ରତ୍ନମାଲାନ୍ତରମଯଃ ଶାଲ୍ମଲଶ୍ଚାନ୍ତରାଲକୃତ୍ ତସ୍ଯାପରେଣ ରଜତୋ ମହାନସ୍ତୋ ଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ
ରତ୍ନମାଳା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଶାଲ୍ମଳା ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜକ ଭାବେ ଅଛି; ଏହା ପରେ ରୂପା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅସ୍ତୁ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ସ ଵୈ ସୋମକ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵୈର୍ଯତ୍ରାମୃତଂ ପୁରା ସଂଭୃତଂ ଚ ହୃତଂ ଚୈଵ ମାତୁରର୍ଥେ ଗରୁତ୍ମତା
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ସୋମକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ତାଙ୍କ ମାତା ପାଇଁ ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପରେ ଚାମ୍ବିକେଯଃ ସୁମନାଶ୍ଚୈଵ ସ ସ୍ମୃତଃ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାହେଣ ତସ୍ମିଞ୍ଛୈଲେ ନିଷୂଦିତଃ
ଏହା ପରେ ଆମ୍ବିକେୟ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁମନା ଭି ଡାକାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବରାହ ଅବତାର ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଆମ୍ବିକେଯାତ୍ପରୋ ରମ୍ଯଃ ସର୍ଵୌଷଧିନିଷେଵିତଃ ଵିଭ୍ରାଜସ୍ତୁ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଫାଟିକସ୍ତୁ ମହାନ୍ଗିରିଃ
ଆମ୍ବିକେୟ ପାହାଡ଼ ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ଭରିଥିବା ବିଭ୍ରାଜ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବଡ଼ ସ୍ଫାଟିକ ପାହାଡ଼ ଭି ଡାକାଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଭ୍ରାଜତେ ଵହ୍ନିର୍ ଵିଭ୍ରାଜସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ସୈଵେହ କେଶଵେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଯତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵାତି ଚ
ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିଭ୍ରାଜ ଡାକାଯାଏ; ଏଠାରେ କେଶବ ନାମ ଭି ଅଛି, କାରଣ ଏଠାରୁ ବାୟୁ ବହିଥାଏ।
ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାମତସ୍ତାନି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଭୂମି ଦେଖାଇବି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ; ତାଙ୍କର ନାମ ଏକାଏକି ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦ୍ଵିନାମାନ୍ଯେଵ ଵର୍ଷାଣି ଯଥୈଵ ଗିରଯସ୍ତଥା ଉଦଯସ୍ଯୋଦଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜଲଧାରେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଭୂମିମାନଙ୍କ ନାମ ରଖାଯାଇଛି; ଉଦୟ ପାହାଡ଼ର ଭୂମିକୁ ଉଦୟ ଡାକାଯାଏ, ଜଳଧାରାର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ନାମ୍ନା ଗତଭଯଂ ନାମ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜଲଧାରସ୍ଯ ସୁକୁମାରମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ପ୍ରଥମ ଭୂମିଟି ଗତଭୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଳଧାରାର ଭୂମି ସୁକୁମାର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ତଦେଵ ଶୈଶିରଂ ନାମ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ନାରଦସ୍ଯ ଚ କୌମାରଂ ତଦେଵ ଚ ସୁଖୋଦଯମ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମି ଶୈଶିର ନାମରେ ପରିଚିତ; ନାରଦ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି କୌମାର ଓ ସୁଖୋଦୟ ଭି ଡାକାଯାଏ।
ଶ୍ଯାମପର୍ଵତଵର୍ଷଂ ତଦ୍ ଅନୀଚକମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ଆନନ୍ଦକମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦେଵ ମୁନିଭିଃ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି ଅନୀଚକ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦକ ଭି ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି।
ସୋମକସ୍ଯ ଶୁଭଂ ଵର୍ଷଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ କୁସୁମୋତ୍କରମ୍ ତଦେଵାସିତମ୍ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵର୍ଷଂ ସୋମକସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସୋମକ ଅଞ୍ଚଳଟି ଫୁଲର ଅଧିକତା ଓ ଶୁଭତାରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିତ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଯାଉଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ 'ସୋମକ' ନାମରେ ଡାକାଯାଉଛି।
ଆମ୍ବିକେଯସ୍ଯ ମୈନାକଂ କ୍ଷେମକଂ ଚୈଵ ତତ୍କୃତମ୍ କେସରଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାପି ମହାଦ୍ରୁମମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ତଦେଵ ଧଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵର୍ଷଂ ଵିଭ୍ରାଜସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଆମ୍ବିକାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୈନାକ ଓ କ୍ଷେମକ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପାଦିତ; କେସର ପର୍ବତକୁ ମହାଦ୍ରୁମ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଧବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଉଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳ 'ବିଭ୍ରାଜ' ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପରିଣାହଂ ଚ ହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘତ୍ଵମେଵ ଚ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେନ ସଂଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵନସ୍ପତିଃ
ଦ୍ୱୀପର ଚାରିପାଖ ଓ ଲମ୍ବା-ଛୋଟ ମାପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଗଣନା କରାଯାଉଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି।
ଶାକୋ ନାମ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ମହାନୁଗାଃ ଏତେଷୁ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହ ଚାରଣୈଃ
ଶାକ ନାମରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଏହାର ଲୋକମାନେ ଏହା ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡିତ; ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏକସାଥିରେ ବସନ୍ତି।
ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତେ ଚ ଦୃଶ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୈଃ ସହ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନେ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରିବା ସହିତ, ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ସହ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠି ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଅଛି।
ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ରଗାଃ ଦ୍ଵିନାମ୍ନା ଚୈଵ ତାଃ ସର୍ଵା ଗଙ୍ଗାଃ ସପ୍ତଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠି ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ପ୍ରତି ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛି; ସବୁ ଦୁଇଟି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ସାତଟି ଗଙ୍ଗା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି।
ପ୍ରଥମା ସୁକୁମାରୀତି ଗଙ୍ଗା ଶିଵଜଲା ଶୁଭା ମୁନିତପ୍ତା ଚ ନାମ୍ନୈଷା ନଦୀ ସମ୍ପରିକୀର୍ତିତା
ପ୍ରଥମ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ସୁକୁମାରୀ' ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଛି, ଏହା ଶୁଭ ଓ ଶିବଙ୍କ ଜଳ ଧାରଣ କରିଥାଏ; ଏହାକୁ 'ମୁନିତପ୍ତା' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଉଛି, ଏହି ନଦୀ ଏଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସୁକୁମାରୀ ତପଃସିଦ୍ଧା ଦ୍ଵିତୀଯା ନାମତଃ ସତୀ ନନ୍ଦା ଚ ପାଵନୀ ଚୈଵ ତୃତୀଯା ପରିକୀର୍ତିତା
ସୁକୁମାରୀ, ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ନନ୍ଦା, ପବିତ୍ର କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୃତୀୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶିବିକା ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଵିଧା ଚ ପୁନଃ ସ୍ମୃତା ଇକ୍ଷୁଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମୀ ଜ୍ଞେଯା ତଥୈଵ ଚ ପୁନଃ କୁହୂଃ
ଶିବିକା ଚତୁର୍ଥ ନଦୀ, ଦୁଇ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି; ଇକ୍ଷୁ ପଞ୍ଚମ ନଦୀ, ଏହିପରି କୁହୁ ମଧ୍ୟ।
ଵେଣୁକା ଚାମୃତା ଚୈଵ ଷଷ୍ଠୀ ସମ୍ପରିକୀର୍ତିତା ସୁକୃତା ଚ ଗଭସ୍ତୀ ଚ ସପ୍ତମୀ ପରିକୀର୍ତିତା
ବେଣୁକା ଓ ଅମୃତା ଷଷ୍ଠ ନଦୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସୁକୃତା ଓ ଗଭସ୍ତୀ ସପ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏତାଃ ସପ୍ତ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ଶିଵୋଦକାଃ ଭାଵଯନ୍ତି ଜନଂ ସର୍ଵଂ ଶାକଦ୍ଵୀପନିଵାସିନମ୍
ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ଶିବଙ୍କ ଜଳ ଧାରଣ କରି, ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାଶ୍ଚାନ୍ଯା ନଦା ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସି ଚ ବହୂଦକପରିସ୍ରାଵା ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ
ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଝରଣା ଓ ହ୍ରଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠି ଜଳର ଅଧିକତା ରହିଥାଏ।
ତାସାଂ ତୁ ନାମଧେଯାନି ପରିମାଣଂ ତଥୈଵ ଚ ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତାଃ ସରିଦୁତ୍ତମାଃ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ମାପ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତାଃ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁ ତେ ଏତେ ଶାନ୍ତଭଯାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପ୍ରମୋଦା ଯେ ଚ ଵୈ ଶିଵାଃ
ସେଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହି, ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପିଇନ୍ତି; ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ଭୟହୀନ ଓ ଶିବମୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଆନନ୍ଦାଶ୍ଚ ସୁଖାଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକାଶ୍ଚ ନଵୈଃ ସହ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁତା ଦେଶାସ୍ତେ ସପ୍ତ ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ସେହି ସାତଟି ଦେଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ, ସୁଖ ଓ ନିରାପତ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନୂତନ ଦେଶ ସହିତ; ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଥା ଏଠି ଅଛି।
ଆରୋଗ୍ଯା ବଲିନଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ମରଣଵର୍ଜିତାଃ ଅଵସର୍ପିଣୀ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତଥୈଵୋତ୍ସର୍ପିଣୀ ପୁନଃ
ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବି ଅବସର୍ପଣୀ କିମ୍ବା ଉତ୍ସର୍ପଣୀ ନାହିଁ।
ନ ତତ୍ରାସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା ଚତୁର୍ଯୁଗକୃତା କ୍ଵଚିତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗସମଃ କାଲସ୍ ତଥା ତତ୍ର ପ୍ରଵର୍ତତେ
ସେଠି ଚାରି ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗର ଭାଗ ନାହିଁ; ସମୟ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
ଶାକଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ଜ୍ଞେଯଂ ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ ଦେଶସ୍ଯ ତୁ ଵିଚାରେଣ କାଲଃ ସ୍ଵାଭାଵିକଃ ସ୍ମୃତଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଦଶା ସମସ୍ତଠାରେ ବୁଝିବା ଯାଉଛି; ଦେଶର ଅନୁସାରେ ସମୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି।
ନ ତେଷୁ ସଂକରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତଃ କ୍ଵଚିତ୍ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚାଵ୍ଯଭୀଚାରାଦ୍ ଏକାନ୍ତସୁଖିନଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ମିଶ୍ରଣ ହୋଇନଥିଲା, ନ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହୋଇଥିଲା; ଲୋକମାନେ ସଦା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।
ନ ତେଷୁ ମାଯା ଲୋଭୋ ଵା ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯା ଭଯଂ କୁତଃ ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତଦ୍ଵୈ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାୟା, ଲୋଭ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟ କିଛି ଥିଲାନି; ସ୍ୱଭାବର ବିପରୀତତା କିଛି ଥିଲାନି—ଏହି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ଅବସ୍ଥା।