ହେମପର୍ଵତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ଏଵ ଚ ମହୀଧରଃ ହରିତାଲମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ ଦ୍ଵୀପମାଵୃତ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଏହି ମହୀଧର ପାହାଡ଼କୁ ହେମପର୍ବତ ଭି କୁହାଯାଏ; ହରିତାଳ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘିରି ଅଛି।
ବଲାହକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଜାତ୍ଯଞ୍ଜନମଯୋ ଗିରିଃ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ଏଵ ଚ ମହୀଧରଃ
ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼ ବଳାହକ, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଅଞ୍ଜନରେ ତିଆରି, ନାମରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ କୁହାଯାଏ, ଏହି ମହାପାହାଡ଼।
ଚତୁର୍ଥଃ ପର୍ଵତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଯତ୍ରୌଷଧ୍ଯୋ ମହାଗିରୌ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ଚୈଵ ମୃତସଂଜୀଵନୀ ତଥା
ଚତୁର୍ଥ ପାହାଡ଼ ଦ୍ରୋଣ, ଏହି ମହାପାହାଡ଼ରେ ଔଷଧି ଉଗୁଏ, ଯେଉଁଠି ବିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଂଜୀବନୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପୁଷ୍ପଵାନ୍ନାମ ସୈଵୋକ୍ତଃ ପର୍ଵତଃ ସୁମହାଚିତଃ କଙ୍କସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମସ୍ତେଷାଂ ପର୍ଵତୋ ନାମ ସାରଵାନ୍
ଏହି ପାହାଡ଼, ଯାହା ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁଷ୍ପବାନ୍ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; ପଞ୍ଚମ ପାହାଡ଼ କଙ୍କ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁଶେଶଯ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁନଃ ସ ପୃଥିଵୀଧରଃ ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୋ ଦିଵ୍ଯଵିରୁତ୍ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ପାହାଡ଼କୁ କୁଶେଶୟ ଭି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଭୂଧର ପାହାଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ଆବୃତ।
ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମହିଷୋ ମେଘସଂନିଭଃ ସ ଏଵ ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହରିରିତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ
ଷଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମହିଷ, ଯାହା ମେଘର ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ହରି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତସ୍ମିନ୍ସୋ ଽଗ୍ନିର୍ନିଵସତି ମହିଷୋ ନାମ ଯୋ ଽପ୍ସୁଜଃ ସପ୍ତମଃ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର କକୁଦ୍ମାନ୍ସ ହି ଭାଷତେ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନାମରେ ମହିଷ ରହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସପ୍ତମ ପାହାଡ଼। ଏହାର ଶିଖରକୁ କକୁଦ୍ମାନ୍ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଦରଃ ସୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସର୍ଵଧାତୁମଯଃ ଶୁଭଃ ମନ୍ଦ ଇତ୍ଯେଷ ଯୋ ଧାତୁର୍ ଅପାମର୍ଥେ ପ୍ରକାଶକଃ
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାଦାନରେ ଗଠିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। 'ମନ୍ଦ' ଏହି ଧାତୁ ଗୁପ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ।
ଅପାଂ ଵିଦାରଣାଚ୍ଚୈଵ ମନ୍ଦରଃ ସ ନିଗଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ରତ୍ନାନ୍ଯନେକାନି ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ଜଳକୁ ଭାଗ କରିଥିବାରୁ ମନ୍ଦର ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ବାସବ ନିଜେ ଅନେକ ମଣି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାଦାଯ ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ ଵିଦଧତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସମୁଦାହୃତଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିତରର ସମର୍ଥନ ଦୁଇଗୁଣା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଭାଷିତାଃ ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତୈଵ ତୁ ଵିଭାଗଶଃ
ଏହିପରି ସପ୍ତ ପାହାଡ଼ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ଭାଗ ଅଲଗା ଅଲଗା କୁହିବି।
କୁମୁଦସ୍ଯ ସ୍ମୃତଃ ଶ୍ଵେତ ଉନ୍ନତଶ୍ଚେଵ ସ ସ୍ମୃତଃ ଉନ୍ନତସ୍ଯ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଵର୍ଷଂ ଲୋହିତସଂଜ୍ଞକମ୍
କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ଶ୍ୱେତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଉନ୍ନତ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ କୁହାଯାଏ। ଉନ୍ନତର ଭାଗକୁ ଲୋହିତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଵେଣୁମଣ୍ଡଲକଂ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ବଲାହକସ୍ଯ ଜୀମୂତଃ ସ୍ଵୈରଥାକାରମିତ୍ଯପି
ବେଣୁମଣ୍ଡଳକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ବଳାହକ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ଜୀମୂତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଆକାର ଅଛି।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ହରିକଂ ନାମ ଲଵଣଂ ଚ ପୁନଃ ସ୍ମୃତମ୍ କଙ୍କସ୍ଯାପି କକୁନ୍ ନାମ ଧୃତିମଚ୍ଚୈଵ ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍
ଦ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ହରିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଲବଣ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସ୍ମୃତିରେ ଆସେ। କଙ୍କ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ କକୁନ ଭାବରେ ଏବଂ ଧୃତିମତ୍ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ମହିଷଂ ମହିଷସ୍ଯାପି ପୁନଶ୍ଚାପି ପ୍ରଭାକରମ୍ କକୁଦ୍ମିନସ୍ତୁ ତଦ୍ଵର୍ଷଂ କପିଲଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ମହିଷ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ ମହିଷ ଏବଂ ପୁନଃ ପ୍ରଭାକର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। କକୁଦ୍ମିନ୍ ପାହାଡ଼ର ଭାଗକୁ କପିଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏତାନ୍ଯପି ଵିଶିଷ୍ଟାନି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵତାଶ୍ଚୈଵ ନଦୀସ୍ତେଷୁ ନିବୋଧତ
ଏହି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଭାଗ ଏବଂ ସପ୍ତ ପାହାଡ଼ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା।
ତତ୍ରାପି ନଦ୍ଯଃ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ହି ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦ୍ଵିନାମଵତ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତି ଭାଗରେ ସପ୍ତ ନଦୀ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛି। ସମସ୍ତ ନଦୀ ଦୁଇଟି ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଧୂତପାପା ନଦୀ ନାମ ଯୋନିଶ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ସ୍ମୃତା ସୀତା ଦ୍ଵିତୀଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ସା ଚୈଵ ହି ନିଶା ସ୍ମୃତା
ଧୂତପାପା ଏକ ନଦୀର ନାମ, ଯୋନି ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛି। ସୀତା ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହାକୁ ନିଶା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ପଵିତ୍ରା ତୃତୀଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ଵିତୃଷ୍ଣାପି ଚ ଯା ପୁନଃ ଚତୁର୍ଥୀ ହ୍ଲାଦିନୀତ୍ଯୁକ୍ତା ଚନ୍ଦ୍ରଭା ଇତି ଚ ସ୍ମୃତା
ପବିତ୍ରା ତୃତୀୟ ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ବିତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ। ଚତୁର୍ଥ ନଦୀ ହ୍ଲାଦିନୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଆଣାଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚ ପଞ୍ଚମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଶୁକ୍ଲା ଚୈଵ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଡ୍ରା ଷଷ୍ଠୀ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଵିଭାଵରୀ
ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚା ପଞ୍ଚମ ନଦୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଶୁକ୍ଳା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁଣ୍ଡ୍ରା ଷଷ୍ଠ ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହାକୁ ବିଭାବରୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ମହତୀ ସପ୍ତମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପୁନଶ୍ଚୈଷା ଧୃତିଃ ସ୍ମୃତା ଅନ୍ଯାସ୍ତାଭ୍ଯୋ ଽପି ସଂଜାତାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ମହତୀ ସପ୍ତମ ନଦୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଧୃତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଆଣାଯାଏ। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯୋ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ ଇତ୍ଯେଷ ସଂନିଵେଶୋ ଵଃ କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଃ
ସେ ନଦୀମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସବ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହିପରି କୁଶଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁମ ପାଇଁ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ଵିସ୍ତାରଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ସନାତନଃ କୁଶଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଘୃତମଣ୍ଡୋଦକେନ ଚ
ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ସନାତନ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପ ଘୃତ ଏବଂ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା ଅଛି।
ସର୍ଵତଃ ସୁମହାନ୍ଦ୍ଵୀପଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷୀରୋଦାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ମତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଘିରା ଅଛି। ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ମଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଗୁଣା ଦୁଧ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୁଦ୍ରରୁ ବଡ଼।
ତତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଂ ଯଥା ତଥା କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ
ଏହା ପରେ ମୁଁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାର ବିସ୍ତାର କୁଶଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ।
ଘୃତୋଦକଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ ଚକ୍ରନେମିପ୍ରମାଣେନ ଵୃତୋ ଵୃତ୍ତେନ ସର୍ଵଶଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପକୁ ଘିରି ଘିଉ ଓ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଅଛି; ଏହା ପୂରାପୂରି ଚକ୍ରର ଧାଡ଼ ଆକାରରେ ଘେରି ରହିଛି।
ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେ ନଗାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେଵନୋ ଗିରିରୁଚ୍ଯତେ ଦେଵନାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ସେଇ ଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଅଛନ୍ତି; ଦେବନା ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଦେବନା ପାହାଡ଼ ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଗୋଵିନ୍ଦାତ୍ପରତଶ୍ଚାପି କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ତୁ ପ୍ରଥମୋ ଗିରିଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାତ୍ପରେ ପାଵନକଃ ପାଵନାଦନ୍ଧକାରକଃ
ଗୋବିନ୍ଦ ପାହାଡ଼ ପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ନାମରେ ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ଅଛି; କ୍ରଉଞ୍ଚ ପରେ ପାବନକ ଅଛି, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ ଅଛି।
ଅନ୍ଧକାରାତ୍ପରେ ଚାପି ଦେଵାଵୃନ୍ ନାମ ପର୍ଵତଃ ଦେଵାଵୃତଃ ପରେଣାପି ପୁଣ୍ଡରୀକୋ ମହାନ୍ଗିରିଃ
ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ଦେବାବୃତ୍ ନାମରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଦେବାବୃତ୍ ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଏତେ ରତ୍ନମଯାଃ ସପ୍ତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ ପରସ୍ପରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଵର୍ଷପର୍ଵତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ରତ୍ନରେ ତିଆରି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବପାହାଡ଼ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଚଉଡ଼।