃତ୍ ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଏତେ ରତ୍ନମଯାଃ ସପ୍ତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ ପରସ୍ପରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଵର୍ଷପର୍ଵତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ରତ୍ନରେ ତିଆରି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବପାହାଡ଼ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଚଉଡ଼।
ଵର୍ଷାଣି ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତସ୍ତୁ ନିବୋଧତ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ କୁଶଲୋ ଦେଶୋ ଵାମନସ୍ଯ ମନୋନୁଗଃ
ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ: କ୍ରଉଞ୍ଚର ଅଞ୍ଚଳ କୁଶଳ, ବାମନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ମନୋନୁଗ।
ମନୋନୁଗାତ୍ପରେ ଚୋଷ୍ଣାସ୍ ତୃତୀଯୋ ଽପି ସ ଉଚ୍ଯତେ ଉଷ୍ଣାତ୍ପରେ ପାଵନକଃ ପାଵନାଦନ୍ଧକାରକଃ
ମନୋନୁଗ ପରେ ଉଷ୍ଣ ନାମରେ ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଉଷ୍ଣ ପରେ ପାବନକ, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ।
ଅନ୍ଧକାରକଦେଶାତ୍ତୁ ମୁନିଦେଶସ୍ତଥା ପରଃ ମୁନିଦେଶାତ୍ପରେ ଚାପି ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ
ଅନ୍ଧକାରକ ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ମୁନିଦେଶ ଅଛି; ମୁନିଦେଶ ପରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ବନ ନାମରେ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣୋ ଗୌରପ୍ରାଯଃ ଶୁଚିର୍ଜନଃ ଶ୍ରୁତାସ୍ତତ୍ରୈଵ ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ଗତାଃ ଶୁଭାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅଧିକାଂଶ ଧଳା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମିଶିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶୁଭ ନଦୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ମାଧ୍ୟମରେ ବହିଥାନ୍ତି।
ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ମନୋଜଵା ଖ୍ଯାତୀ ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତଵିଧା ସ୍ମୃତା
ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ଗଙ୍ଗା — ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।
ତାସାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ଚାନ୍ଯା ନଦ୍ଯଃ ପାର୍ଶ୍ଵସମୀପଗାଃ ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯୋ ବହୁଲାଶ୍ଚ ବହୂଦକାଃ
ଏମାନଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କୂଳ ଉପରେ ଅନେକ ହଜାର ନଦୀ ବହିଥାନ୍ତି; ଏହି ନଦୀମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଓ ପ୍ରଚୁର ପାଣିରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ନିସର୍ଗୋ ଦେଶାନାମ୍ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵଶଃ ନ ଶକ୍ଯୋ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁମ୍ ଅପି ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଭାବରେ ପୂରା ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ, ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଗୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ସଂହାରୋ ଯଶ୍ଚ ତେଷୁ ଵୈ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯ ନିବୋଧତ
ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ — ଏବେ ମୁଁ ଆଉ କହିବି, ଶାଲ୍ମଳୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଶାଲ୍ମଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଦ୍ଵୀପଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତରାତ୍ ପରିଵାର୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ତୁ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଂ ସ୍ଥିତଃ
ଶାଲ୍ମଳୀଦ୍ୱୀପ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏହା ଦହି ଓ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଛି।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ କୁତ ଏଵ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତା ହି ତେ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଗ୍ରାମ ଅଛି; ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିର ଶକ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଥମଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶଃ ସୁମନା ନାମ ପର୍ଵତଃ ପୀତସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମଶ୍ଚାସୀତ୍ ତତଃ କୁମ୍ଭମଯୋ ଗିରିଃ
ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, ନାମ ସୁମନା; ମଧ୍ୟରେ ପୀତ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାପରେ କୁମ୍ଭରେ ତିଆରି ପାହାଡ଼।
ନାମ୍ନା ସର୍ଵସୁଖୋ ନାମ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ ତୃତୀଯଶ୍ଚୈଵ ସୌଵର୍ଣୋ ଭୃଙ୍ଗପତ୍ତ୍ରନିଭୋ ଗିରିଃ
ସର୍ବସୁଖ ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ଭରିଆ; ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣର, ଭୃଙ୍ଗପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସୁମହାନ୍ରୋହିତୋ ନାମ ଦିଵ୍ଯୋ ଗିରିଵରୋ ହି ସଃ ସୁମନାଃ କୁଶଲୋ ଦେଶଃ ସୁଖୋଦର୍କଃ ସୁଖୋଦଯଃ
ଏଠାରେ ରୋହିତ ନାମରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୂଡ଼ା। ସେଠିର ଜମି ମନୋହର, ଚତୁର୍, ଏବଂ ସେଠି ସବୁ ଲୋକ ଖୁସି ଓ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି।
ରୋହିତୋ ଯସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ରୋହିଣୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ତତ୍ର ରତ୍ନାନ୍ଯନେକାନି ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ
ତୃତୀୟ ରୋହିତ, ଯାହାକୁ ରୋହିଣ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠି ଅନେକ ରତ୍ନ ମିଳେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ସେଗୁଡିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାଦାଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵିଦଧତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ନ ତତ୍ର ମେଘା ଵର୍ଷନ୍ତି ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ଚ ନ ତଦ୍ଵିଧମ୍
ପ୍ରଜାପତି ଉପସ୍ଥିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବାରୁ ସେଠି ସବୁ କାମ ନିଜେ ଉପକ୍ରମ କରନ୍ତି। ସେଠି ମେଘ ଭି ଭାରି ନାହିଁ, ତାପ କିମ୍ବା ଶୀତ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଵାର୍ତ୍ତା ଵା ତ୍ରିଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ଗ୍ରହୋ ନ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽସ୍ତି ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯା ଭଯଂ ତଥା
ତିନିଟି ଦ୍ବୀପରେ କୁଳ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ ନେଇ କିଛି ଚର୍ଚ୍ଚା ନାହିଁ; ସେଠି ଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭିଦାନ୍ଯୁଦକାନ୍ଯତ୍ର ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ଭୋଜନଂ ଷଡ୍ରସଂ ତତ୍ର ତେଷାଂ ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେଠି ଗଛ, ଜଳ ଓ ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ଭରି ଅଛି; ସେଠି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଅଧମୋତ୍ତମଂ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ନ ଲୋଭୋ ନ ପରିଗ୍ରହଃ ଆରୋଗ୍ଯବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଏକାନ୍ତସୁଖିନୋ ନରାଃ
ସେଠି କେହି ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ନୁହେଁ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ମନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେଠି ଲୋକ ଶାରୀରିକ ଭଲ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ ସୁଖମାଯୁଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ଧର୍ମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ
ତେଁମାନେ ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଖୁସି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶାଲ୍ମଲାନ୍ତେଷୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ସର୍ଵତଃ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ ଶାଲ୍ମଲାନ୍ତାନାଂ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ତୁ ଵିଧିଃ ଶୁଭଃ
ଶାଲମଳାର ଶେଷରେ, ତିନିଟି ଦ୍ବୀପରେ, ଏହି ନିୟମ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଶାଲମଳାର ଶେଷ ଦ୍ବୀପଗୁଡିକର ଶୁଭ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।