ସରୋ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନାମ ନିଷଧେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମେ ଯସ୍ମାଦଗ୍ରେ ପ୍ରଭଵତି ଗନ୍ଧର୍ଵାନୁକୁଲେ ଚ ତେ
ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବିଷ୍ଣୁପଦ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାଠାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।
ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵାତ୍ପ୍ରଭଵତି ହ୍ରଦଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋ ମହାନ୍ ଜମ୍ବୂଶ୍ଚୈଵ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ଯାଂ ଜାମ୍ବୂନଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମକ ମହା ହ୍ରଦ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ମିଳେ।
ପଯୋଦସ୍ତୁ ହ୍ରଦୋ ନୀଲଃ ସ ଶୁଭ୍ରଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକାତ୍ପଯୋଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵେ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତାମ୍
ପୟୋଦ ହ୍ରଦ ନୀଳ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୁଣ୍ଡରୀକ ଏବଂ ପୟୋଦ ଠାରୁ ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସରସସ୍ତୁ ସରସ୍ତ୍ଵେତତ୍ ସ୍ମୃତମୁତ୍ତରମାନସମ୍ ମୃଗ୍ଯା ଚ ମୃଗକାନ୍ତା ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵେ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତାମ୍
ଏହି ହ୍ରଦକୁ ଉତ୍ତରମାନସ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏଠାରୁ ମୃଗ୍ୟା ଏବଂ ମୃଗକାନ୍ତା ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ହ୍ରଦାଃ କୁରୁଷୁ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ପଦ୍ମମୀନକୁଲାକୁଲାଃ ନାମ୍ନା ତେ ଵୈ ଜଯା ନାମ ଦ୍ଵାଦଶୋଦଧିସଂନିଭାଃ
କୁରୁ ଦେଶର ହ୍ରଦଗୁଡିକ ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଦ୍ମ ଓ ମାଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଗୁଡିକର ନାମ 'ଜୟା', ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ବାରଟି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ।
ତେଭ୍ଯଃ ଶାନ୍ତୀ ଚ ମଧ୍ଵୀ ଚ ଦ୍ଵେ ନଦ୍ଯୌ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତାମ୍ କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ଯାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ତେଷୁ ଦେଵୋ ନ ଵର୍ଷତି
ସେହି ହ୍ରଦଗୁଡିକରୁ ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ — ଶାନ୍ତୀ ଓ ମଧ୍ୱୀ। କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭିଦାନ୍ଯୁଦକାନ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵହନ୍ତି ସରିଦ୍ଵରାଃ ବଲାହକଶ୍ଚ ଋଷଭୋ ଚକ୍ରୋ ମୈନାକ ଏଵ ଚ
ସେଠାରେ ଉତ୍ସ ଓ ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀଗୁଡିକ ବହିଥାଏ — ବଳାହକ, ଋଷଭ, ଚକ୍ର ଓ ମୈନାକ।
ଵିନିଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିମଗ୍ନା ଲଵଣାମ୍ବୁଧିମ୍ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତସ୍ତଥା ଦ୍ରୋଣଃ ସୁମହାଂଶ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଶାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଛି, ଲବଣ ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇଛି — ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସୁମହାନ।
ଉଦ୍ଗାଯତା ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ତୁ ଅଵଗାଢା ମହୋଦଧିମ୍ ଚକ୍ରୋ ବଧିରକଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନାରଦପର୍ଵତଃ
ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ ହୁଅନ୍ତି — ଚକ୍ର, ବଧିରକ ଓ ନାରଦ ପାହାଡ଼।
ପ୍ରତୀଚୀମାଯତାସ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତେ ମହୋଦଧିମ୍ ଜୀମୂତୋ ଦ୍ରାଵଣଶ୍ଚୈଵ ମୈନାକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ଵତଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ବିସ୍ତାରିତ ସେମାନେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି — ଜୀମୂତ, ଦ୍ରାବଣ, ମୈନାକ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପାହାଡ଼।
ଆଯତାସ୍ତେ ମହାଶୈଲାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରତି ଚକ୍ରମୈନାକଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦିଵି ସନ୍ ଦକ୍ଷିଣାପଥେ
ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିସ୍ତାରିତ। ଚକ୍ର ଓ ମୈନାକ ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସଂଵର୍ତକୋ ନାମ ସୋ ଽଗ୍ନିଃ ପିବତି ତଜ୍ଜଲମ୍ ଅଗ୍ନିଃ ସମୁଦ୍ରଵାସସ୍ତୁ ଔର୍ଵୋ ଽସୌ ଵଡଵାମୁଖଃ
ସେଠାରେ 'ସଂବର୍ତକ' ନାମକ ଅଗ୍ନି ସେହି ଜଳକୁ ପିଇଯାଏ। ସମୁଦ୍ରରେ ବସିଥିବା ଅଗ୍ନି 'ଔର୍ବ', ଯାହାକୁ 'ବଡ଼ବାମୁଖ' କୁହାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତାଵିଷ୍ଟାଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ଲଵଣୋଦଧିମ୍ ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ପକ୍ଷେଷୁ ପୁରା ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଭଯାତ୍
ଏଭଳି, ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ ଲବଣ ଜଳରେ ବସିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରର ପକ୍ଷ ବିଭାଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଶୁକ୍ଲେ କୃଷ୍ଣେ ସମାପ୍ଲୁତିଃ ତେ ଭାରତସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭେଦା ଯେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ବିଲିନ ହେବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଭାରତ ଦେଶର ବିଭାଗ, ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଇହୋଦିତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଅନ୍ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯତ୍ର ଚୋଦିତାଃ ଉତ୍ତରୋତ୍ତରମେତେଷାଂ ଵର୍ଷମ୍ ଉଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ଗୁଣୈଃ
ଏଠାରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନ୍ୟଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଆରୋଗ୍ଯାଯୁଃପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମତଃ କାମତୋ ଽର୍ଥତଃ ସମନ୍ଵିତାନି ଭୂତାନି ତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଭାଗଶଃ
ସେହି ଦେଶଗୁଡିକରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭାଗ ଭାଗରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ସମ୍ପନ୍ନ।
ଵସନ୍ତି ନାନାଜାତୀନି ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତାନି ଵୈ ଇତ୍ଯେତଦ୍ଧାରଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ପୃଥ୍ଵୀ ଜଗଦିଦଂ ସ୍ଥିତା
ସେହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସନ୍ତି। ଏଭଳି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଧାରିତ।
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ନିଶ୍ଚଯମ୍ କଥ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ଶାକଂ ଦ୍ଵୀପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ବଖ୍ୟା କରିବି। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ ଵିସ୍ତାରାତ୍ତ୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାପି ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଆକାର ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ ଶାକଦ୍ୱୀପ। ଏହାର ପରିଘା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ତିନି ଗୁଣା ବଡ଼।
ତେନାଵୃତଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଽଯଂ ଦ୍ଵୀପେନ ଲଵଣୋଦଧିଃ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଘେରାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ।
କୁତ ଏଵ ଚ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତେଷ୍ଵିହ ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସପ୍ତୈଵ ମଣିଭୂଷିତାଃ
ଏଠାରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଭୂମି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେଠାରେ ସାତଟି ମଣିରେ ଭୂଷିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଶାକଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ତ୍ଵେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ନଗାସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଋଜ୍ଵାଯତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିଵିଷ୍ଟା ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି। ତିନିଟି ସିଧା ଓ ବିସ୍ତାରିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଶାରେ ଦେଶର ପାହାଡ଼ ଭାବରେ ବସିଛି।
ରତ୍ନାକରାଦିନାମାନଃ ସାନୁମନ୍ତୋ ମହାଚିତାଃ ସମୋଦିତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ଦ୍ଵୀପଵିସ୍ତାରମାନତଃ
ରତ୍ନାକର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଯେଉଁ ମହା ଶ୍ମଶାନଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଦ୍ୱୀପର ଚଉଁଦିକରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି।
ଉଭଯତ୍ରାଵଗାଢୌ ଚ ଲଵଣକ୍ଷୀରସାଗରୌ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତ ଦିଵ୍ଯାନ୍ମହାଚଲାନ୍
ଦୁଇପଟେ ଲୁଣ ଓ କ୍ଷୀର ସାଗର ଗଭୀର ଅଛି; ଏବେ ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ମହାପାହାଡ଼ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରାଗାଯତଃ ସ ସୌଵର୍ଣ ଉଦଯୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ଟି ମେରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରହନ୍ତି; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୌବର୍ଣ୍ୟ ଉଦୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତତ୍ର ମେଘାସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯପଯାନ୍ତି ଚ ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାଞ୍ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ
ସେଠାରେ ବୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମେଘ ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିଲୟ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଳଧାରା ମହାପାହାଡ଼ ଅଛି।
ସ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ଟି ଚନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ରହିଛି; ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ପ୍ରମୁଖ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି।
ନାରଦୋ ନାମ ଚୈଵୋକ୍ତୋ ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହାଚିତଃ ତତ୍ରାଚଲୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ପୂର୍ଵଂ ନାରଦପର୍ଵତୌ
ଏଠାରେ ନାରଦ ନାମକ ଦୁର୍ଗମ ମହାପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏହି ନାରଦ ପାହାଡ଼ରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ନାମକ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାଞ୍ ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ ଯତ୍ର ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୂର୍ଵମିମାଃ କିଲ
ଏହା ପରେ ବଡ଼, କଳା ରଙ୍ଗର ଶ୍ୟାମ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଥମେ କଳା ଚମଡ଼ ପାଇଥିଲେ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ସ ଏଵ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ ଶ୍ଯାମପର୍ଵତସଂନିଭଃ ଶବ୍ଦମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ତସ୍ମିନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତାଡିତଃ ସୁରୈଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଶବ୍ଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଡୁନ୍ଦୁଭି ପିଟିଥିଲେ।