ଏତାଃ ସପ୍ତ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ଶିଵୋଦକାଃ ଭାଵଯନ୍ତି ଜନଂ ସର୍ଵଂ ଶାକଦ୍ଵୀପନିଵାସିନମ୍
ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ଶିବଙ୍କ ଜଳ ଧାରଣ କରି, ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାଶ୍ଚାନ୍ଯା ନଦା ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସି ଚ ବହୂଦକପରିସ୍ରାଵା ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ
ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଝରଣା ଓ ହ୍ରଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠି ଜଳର ଅଧିକତା ରହିଥାଏ।
ତାସାଂ ତୁ ନାମଧେଯାନି ପରିମାଣଂ ତଥୈଵ ଚ ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତାଃ ସରିଦୁତ୍ତମାଃ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ମାପ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତାଃ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁ ତେ ଏତେ ଶାନ୍ତଭଯାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପ୍ରମୋଦା ଯେ ଚ ଵୈ ଶିଵାଃ
ସେଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହି, ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପିଇନ୍ତି; ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ଭୟହୀନ ଓ ଶିବମୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଆନନ୍ଦାଶ୍ଚ ସୁଖାଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକାଶ୍ଚ ନଵୈଃ ସହ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁତା ଦେଶାସ୍ତେ ସପ୍ତ ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ସେହି ସାତଟି ଦେଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ, ସୁଖ ଓ ନିରାପତ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନୂତନ ଦେଶ ସହିତ; ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଥା ଏଠି ଅଛି।
ଆରୋଗ୍ଯା ବଲିନଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ମରଣଵର୍ଜିତାଃ ଅଵସର୍ପିଣୀ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତଥୈଵୋତ୍ସର୍ପିଣୀ ପୁନଃ
ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବି ଅବସର୍ପଣୀ କିମ୍ବା ଉତ୍ସର୍ପଣୀ ନାହିଁ।
ନ ତତ୍ରାସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା ଚତୁର୍ଯୁଗକୃତା କ୍ଵଚିତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗସମଃ କାଲସ୍ ତଥା ତତ୍ର ପ୍ରଵର୍ତତେ
ସେଠି ଚାରି ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗର ଭାଗ ନାହିଁ; ସମୟ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
ଶାକଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ଜ୍ଞେଯଂ ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ ଦେଶସ୍ଯ ତୁ ଵିଚାରେଣ କାଲଃ ସ୍ଵାଭାଵିକଃ ସ୍ମୃତଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଦଶା ସମସ୍ତଠାରେ ବୁଝିବା ଯାଉଛି; ଦେଶର ଅନୁସାରେ ସମୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି।
ନ ତେଷୁ ସଂକରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତଃ କ୍ଵଚିତ୍ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚାଵ୍ଯଭୀଚାରାଦ୍ ଏକାନ୍ତସୁଖିନଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ମିଶ୍ରଣ ହୋଇନଥିଲା, ନ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହୋଇଥିଲା; ଲୋକମାନେ ସଦା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।
ନ ତେଷୁ ମାଯା ଲୋଭୋ ଵା ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯା ଭଯଂ କୁତଃ ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତଦ୍ଵୈ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାୟା, ଲୋଭ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟ କିଛି ଥିଲାନି; ସ୍ୱଭାବର ବିପରୀତତା କିଛି ଥିଲାନି—ଏହି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ଅବସ୍ଥା।
କାଲୋ ନୈଵ ଚ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ନ ଦଣ୍ଡୋ ନ ଚ ଦାଣ୍ଡିକଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ ତେ ରକ୍ଷନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୟ ନଥିଲା, ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡଦାତା ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ପରିମଣ୍ଡଲସ୍ତୁ ସୁମହାନ୍ ଦ୍ଵୀପୋ ଵୈ କୁଶସଂଜ୍ଞକଃ ନଦୀଜଲୈଃ ପରିଵୃତଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚାଭ୍ରସଂନିଭୈଃ
ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୋଳାକାର ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହାକୁ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; ଏହା ନଦୀ ଓ ଜଳରେ ଘିରି ଅଛି, ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ମେଘର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଭୂଷିତୈଃ ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈ ରମ୍ଯୈର୍ଜନପଦୈସ୍ତଥା
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁ, ମଣି, ପ୍ରବାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଆକୃତିର ରମ୍ୟ ଜନପଦରେ ସୁସଜ୍ଜିତ।
ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈଃ ସର୍ଵତୋ ଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଃ ସର୍ଵରତ୍ନସମାଵୃତଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଆ, ସବୁବେଳେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଆବୃତ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଘିରି ଅଛି।
ଆଵୃତଃ ପଶୁଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାତ୍ସମାସେନ କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ନିବୋଧତ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଆବୃତ; ଏବେ ଆପଣେ ଅନୁକ୍ରମରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ତୃତୀଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେନ କ୍ଷୀରୋଦଃ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ, କୁଶ ଦ୍ୱୀପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି; କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କ୍ଷୀର ସାଗରରେ ଘିରି ଅଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମନ୍ଵିତଃ ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ ଵିଜ୍ଞେଯା ରତ୍ନଯୋନଯଃ
ଏହା ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ଆକାରରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ସେଠି ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ରତ୍ନ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।
ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିନାମାନଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ଯଥା ତଥା
ଏଠି ରତ୍ନ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ମୁଁ କହିବି। ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଇଟି ନାମ ଅଛି, ଯେପରି ଶାକ ଦ୍ୱୀପରେ ଥିଲା।
ପ୍ରଥମଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶଃ କୁମୁଦୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ଵିଦ୍ରୁମୋଚ୍ଚଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ଏଵ ଚ ମହୀଧରଃ
ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପରି ଚମକୁଥିବା, କୁମୁଦ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହି ମହାପାହାଡ଼କୁ ଭିଦ୍ରୁମୋଚ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵଧାତୁମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ଶିଲାଜାଲସମନ୍ଵିତୈଃ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ଉନ୍ନତୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଉନ୍ନତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଧାତୁର ଶିଖର ଓ ପଥର ଗଠନରେ ଆବୃତ।
ହେମପର୍ଵତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ଏଵ ଚ ମହୀଧରଃ ହରିତାଲମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ ଦ୍ଵୀପମାଵୃତ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଏହି ମହୀଧର ପାହାଡ଼କୁ ହେମପର୍ବତ ଭି କୁହାଯାଏ; ହରିତାଳ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘିରି ଅଛି।
ବଲାହକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଜାତ୍ଯଞ୍ଜନମଯୋ ଗିରିଃ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ଏଵ ଚ ମହୀଧରଃ
ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼ ବଳାହକ, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଅଞ୍ଜନରେ ତିଆରି, ନାମରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ କୁହାଯାଏ, ଏହି ମହାପାହାଡ଼।
ଚତୁର୍ଥଃ ପର୍ଵତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଯତ୍ରୌଷଧ୍ଯୋ ମହାଗିରୌ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ଚୈଵ ମୃତସଂଜୀଵନୀ ତଥା
ଚତୁର୍ଥ ପାହାଡ଼ ଦ୍ରୋଣ, ଏହି ମହାପାହାଡ଼ରେ ଔଷଧି ଉଗୁଏ, ଯେଉଁଠି ବିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଂଜୀବନୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପୁଷ୍ପଵାନ୍ନାମ ସୈଵୋକ୍ତଃ ପର୍ଵତଃ ସୁମହାଚିତଃ କଙ୍କସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମସ୍ତେଷାଂ ପର୍ଵତୋ ନାମ ସାରଵାନ୍
ଏହି ପାହାଡ଼, ଯାହା ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁଷ୍ପବାନ୍ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; ପଞ୍ଚମ ପାହାଡ଼ କଙ୍କ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁଶେଶଯ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁନଃ ସ ପୃଥିଵୀଧରଃ ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୋ ଦିଵ୍ଯଵିରୁତ୍ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ପାହାଡ଼କୁ କୁଶେଶୟ ଭି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଭୂଧର ପାହାଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ଆବୃତ।
ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମହିଷୋ ମେଘସଂନିଭଃ ସ ଏଵ ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହରିରିତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ
ଷଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମହିଷ, ଯାହା ମେଘର ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ହରି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତସ୍ମିନ୍ସୋ ଽଗ୍ନିର୍ନିଵସତି ମହିଷୋ ନାମ ଯୋ ଽପ୍ସୁଜଃ ସପ୍ତମଃ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର କକୁଦ୍ମାନ୍ସ ହି ଭାଷତେ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନାମରେ ମହିଷ ରହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସପ୍ତମ ପାହାଡ଼। ଏହାର ଶିଖରକୁ କକୁଦ୍ମାନ୍ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଦରଃ ସୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସର୍ଵଧାତୁମଯଃ ଶୁଭଃ ମନ୍ଦ ଇତ୍ଯେଷ ଯୋ ଧାତୁର୍ ଅପାମର୍ଥେ ପ୍ରକାଶକଃ
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାଦାନରେ ଗଠିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। 'ମନ୍ଦ' ଏହି ଧାତୁ ଗୁପ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ।
ଅପାଂ ଵିଦାରଣାଚ୍ଚୈଵ ମନ୍ଦରଃ ସ ନିଗଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ରତ୍ନାନ୍ଯନେକାନି ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ଜଳକୁ ଭାଗ କରିଥିବାରୁ ମନ୍ଦର ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ବାସବ ନିଜେ ଅନେକ ମଣି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାଦାଯ ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ ଵିଦଧତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସମୁଦାହୃତଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିତରର ସମର୍ଥନ ଦୁଇଗୁଣା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।