ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଭାଷିତାଃ ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତୈଵ ତୁ ଵିଭାଗଶଃ
ଏହିପରି ସପ୍ତ ପାହାଡ଼ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ଭାଗ ଅଲଗା ଅଲଗା କୁହିବି।
କୁମୁଦସ୍ଯ ସ୍ମୃତଃ ଶ୍ଵେତ ଉନ୍ନତଶ୍ଚେଵ ସ ସ୍ମୃତଃ ଉନ୍ନତସ୍ଯ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଵର୍ଷଂ ଲୋହିତସଂଜ୍ଞକମ୍
କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ଶ୍ୱେତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଉନ୍ନତ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ କୁହାଯାଏ। ଉନ୍ନତର ଭାଗକୁ ଲୋହିତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଵେଣୁମଣ୍ଡଲକଂ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ବଲାହକସ୍ଯ ଜୀମୂତଃ ସ୍ଵୈରଥାକାରମିତ୍ଯପି
ବେଣୁମଣ୍ଡଳକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ବଳାହକ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ଜୀମୂତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଆକାର ଅଛି।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ହରିକଂ ନାମ ଲଵଣଂ ଚ ପୁନଃ ସ୍ମୃତମ୍ କଙ୍କସ୍ଯାପି କକୁନ୍ ନାମ ଧୃତିମଚ୍ଚୈଵ ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍
ଦ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ହରିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଲବଣ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସ୍ମୃତିରେ ଆସେ। କଙ୍କ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ କକୁନ ଭାବରେ ଏବଂ ଧୃତିମତ୍ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ମହିଷଂ ମହିଷସ୍ଯାପି ପୁନଶ୍ଚାପି ପ୍ରଭାକରମ୍ କକୁଦ୍ମିନସ୍ତୁ ତଦ୍ଵର୍ଷଂ କପିଲଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ମହିଷ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ମହିଷ ଏବଂ ପୁନଃ ପ୍ରଭାକର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। କକୁଦ୍ମିନ୍ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ କପିଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏତାନ୍ଯପି ଵିଶିଷ୍ଟାନି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵତାଶ୍ଚୈଵ ନଦୀସ୍ତେଷୁ ନିବୋଧତ
ଏହି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଭାଗ ଏବଂ ସପ୍ତ ପାହାଡ଼ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା।
ତତ୍ରାପି ନଦ୍ଯଃ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ହି ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦ୍ଵିନାମଵତ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତି ଭାଗରେ ସପ୍ତ ନଦୀ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛି। ସମସ୍ତ ନଦୀ ଦୁଇଟି ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଧୂତପାପା ନଦୀ ନାମ ଯୋନିଶ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ସ୍ମୃତା ସୀତା ଦ୍ଵିତୀଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ସା ଚୈଵ ହି ନିଶା ସ୍ମୃତା
ଧୂତପାପା ଏକ ନଦୀର ନାମ, ଯୋନି ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛି। ସୀତା ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହାକୁ ନିଶା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ପଵିତ୍ରା ତୃତୀଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ଵିତୃଷ୍ଣାପି ଚ ଯା ପୁନଃ ଚତୁର୍ଥୀ ହ୍ଲାଦିନୀତ୍ଯୁକ୍ତା ଚନ୍ଦ୍ରଭା ଇତି ଚ ସ୍ମୃତା
ପବିତ୍ରା ତୃତୀୟ ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ବିତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ। ଚତୁର୍ଥ ନଦୀ ହ୍ଲାଦିନୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଆଣାଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚ ପଞ୍ଚମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଶୁକ୍ଲା ଚୈଵ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଡ୍ରା ଷଷ୍ଠୀ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଵିଭାଵରୀ
ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚା ପଞ୍ଚମ ନଦୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଶୁକ୍ଳା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁଣ୍ଡ୍ରା ଷଷ୍ଠ ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହାକୁ ବିଭାବରୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ମହତୀ ସପ୍ତମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପୁନଶ୍ଚୈଷା ଧୃତିଃ ସ୍ମୃତା ଅନ୍ଯାସ୍ତାଭ୍ଯୋ ଽପି ସଂଜାତାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ମହତୀ ସପ୍ତମ ନଦୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଧୃତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଆଣାଯାଏ। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯୋ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ ଇତ୍ଯେଷ ସଂନିଵେଶୋ ଵଃ କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଃ
ସେ ନଦୀମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସବ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହିପରି କୁଶଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁମ ପାଇଁ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ଵିସ୍ତାରଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ସନାତନଃ କୁଶଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଘୃତମଣ୍ଡୋଦକେନ ଚ
ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ସନାତନ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପ ଘୃତ ଏବଂ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା ଅଛି।
ସର୍ଵତଃ ସୁମହାନ୍ଦ୍ଵୀପଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷୀରୋଦାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ମତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଘିରା ଅଛି। ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ମଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଗୁଣା ଦୁଧ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୁଦ୍ରରୁ ବଡ଼।
ତତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଂ ଯଥା ତଥା କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ
ଏହା ପରେ ମୁଁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାର ବିସ୍ତାର କୁଶଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ।
ଘୃତୋଦକଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ ଚକ୍ରନେମିପ୍ରମାଣେନ ଵୃତୋ ଵୃତ୍ତେନ ସର୍ଵଶଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପକୁ ଘିରି ଘିଉ ଓ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଅଛି; ଏହା ପୂରାପୂରି ଚକ୍ରର ଧାଡ଼ ଆକାରରେ ଘେରି ରହିଛି।
ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେ ନଗାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେଵନୋ ଗିରିରୁଚ୍ଯତେ ଦେଵନାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ସେଇ ଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଅଛନ୍ତି; ଦେବନା ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଦେବନା ପାହାଡ଼ ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଗୋଵିନ୍ଦାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ତୁ ପ୍ରଥମୋ ଗିରିଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାତ୍ପରେ ପାଵନକଃ ପାଵନାଦନ୍ଧକାରକଃ
ଗୋବିନ୍ଦ ପାହାଡ଼ ପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ନାମରେ ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ଅଛି; କ୍ରଉଞ୍ଚ ପରେ ପାବନକ ଅଛି, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ ଅଛି।
ଅନ୍ଧକାରାତ୍ପରେ ଚାପି ଦେଵାଵୃନ୍ ନାମ ପର୍ଵତଃ ଦେଵାଵୃତଃ ପରେଣାପି ପୁଣ୍ଡରୀକୋ ମହାନ୍ଗିରିଃ
ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ଦେବାବୃତ୍ ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଦେବାବୃତ୍ ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଏତେ ରତ୍ନମଯାଃ ସପ୍ତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ ପରସ୍ପରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଵର୍ଷପର୍ଵତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ରତ୍ନରେ ତିଆରି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବପାହାଡ଼ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଚଉଡ଼।
ଵର୍ଷାଣି ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତସ୍ତୁ ନିବୋଧତ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ କୁଶଲୋ ଦେଶୋ ଵାମନସ୍ଯ ମନୋନୁଗଃ
ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ: କ୍ରଉଞ୍ଚର ଅଞ୍ଚଳ କୁଶଳ, ବାମନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ମନୋନୁଗ।
ମନୋନୁଗାତ୍ପରେ ଚୋଷ୍ଣାସ୍ ତୃତୀଯୋ ଽପି ସ ଉଚ୍ଯତେ ଉଷ୍ଣାତ୍ପରେ ପାଵନକଃ ପାଵନାଦନ୍ଧକାରକଃ
ମନୋନୁଗ ପରେ ଉଷ୍ଣ ନାମରେ ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଉଷ୍ଣ ପରେ ପାବନକ, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ।
ଅନ୍ଧକାରକଦେଶାତ୍ତୁ ମୁନିଦେଶସ୍ତଥା ପରଃ ମୁନିଦେଶାତ୍ପରେ ଚାପି ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ
ଅନ୍ଧକାରକ ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ମୁନିଦେଶ ଅଛି; ମୁନିଦେଶ ପରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ବନ ନାମରେ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣୋ ଗୌରପ୍ରାଯଃ ଶୁଚିର୍ଜନଃ ଶ୍ରୁତାସ୍ତତ୍ରୈଵ ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ଗତାଃ ଶୁଭାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅଧିକାଂଶ ଧଳା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମିଶିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶୁଭ ନଦୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ମାଧ୍ୟମରେ ବହିଥାନ୍ତି।
ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ମନୋଜଵା ଖ୍ଯାତୀ ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତଵିଧା ସ୍ମୃତା
ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ଗଙ୍ଗା — ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।
ତାସାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ଚାନ୍ଯା ନଦ୍ଯଃ ପାର୍ଶ୍ଵସମୀପଗାଃ ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯୋ ବହୁଲାଶ୍ଚ ବହୂଦକାଃ
ଏମାନଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କୂଳ ଉପରେ ଅନେକ ହଜାର ନଦୀ ବହିଥାନ୍ତି; ଏହି ନଦୀମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଓ ପ୍ରଚୁର ପାଣିରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ନିସର୍ଗୋ ଦେଶାନାମ୍ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵଶଃ ନ ଶକ୍ଯୋ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁମ୍ ଅପି ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଭାବରେ ପୂରା ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ, ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଗୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ସଂହାରୋ ଯଶ୍ଚ ତେଷୁ ଵୈ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯ ନିବୋଧତ
ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ — ଏବେ ମୁଁ ଆଉ କହିବି, ଶାଲ୍ମଳୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଶାଲ୍ମଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଦ୍ଵୀପଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତରାତ୍ ପରିଵାର୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ତୁ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଂ ସ୍ଥିତଃ
ଶାଲ୍ମଳୀଦ୍ୱୀପ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏହା ଦହି ଓ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଛି।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ କୁତ ଏଵ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତା ହି ତେ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଗ୍ରାମ ଅଛି; ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିର ଶକ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି।