ପର୍ଯାଣପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାନାତ୍ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତାଃ ଅଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋ ନାମ ଵାଜୀ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଉଁଠି ରଥକୁ ଚିହ୍ନି, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—'ଏହିଏ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ ନାମକ ଘୋଡ଼ା।'
ଅଗମଦ୍ ଵଡବାରୂପମ୍ ଉତ୍ତମଂ କେନ ହେତୁନା ତତସ୍ ତୁ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ପୁରୋଧସମ୍
ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ା କିପରି ଘୋଡ଼ି ହେଲା ଏବଂ କାହିଁକି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇଁ ସେମାନେ ପୁରୋହିତ ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କିମିତ୍ଯେତଦଭୂଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵଦ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵର ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଧ୍ଯାନଚକ୍ଷୁଷା
'ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।' ଧ୍ୟାନଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଦେଖି, ବଶିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସମଯଃ ଶମ୍ଭୁଦଯିତାକୃତଃ ଶରଵଣେ ପୁରା ଯଃ ପୁମାନ୍ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଅତ୍ର ସ ନାରୀତ୍ଵମଵାପ୍ସ୍ଯତି
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଶରବଣରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—ଏଠିକୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ନାରୀ ହେଇଯିବେ।
ଅଯମଶ୍ଵୋ ଽପି ନାରୀତ୍ଵମ୍ ଅଗାଦ୍ରାଜ୍ଞା ସହୈଵ ତୁ ପୁନଃ ପୁରୁଷତାମେତି ଯଥାସୌ ଧନଦୋପମଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ନାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେବେ, ଯେପରି ଧନର ଦେବତା ପରି ଅଛନ୍ତି।
ତଥୈଵ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ ଚାରାଧ୍ଯୈଵ ପିନାକିନମ୍ ତତସ୍ତେ ମାନଵା ଜଗ୍ମୁର୍ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହିପରି, ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର। ଏହାପରେ ମାନବପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଠି ମହେଶ୍ୱର ରହନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପାର୍ଵତୀପରମେଶ୍ଵରୌ ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ଅଲଙ୍ଘ୍ଯୋ ଽଯଂ ସମଯଃ କିଂତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ହେବା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ—'
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋରଶ୍ଵମେଧେନ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦାଵଯୋଃ ଦତ୍ତ୍ଵା କିମ୍ପୁରୁଷୋ ଵୀରଃ ସ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯମ୍
'ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଉଁଠାରୁ ଦୁହେଁକୁ ଦିଆଯିବ। ତେବେ ସେ ବୀର କିମ୍ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷ ହେବେ।'
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେ ତୁ ଜଗ୍ମୁର୍ ଵୈଵସ୍ଵତାତ୍ମଜାଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋଶ୍ଚାଶ୍ଵମେଧେନ ଚେଲଃ କିମ୍ପୁରୁଷୋ ଽଭଵତ୍
ସମ୍ମତି ଦେଇ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ପୁରୁଷ ଚେଳା ହେଲେ।
ମାସମେକଂ ପୁମାନ୍ଵୀରଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଚ ମାସମଭୂତ୍ପୁନଃ ବୁଧସ୍ଯ ଭଵନେ ତିଷ୍ଠନ୍ ନିଲୋ ଗର୍ଭଧରୋ ଽଭଵତ୍
ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ରୂପେ ଓ ଆଉ ଏକ ମାସ ନାରୀ ରୂପେ ରହିଲେ। ବୁଧଙ୍କ ଘରେ ରହି ନୀଳା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ।
ଅଜୀଜନତ୍ପୁତ୍ରମେକମ୍ ଅନେକଗୁଣସଂଯୁତମ୍ ବୁଧଶ୍ଚୋତ୍ପାଦ୍ଯ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ସ୍ଵର୍ଲୋକମ୍ ଅଗମତ୍ତତଃ
ସେ ଏକ ଗୁଣବାନ୍ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବୁଧ ସେଇ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଇଲସ୍ଯ ନାମ୍ନା ତଦ୍ଵର୍ଷମ୍ ଇଲାଵୃତମ୍ ଅଭୂତ୍ତଦା ସୋମାର୍କଵଂଶଯୋର୍ ଆଦାଵ୍ ଇଲୋ ଽଭୂନ୍ମନୁନନ୍ଦନଃ
ଇଲାଙ୍କ ନାମରେ ସେଇ ଦେଶ ଇଲାବୃତ ହେଲା। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଆରମ୍ଭରେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଇଲା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଏଵଂ ପୁରୂରଵାଃ ପୁଂସୋର୍ ଅଭଵଦ୍ ଵଂଶଵର୍ଧନଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ ଅର୍କଵଂଶସ୍ଯ ତଥୈଵୋକ୍ତସ୍ତପୋଧନାଃ
ଏଭଳି, ପୁରୁରବା ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ମହାତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଇଲଃ କିମ୍ପୁରୁଷତ୍ଵେ ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ ପୁନଃ ପୁତ୍ରତ୍ରଯମଭୂତ୍ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯାପରାଜିତମ୍
ଇଲା କିମ୍ପୁରୁଷ ଥିବାବେଳେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ପରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତିନିଜଣ ଅପରାଜିତ ପୁଅ ହେଲେ।
ଉତ୍କଲୋ ଵୈ ଗହସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଧରିତାଶ୍ଵଶ୍ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଉତ୍କଲସ୍ଯୋତ୍କଲା ନାମ ଗଯସ୍ଯ ତୁ ଗଯା ମତା
ଉତ୍କଳ, ଗୟା ଓ ବଳଶାଳୀ ହରିତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ 'ଉତ୍କଳ', ଗୟାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ 'ଗୟା' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ହରିତାଶ୍ଵସ୍ଯ ଦିକ୍ପୂର୍ଵା ଵିଶ୍ରୁତା କୁରୁଭିଃ ସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ଽଭିଷିଚ୍ଯାଥ ସ ପୁରୂରଵସଂ ସୁତମ୍
ହରିତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦିଗ କୁରୁମାନେ ସହିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ସେ ପୁରୁରବାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜା କଲେ।
ଜଗାମେଲାଵୃତଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଂ ଦିଵ୍ଯଫଲାଶନମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଦାଯାଦୋ ମଧ୍ଯଦେଶମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଜେଉଁଥିଲେ ବଡ଼ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକତ୍ରିତ ମଧ୍ୟଦେଶ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ।
ନରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭୂଚ୍ ଛୁଚୋ ନାମ ମହାବଲଃ ନାଭାଗସ୍ଯାମ୍ବରୀଷସ୍ତୁ ଧୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଚ ସୁତତ୍ରଯମ୍
ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କର ଶୁଚି ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ; ନାଭାଗଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅମ୍ବରୀଷ, ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ତିନିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଧୃତକେତୁଶ୍ଚିତ୍ରନାଥୋ ରଣଧୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଆନର୍ତୋ ନାମ ଶର୍ଯାତେଃ ସୁକନ୍ଯା ଚୈଵ ଦାରିକା
ଧୃତକେତୁ, ଚିତ୍ରନାଥ ଏବଂ ଶୂର ରଣଧୃଷ୍ଟ ଥିଲେ; ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଆନର୍ତ୍ତ ଏବଂ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ସୁକନ୍ୟା।
ଆନର୍ତସ୍ଯାଭଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ରୋଚମାନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ଆନର୍ତୋ ନାଭ ଦେଶୋ ଽଭୂନ୍ ନଗରୀ ଚ କୁଶସ୍ଥଲୀ
ଆନର୍ତ୍ତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋଚମାନ; ଏହି ଦେଶକୁ ଆନର୍ତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା କୁଶସ୍ଥଳୀ।
ରୋଚମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭୂଦ୍ ରେଵୋ ରୈଵତ ଏଵ ଚ କକୁଦ୍ମୀ ଚାପରଂ ନାମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଶତସ୍ଯ ଚ
ରୋଚମାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରେବା, ଯାହାଙ୍କୁ ରୈବତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ରମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁଅ ଥିଲେ କକୁଦ୍ମୀ।
ରେଵତୀ ତସ୍ଯ ସା କନ୍ଯା ଭାର୍ଯା ରାମସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତା କରୂଷସ୍ଯ ତୁ କାରୂଷା ବହଵଃ ପ୍ରଥିତା ଭୁଵି
ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀ, ଯିଏ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ; କରୂଷଙ୍କୁ ଅନେକ କରୂଷ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ପୃଷଧ୍ରୋ ଗୋଵଧାଚ୍ଛୂଦ୍ରୋ ଗୁରୁଶାପାଦଜାଯତ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମାଃ
ପୃଷଧ୍ର, ଗାଁ ମାରିଦେବାରୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଶୂଦ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କଥା କହିବି—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋଃ ପୁତ୍ରତାମ୍ ଆପ ଵିକୁକ୍ଷିର୍ ନାମ ଦେଵରାଟ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଶତସ୍ଯାସୀଦ୍ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ତତ୍ସୁତାଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁଅ ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ ବିକୁକ୍ଷି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବରାଟ୍ କୁହାଯାଏ; ସେ ଶତପୁତ୍ରମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପନ୍ଦରଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ।
ମେରୋରୁତ୍ତରତସ୍ତେ ତୁ ଜାତାଃ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମାଃ ଚତୁର୍ଦଶୋତ୍ତରଂ ଚାନ୍ଯଚ୍ ଛତମସ୍ଯ ତଥାଭଵତ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଚୌଦ୍ଦଜଣ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମି, ମୋଟେ ଶତଜଣ ହେଲେ।
ମେରୋର୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ଯେ ଯେ ରାଜାନଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କକୁତ୍ସ୍ଥୋ ନାମ୍ନାଭୂତ୍ ତତ୍ସୁତସ୍ତୁ ସୁଯୋଧନଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ କକୁତ୍ସ୍ଥ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ସୁୟୋଧନ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପୃଥୁର୍ନାମ ଵିଶ୍ଵଗଶ୍ଚପୃଥୋଃ ସୁତଃ ଇନ୍ଦୁସ୍ତସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରୋ ଽଭୂଦ୍ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ତତୋ ଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱଗ; ବିଶ୍ୱଗଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଇନ୍ଦୁ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଶ୍ରାଵସ୍ତଶ୍ଚ ମହାତେଜା ଵତ୍ସକସ୍ତତ୍ସୁତୋ ଽଭଵତ୍ ନିର୍ମିତା ଯେନ ଶ୍ରାଵସ୍ତୀ ଗୌଡଦେଶେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶ୍ରାବସ୍ତ, ଯିଏ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବତ୍ସକ, ଯିଏ ଗୌଡ଼ଦେଶରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗର ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଶ୍ରାଵସ୍ତାଦ୍ବୃହଦଶ୍ଵୋ ଽଭୂତ୍ କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ ତତୋ ଽଭଵତ୍ ଧୁନ୍ଧୁମାରତ୍ଵମଗମଦ୍ ଧୁନ୍ଧୁନାମ୍ନା ହତଃ ପୁରା
ଶ୍ରାବସ୍ତଙ୍କୁଠାରୁ ବୃହଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ କୁବଳାଶ୍ୱ; ସେ ପୁରାତନ ସମୟରେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଦାନବକୁ ମାରି ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ ତ୍ରଯୋ ଜାତା ଦୃଢାଶ୍ଵୋ ଦଣ୍ଡ ଏଵ ଚ କପିଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧୌନ୍ଧୁମାରିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କପିଲାଶ୍ୱ; ଧୁନ୍ଧୁମାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।