କୁତ ଏଵ ଚ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତେଷ୍ଵିହ ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସପ୍ତୈଵ ମଣିଭୂଷିତାଃ
ଏଠାରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଭୂମି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେଠାରେ ସାତଟି ମଣିରେ ଭୂଷିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ତ୍ଵେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ନଗାସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଋଜ୍ଵାଯତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିଵିଷ୍ଟା ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି। ତିନିଟି ସିଧା ଓ ବିସ୍ତାରିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଶାରେ ଦେଶର ପାହାଡ଼ ଭାବରେ ବସିଛି।
ରତ୍ନାକରାଦିନାମାନଃ ସାନୁମନ୍ତୋ ମହାଚିତାଃ ସମୋଦିତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ଦ୍ଵୀପଵିସ୍ତାରମାନତଃ
ରତ୍ନାକର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଯେଉଁ ମହା ଶ୍ମଶାନଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଦ୍ୱୀପର ଚଉଁଦିକରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି।
ଉଭଯତ୍ରାଵଗାଢୌ ଚ ଲଵଣକ୍ଷୀରସାଗରୌ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତ ଦିଵ୍ଯାନ୍ମହାଚଲାନ୍
ଦୁଇପଟେ ଲୁଣ ଓ କ୍ଷୀର ସାଗର ଗଭୀର ଅଛି; ଏବେ ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ମହାପାହାଡ଼ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରାଗାଯତଃ ସ ସୌଵର୍ଣ ଉଦଯୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ଟି ମେରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରହନ୍ତି; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୌବର୍ଣ୍ୟ ଉଦୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତତ୍ର ମେଘାସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯପଯାନ୍ତି ଚ ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାଞ୍ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ
ସେଠାରେ ବୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମେଘ ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିଲୟ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଳଧାରା ମହାପାହାଡ଼ ଅଛି।
ସ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ଟି ଚନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ରହିଛି; ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ପ୍ରମୁଖ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି।
ନାରଦୋ ନାମ ଚୈଵୋକ୍ତୋ ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହାଚିତଃ ତତ୍ରାଚଲୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ପୂର୍ଵଂ ନାରଦପର୍ଵତୌ
ଏଠାରେ ନାରଦ ନାମକ ଦୁର୍ଗମ ମହାପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏହି ନାରଦ ପାହାଡ଼ରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ନାମକ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାଞ୍ ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ ଯତ୍ର ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୂର୍ଵମିମାଃ କିଲ
ଏହା ପରେ ବଡ଼, କଳା ରଙ୍ଗର ଶ୍ୟାମ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଥମେ କଳା ଚମଡ଼ ପାଇଥିଲେ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ସ ଏଵ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ ଶ୍ଯାମପର୍ଵତସଂନିଭଃ ଶବ୍ଦମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ତସ୍ମିନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତାଡିତଃ ସୁରୈଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଶବ୍ଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଡୁନ୍ଦୁଭି ପିଟିଥିଲେ।
ରତ୍ନମାଲାନ୍ତରମଯଃ ଶାଲ୍ମଲଶ୍ଚାନ୍ତରାଲକୃତ୍ ତସ୍ଯାପରେଣ ରଜତୋ ମହାନସ୍ତୋ ଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ
ରତ୍ନମାଳା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଶାଲ୍ମଳା ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜକ ଭାବେ ଅଛି; ଏହା ପରେ ରୂପା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅସ୍ତୁ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ସ ଵୈ ସୋମକ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵୈର୍ଯତ୍ରାମୃତଂ ପୁରା ସଂଭୃତଂ ଚ ହୃତଂ ଚୈଵ ମାତୁରର୍ଥେ ଗରୁତ୍ମତା
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ସୋମକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ତାଙ୍କ ମାତା ପାଇଁ ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପରେ ଚାମ୍ବିକେଯଃ ସୁମନାଶ୍ଚୈଵ ସ ସ୍ମୃତଃ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାହେଣ ତସ୍ମିଞ୍ଛୈଲେ ନିଷୂଦିତଃ
ଏହା ପରେ ଆମ୍ବିକେୟ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁମନା ଭି ଡାକାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବରାହ ଅବତାର ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଆମ୍ବିକେଯାତ୍ପରୋ ରମ୍ଯଃ ସର୍ଵୌଷଧିନିଷେଵିତଃ ଵିଭ୍ରାଜସ୍ତୁ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଫାଟିକସ୍ତୁ ମହାନ୍ଗିରିଃ
ଆମ୍ବିକେୟ ପାହାଡ଼ ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ଭରିଥିବା ବିଭ୍ରାଜ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବଡ଼ ସ୍ଫାଟିକ ପାହାଡ଼ ଭି ଡାକାଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଭ୍ରାଜତେ ଵହ୍ନିର୍ ଵିଭ୍ରାଜସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ସୈଵେହ କେଶଵେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଯତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵାତି ଚ
ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିଭ୍ରାଜ ଡାକାଯାଏ; ଏଠାରେ କେଶବ ନାମ ଭି ଅଛି, କାରଣ ଏଠାରୁ ବାୟୁ ବହିଥାଏ।
ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାମତସ୍ତାନି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଭୂମି ଦେଖାଇବି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ; ତାଙ୍କର ନାମ ଏକାଏକି ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦ୍ଵିନାମାନ୍ଯେଵ ଵର୍ଷାଣି ଯଥୈଵ ଗିରଯସ୍ତଥା ଉଦଯସ୍ଯୋଦଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜଲଧାରେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଭୂମିମାନଙ୍କ ନାମ ରଖାଯାଇଛି; ଉଦୟ ପାହାଡ଼ର ଭୂମିକୁ ଉଦୟ ଡାକାଯାଏ, ଜଳଧାରାର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ନାମ୍ନା ଗତଭଯଂ ନାମ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜଲଧାରସ୍ଯ ସୁକୁମାରମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ପ୍ରଥମ ଭୂମିଟି ଗତଭୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଳଧାରାର ଭୂମି ସୁକୁମାର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ତଦେଵ ଶୈଶିରଂ ନାମ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ନାରଦସ୍ଯ ଚ କୌମାରଂ ତଦେଵ ଚ ସୁଖୋଦଯମ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମି ଶୈଶିର ନାମରେ ପରିଚିତ; ନାରଦ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି କୌମାର ଓ ସୁଖୋଦୟ ଭି ଡାକାଯାଏ।
ଶ୍ଯାମପର୍ଵତଵର୍ଷଂ ତଦ୍ ଅନୀଚକମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ଆନନ୍ଦକମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦେଵ ମୁନିଭିଃ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି ଅନୀଚକ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦକ ଭି ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି।
ସୋମକସ୍ଯ ଶୁଭଂ ଵର୍ଷଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ କୁସୁମୋତ୍କରମ୍ ତଦେଵାସିତମ୍ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵର୍ଷଂ ସୋମକସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସୋମକ ଅଞ୍ଚଳଟି ଫୁଲର ଅଧିକତା ଓ ଶୁଭତାରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିତ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଯାଉଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ 'ସୋମକ' ନାମରେ ଡାକାଯାଉଛି।
ଆମ୍ବିକେଯସ୍ଯ ମୈନାକଂ କ୍ଷେମକଂ ଚୈଵ ତତ୍କୃତମ୍ କେସରଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାପି ମହାଦ୍ରୁମମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ତଦେଵ ଧଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵର୍ଷଂ ଵିଭ୍ରାଜସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଆମ୍ବିକାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୈନାକ ଓ କ୍ଷେମକ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପାଦିତ; କେସର ପର୍ବତକୁ ମହାଦ୍ରୁମ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଧବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଉଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳ 'ବିଭ୍ରାଜ' ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପରିଣାହଂ ଚ ହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘତ୍ଵମେଵ ଚ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେନ ସଂଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵନସ୍ପତିଃ
ଦ୍ୱୀପର ଚାରିପାଖ ଓ ଲମ୍ବା-ଛୋଟ ମାପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଗଣନା କରାଯାଉଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି।
ଶାକୋ ନାମ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ମହାନୁଗାଃ ଏତେଷୁ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହ ଚାରଣୈଃ
ଶାକ ନାମରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଏହାର ଲୋକମାନେ ଏହା ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡିତ; ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏକସାଥିରେ ବସନ୍ତି।
ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତେ ଚ ଦୃଶ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୈଃ ସହ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନେ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରିବା ସହିତ, ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ସହ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠି ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଅଛି।
ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ରଗାଃ ଦ୍ଵିନାମ୍ନା ଚୈଵ ତାଃ ସର୍ଵା ଗଙ୍ଗାଃ ସପ୍ତଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠି ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ପ୍ରତି ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛି; ସବୁ ଦୁଇଟି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ସାତଟି ଗଙ୍ଗା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି।
ପ୍ରଥମା ସୁକୁମାରୀତି ଗଙ୍ଗା ଶିଵଜଲା ଶୁଭା ମୁନିତପ୍ତା ଚ ନାମ୍ନୈଷା ନଦୀ ସମ୍ପରିକୀର୍ତିତା
ପ୍ରଥମ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ସୁକୁମାରୀ' ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଛି, ଏହା ଶୁଭ ଓ ଶିବଙ୍କ ଜଳ ଧାରଣ କରିଥାଏ; ଏହାକୁ 'ମୁନିତପ୍ତା' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଉଛି, ଏହି ନଦୀ ଏଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସୁକୁମାରୀ ତପଃସିଦ୍ଧା ଦ୍ଵିତୀଯା ନାମତଃ ସତୀ ନନ୍ଦା ଚ ପାଵନୀ ଚୈଵ ତୃତୀଯା ପରିକୀର୍ତିତା
ସୁକୁମାରୀ, ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ନନ୍ଦା, ପବିତ୍ର କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୃତୀୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶିବିକା ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଵିଧା ଚ ପୁନଃ ସ୍ମୃତା ଇକ୍ଷୁଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମୀ ଜ୍ଞେଯା ତଥୈଵ ଚ ପୁନଃ କୁହୂଃ
ଶିବିକା ଚତୁର୍ଥ ନଦୀ, ଦୁଇ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି; ଇକ୍ଷୁ ପଞ୍ଚମ ନଦୀ, ଏହିପରି କୁହୁ ମଧ୍ୟ।
ଵେଣୁକା ଚାମୃତା ଚୈଵ ଷଷ୍ଠୀ ସମ୍ପରିକୀର୍ତିତା ସୁକୃତା ଚ ଗଭସ୍ତୀ ଚ ସପ୍ତମୀ ପରିକୀର୍ତିତା
ବେଣୁକା ଓ ଅମୃତା ଷଷ୍ଠ ନଦୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସୁକୃତା ଓ ଗଭସ୍ତୀ ସପ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।