ଆଯତାସ୍ତେ ମହାଶୈଲାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରତି ଚକ୍ରମୈନାକଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦିଵି ସନ୍ ଦକ୍ଷିଣାପଥେ
ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିସ୍ତାରିତ। ଚକ୍ର ଓ ମୈନାକ ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସଂଵର୍ତକୋ ନାମ ସୋ ଽଗ୍ନିଃ ପିବତି ତଜ୍ଜଲମ୍ ଅଗ୍ନିଃ ସମୁଦ୍ରଵାସସ୍ତୁ ଔର୍ଵୋ ଽସୌ ଵଡଵାମୁଖଃ
ସେଠାରେ 'ସଂବର୍ତକ' ନାମକ ଅଗ୍ନି ସେହି ଜଳକୁ ପିଇଯାଏ। ସମୁଦ୍ରରେ ବସିଥିବା ଅଗ୍ନି 'ଔର୍ବ', ଯାହାକୁ 'ବଡ଼ବାମୁଖ' କୁହାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତାଵିଷ୍ଟାଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ଲଵଣୋଦଧିମ୍ ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ପକ୍ଷେଷୁ ପୁରା ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଭଯାତ୍
ଏଭଳି, ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ ଲବଣ ଜଳରେ ବସିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରର ପକ୍ଷ ବିଭାଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଶୁକ୍ଲେ କୃଷ୍ଣେ ସମାପ୍ଲୁତିଃ ତେ ଭାରତସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭେଦା ଯେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ବିଲିନ ହେବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଭାରତ ଦେଶର ବିଭାଗ, ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଇହୋଦିତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଅନ୍ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯତ୍ର ଚୋଦିତାଃ ଉତ୍ତରୋତ୍ତରମେତେଷାଂ ଵର୍ଷମ୍ ଉଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ଗୁଣୈଃ
ଏଠାରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନ୍ୟଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଆରୋଗ୍ଯାଯୁଃପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମତଃ କାମତୋ ଽର୍ଥତଃ ସମନ୍ଵିତାନି ଭୂତାନି ତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଭାଗଶଃ
ସେହି ଦେଶଗୁଡିକରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭାଗ ଭାଗରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ସମ୍ପନ୍ନ।
ଵସନ୍ତି ନାନାଜାତୀନି ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତାନି ଵୈ ଇତ୍ଯେତଦ୍ଧାରଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ପୃଥ୍ଵୀ ଜଗଦିଦଂ ସ୍ଥିତା
ସେହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସନ୍ତି। ଏଭଳି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଧାରିତ।
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ନିଶ୍ଚଯମ୍ କଥ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ଶାକଂ ଦ୍ଵୀପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ବଖ୍ୟା କରିବି। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ ଵିସ୍ତାରାତ୍ତ୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାପି ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଆକାର ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ ଶାକଦ୍ୱୀପ। ଏହାର ପରିଘା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ତିନି ଗୁଣା ବଡ଼।
ତେନାଵୃତଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଽଯଂ ଦ୍ଵୀପେନ ଲଵଣୋଦଧିଃ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଘେରାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ।
କୁତ ଏଵ ଚ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତେଷ୍ଵିହ ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସପ୍ତୈଵ ମଣିଭୂଷିତାଃ
ଏଠାରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଭୂମି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେଠାରେ ସାତଟି ମଣିରେ ଭୂଷିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ତ୍ଵେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ନଗାସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଋଜ୍ଵାଯତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିଵିଷ୍ଟା ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି। ତିନିଟି ସିଧା ଓ ବିସ୍ତାରିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଶାରେ ଦେଶର ପାହାଡ଼ ଭାବରେ ବସିଛି।
ରତ୍ନାକରାଦିନାମାନଃ ସାନୁମନ୍ତୋ ମହାଚିତାଃ ସମୋଦିତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ଦ୍ଵୀପଵିସ୍ତାରମାନତଃ
ରତ୍ନାକର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଯେଉଁ ମହା ଶ୍ମଶାନଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଦ୍ୱୀପର ଚଉଁଦିକରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି।
ଉଭଯତ୍ରାଵଗାଢୌ ଚ ଲଵଣକ୍ଷୀରସାଗରୌ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତ ଦିଵ୍ଯାନ୍ମହାଚଲାନ୍
ଦୁଇପଟେ ଲୁଣ ଓ କ୍ଷୀର ସାଗର ଗଭୀର ଅଛି; ଏବେ ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ମହାପାହାଡ଼ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରାଗାଯତଃ ସ ସୌଵର୍ଣ ଉଦଯୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ଟି ମେରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରହନ୍ତି; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୌବର୍ଣ୍ୟ ଉଦୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତତ୍ର ମେଘାସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯପଯାନ୍ତି ଚ ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାଞ୍ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ
ସେଠାରେ ବୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମେଘ ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିଲୟ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଳଧାରା ମହାପାହାଡ଼ ଅଛି।
ସ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ଟି ଚନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ରହିଛି; ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ପ୍ରମୁଖ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି।
ନାରଦୋ ନାମ ଚୈଵୋକ୍ତୋ ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହାଚିତଃ ତତ୍ରାଚଲୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ପୂର୍ଵଂ ନାରଦପର୍ଵତୌ
ଏଠାରେ ନାରଦ ନାମକ ଦୁର୍ଗମ ମହାପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏହି ନାରଦ ପାହାଡ଼ରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ନାମକ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାଞ୍ ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ ଯତ୍ର ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୂର୍ଵମିମାଃ କିଲ
ଏହା ପରେ ବଡ଼, କଳା ରଙ୍ଗର ଶ୍ୟାମ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଥମେ କଳା ଚମଡ଼ ପାଇଥିଲେ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ସ ଏଵ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ ଶ୍ଯାମପର୍ଵତସଂନିଭଃ ଶବ୍ଦମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ତସ୍ମିନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତାଡିତଃ ସୁରୈଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଶବ୍ଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଡୁନ୍ଦୁଭି ପିଟିଥିଲେ।
ରତ୍ନମାଲାନ୍ତରମଯଃ ଶାଲ୍ମଲଶ୍ଚାନ୍ତରାଲକୃତ୍ ତସ୍ଯାପରେଣ ରଜତୋ ମହାନସ୍ତୋ ଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ
ରତ୍ନମାଳା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଶାଲ୍ମଳା ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜକ ଭାବେ ଅଛି; ଏହା ପରେ ରୂପା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅସ୍ତୁ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ସ ଵୈ ସୋମକ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵୈର୍ଯତ୍ରାମୃତଂ ପୁରା ସଂଭୃତଂ ଚ ହୃତଂ ଚୈଵ ମାତୁରର୍ଥେ ଗରୁତ୍ମତା
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ସୋମକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ତାଙ୍କ ମାତା ପାଇଁ ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପରେ ଚାମ୍ବିକେଯଃ ସୁମନାଶ୍ଚୈଵ ସ ସ୍ମୃତଃ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାହେଣ ତସ୍ମିଞ୍ଛୈଲେ ନିଷୂଦିତଃ
ଏହା ପରେ ଆମ୍ବିକେୟ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁମନା ଭି ଡାକାଯାଏ; ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବରାହ ଅବତାର ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଆମ୍ବିକେଯାତ୍ପରୋ ରମ୍ଯଃ ସର୍ଵୌଷଧିନିଷେଵିତଃ ଵିଭ୍ରାଜସ୍ତୁ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଫାଟିକସ୍ତୁ ମହାନ୍ଗିରିଃ
ଆମ୍ବିକେୟ ପାହାଡ଼ ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ଭରିଥିବା ବିଭ୍ରାଜ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବଡ଼ ସ୍ଫାଟିକ ପାହାଡ଼ ଭି ଡାକାଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଭ୍ରାଜତେ ଵହ୍ନିର୍ ଵିଭ୍ରାଜସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ସୈଵେହ କେଶଵେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଯତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵାତି ଚ
ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିଭ୍ରାଜ ଡାକାଯାଏ; ଏଠାରେ କେଶବ ନାମ ଭି ଅଛି, କାରଣ ଏଠାରୁ ବାୟୁ ବହିଥାଏ।
ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାମତସ୍ତାନି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଭୂମି ଦେଖାଇବି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ; ତାଙ୍କର ନାମ ଏକାଏକି ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦ୍ଵିନାମାନ୍ଯେଵ ଵର୍ଷାଣି ଯଥୈଵ ଗିରଯସ୍ତଥା ଉଦଯସ୍ଯୋଦଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜଲଧାରେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଭୂମିମାନଙ୍କ ନାମ ରଖାଯାଇଛି; ଉଦୟ ପାହାଡ଼ର ଭୂମିକୁ ଉଦୟ ଡାକାଯାଏ, ଜଳଧାରାର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ନାମ୍ନା ଗତଭଯଂ ନାମ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜଲଧାରସ୍ଯ ସୁକୁମାରମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ପ୍ରଥମ ଭୂମିଟି ଗତଭୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଳଧାରାର ଭୂମି ସୁକୁମାର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ତଦେଵ ଶୈଶିରଂ ନାମ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ନାରଦସ୍ଯ ଚ କୌମାରଂ ତଦେଵ ଚ ସୁଖୋଦଯମ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମି ଶୈଶିର ନାମରେ ପରିଚିତ; ନାରଦ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି କୌମାର ଓ ସୁଖୋଦୟ ଭି ଡାକାଯାଏ।
ଶ୍ଯାମପର୍ଵତଵର୍ଷଂ ତଦ୍ ଅନୀଚକମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ଆନନ୍ଦକମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦେଵ ମୁନିଭିଃ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି ଅନୀଚକ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦକ ଭି ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି।