ଏତାଞ୍ଜନପଦାଂଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵୋଦଧିଂ ଗତା ଦରଦୋର୍ଜଗୁଡାଂଶ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରାନୌରସାନ୍କୁହୂନ୍
ଏହି ଜନସମୂହ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ନଦୀ, ସେମାନେ ବାନ୍ୟା କରି ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦରଦ, ଉର୍ଜଗୁଡ଼, ଗାନ୍ଧାର, ଔରସ, କୁହୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଶିଵପୌରାନିନ୍ଦ୍ରମରୂନ୍ ଵସତୀନ୍ସମତେଜସମ୍ ସୈନ୍ଧଵାନୁର୍ଵସାନ୍ବର୍ବାନ୍ କୁପଥାନ୍ଭୀମରୋମକାନ୍
ଶିବପୌର, ଇନ୍ଦ୍ରମରୁ, ସମତେଜସ୍ ବସତୀ, ସୈନ୍ଧବ, ଉର୍ବସ, ବର୍ବ, କୁପଥ, ଭୀମ, ରୋମକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ଶୁନାମୁଖାଂଶ୍ଚୋର୍ଦମରୂନ୍ ସିନ୍ଧୁରେତାନ୍ନିଷେଵତେ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍କିନ୍ନରାନ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ରକ୍ଷୋଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାନ୍
ଶୁନାମୁଖ, ଉର୍ଧମରୁ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ଯେଉଁମାନେ ପୋଷଣ କରେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
କଲାପଗ୍ରାମକାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥା କିମ୍ପୁରୁଷାନ୍ନରାନ୍ କିରାତାଂଶ୍ଚ ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ କୁରୂନ୍ଵୈ ଭାରତାନପି
କଳାପଗ୍ରାମକ, କିମ୍ପୁରୁଷ, ମନୁଷ୍ୟ, କିରାତ, ପୁଲିନ୍ଦ, କୁରୁ, ଭାରତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ପାଞ୍ଚାଲାନ୍କୌଶିକାନ୍ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ ମାଗଧାଙ୍ଗାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରାଂଶ୍ଚ ଵଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ତାମ୍ରଲିପ୍ତାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ପାଞ୍ଚାଳ, କୌଶିକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ମାଗଧ, ଅଙ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର, ବଙ୍ଗ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ଏତାଞ୍ଜନପଦାନାର୍ଯାନ୍ ଗଙ୍ଗା ଭାଵଯତେ ଶୁଭା ତତଃ ପ୍ରତିହତା ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍
ଏହି ଆର୍ୟ ଜନସମୂହ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବାଧା ପାଇ ଗଙ୍ଗା ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତତସ୍ତୁ ହ୍ଲାଦିନୀ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରାଚୀନାଭିମୁଖୀ ଯଯୌ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତ୍ଯୁପକାଂଶ୍ଚୈଵ ନିଷାଦାନପି ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟି ନଦୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା, ଚାରିପାଖର ଭୂମିକୁ ଏବଂ ନିଷାଦମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା।
ଧୀଵରାନୃଷିକାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନଲିମୁଖାନପି କେକରାନେକକର୍ଣାଂଶ୍ଚ କିରାତାନପି ଚୈଵ ହି
ସେ ଧୀବର, ଋଷିକ, ନଳିମୁଖ, କେକର, ଏକକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କିରାତମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା।
କାଲଞ୍ଜରାନ୍ଵିକର୍ଣାଂଶ୍ଚ କୁଶିକାନ୍ସ୍ଵର୍ଗଭୌମକାନ୍ ସା ମଣ୍ଡଲେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୀରେ ଭୂତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଶଃ
ସେ କାଳଞ୍ଜର, ବିକର୍ଣ୍ଣ, କୁଶିକ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ଘେରି ତୀରସବୁକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତତସ୍ତୁ ନଲିନୀ ଚାପି ପ୍ରାଚୀମେଵ ଦିଶଂ ଯଯୌ କୁପଥାନ୍ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ସା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସରାଂସ୍ଯପି
ତାପରେ ନଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା, ଅଗମ୍ୟ ପଥଗୁଡିକୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହ୍ରଦଗୁଡିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା।
ତଥା ଖରପଥାନ୍ଦେଶାନ୍ ଵେତ୍ରଶଙ୍କୁପଥାନପି ମଧ୍ଯେନୋଜ୍ଜାନକମରୂନ୍ କୁଥପ୍ରାଵରଣାନ୍ଯଯୌ
ସେ ଏହିପରି ଖରା ପଥ ଏବଂ ବେତ୍ର ଶଙ୍କୁ ପଥଗୁଡିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା, ଉଜ୍ଜାନ ଏବଂ କମରୁ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଇ କୁଥା ଘାସରେ ଢକା ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପସମୀପେ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଲଵଣୋଦଧିମ୍ ତତସ୍ତୁ ପାଵନୀ ପ୍ରାଯାତ୍ ପ୍ରାଚୀମାଶାଂ ଜଵେନ ତୁ
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ନିକଟରେ ସେ ଲବଣ ଶମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତାପରେ ପାବନୀ ନଦୀ ଶୀଘ୍ର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା।
ତୋମରାନ୍ପ୍ଲାଵଯତୀ ଚ ହଂସମାର୍ଗାନ୍ସମୂହକାନ୍ ପୂର୍ଵାନ୍ଦେଶାଂଶ୍ଚ ସେଵନ୍ତୀ ଭିତ୍ତ୍ଵା ସା ବହୁଧା ଗିରିମ୍ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତା ସାଶ୍ଵମୁଖାନପି
ସେ ତୋମର ଏବଂ ହଂସମାର୍ଗ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦେଶଗୁଡିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା, ପହାଡ଼କୁ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାବରଣ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମୁଖ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ସିକ୍ତ୍ଵା ପର୍ଵତମେରୁଂ ସା ଗତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯାଧରାନପି ଶୈମିମଣ୍ଡଲକୋଷ୍ଠଂ ତୁ ସା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ମହତ୍ସରଃ
ସେ ପର୍ବତ ମେରୁକୁ ଜଳ ଦେଇ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧର ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୈମି ମଣ୍ଡଳର ମହା ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତାସାଂ ନଦ୍ଯୁପନଦ୍ଯୋ ଽନ୍ଯାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯୋ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ
ଏହି ନଦୀମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଉପନଦୀ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରାନ୍ତି।
ତୀରେ ଵଂଶୌକସାରାଯାଃ ସୁରଭିର୍ନାମ ତଦ୍ଵନମ୍ ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ଵସତି ଵିଦ୍ଵାନ୍କୌବେରକୋ ଵଶୀ
ବଂଶଉକସା ନଦୀର ତୀରରେ ସୁରଭି ନାମକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଂଯମୀ କୁବେରଙ୍କ ପୁଅ ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ବସୁଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞାଦପେତଃ ସୁମହାନ୍ ଅମିତୌଜାଃ ସୁଵିକ୍ରମଃ ତତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତା ଵିଦ୍ଵଭିର୍ଦ୍ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୈଃ
ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସୁବିକ୍ରମୀ, ଯଜ୍ଞ ଛାଡିଦେଇ, ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଛନ୍ତି।
କୁବେରାନୁଚରା ହ୍ଯେତେ ଚତ୍ଵାରସ୍ତତ୍ସମାଶ୍ରିତାଃ ଏଵମେଵ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ସିଦ୍ଧିଃ ପର୍ଵତଵାସିନାମ୍
ଏମାନେ କୁବେରଙ୍କ ଚାରି ଉପଚାରକ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ବସୁଛନ୍ତି; ପର୍ବତବାସୀମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧି ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପରସ୍ପରେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଧର୍ମତଃ କାମତୋ ଽର୍ଥତଃ ହେମକୂଟସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ତୁ ସର୍ପାଣାଂ ତତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, କାମ ଏବଂ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ ପରସ୍ପର ସଂଯୋଗରେ; ହେମକୁଟ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଏହି ହ୍ରଦ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସରସ୍ଵତୀ ପ୍ରଭଵତି ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ ତୁ ଯା ଅଵଗାଢେ ହ୍ଯୁଭଯତଃ ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମୌ
ସେଠାରୁ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ନାମରେ ବହିଯାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଶମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଲିନ ଅଛି।
ସରୋ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନାମ ନିଷଧେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମେ ଯସ୍ମାଦଗ୍ରେ ପ୍ରଭଵତି ଗନ୍ଧର୍ଵାନୁକୁଲେ ଚ ତେ
ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବିଷ୍ଣୁପଦ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାଠାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।
ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵାତ୍ପ୍ରଭଵତି ହ୍ରଦଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋ ମହାନ୍ ଜମ୍ବୂଶ୍ଚୈଵ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ଯାଂ ଜାମ୍ବୂନଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମକ ମହା ହ୍ରଦ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ମିଳେ।
ପଯୋଦସ୍ତୁ ହ୍ରଦୋ ନୀଲଃ ସ ଶୁଭ୍ରଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକାତ୍ପଯୋଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵେ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତାମ୍
ପୟୋଦ ହ୍ରଦ ନୀଳ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୁଣ୍ଡରୀକ ଏବଂ ପୟୋଦ ଠାରୁ ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସରସସ୍ତୁ ସରସ୍ତ୍ଵେତତ୍ ସ୍ମୃତମୁତ୍ତରମାନସମ୍ ମୃଗ୍ଯା ଚ ମୃଗକାନ୍ତା ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵେ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତାମ୍
ଏହି ହ୍ରଦକୁ ଉତ୍ତରମାନସ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏଠାରୁ ମୃଗ୍ୟା ଏବଂ ମୃଗକାନ୍ତା ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ହ୍ରଦାଃ କୁରୁଷୁ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ପଦ୍ମମୀନକୁଲାକୁଲାଃ ନାମ୍ନା ତେ ଵୈ ଜଯା ନାମ ଦ୍ଵାଦଶୋଦଧିସଂନିଭାଃ
କୁରୁ ଦେଶର ହ୍ରଦଗୁଡିକ ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଦ୍ମ ଓ ମାଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଗୁଡିକର ନାମ 'ଜୟା', ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ବାରଟି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ।
ତେଭ୍ଯଃ ଶାନ୍ତୀ ଚ ମଧ୍ଵୀ ଚ ଦ୍ଵେ ନଦ୍ଯୌ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତାମ୍ କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ଯାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ତେଷୁ ଦେଵୋ ନ ଵର୍ଷତି
ସେହି ହ୍ରଦଗୁଡିକରୁ ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ — ଶାନ୍ତୀ ଓ ମଧ୍ୱୀ। କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭିଦାନ୍ଯୁଦକାନ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵହନ୍ତି ସରିଦ୍ଵରାଃ ବଲାହକଶ୍ଚ ଋଷଭୋ ଚକ୍ରୋ ମୈନାକ ଏଵ ଚ
ସେଠାରେ ଉତ୍ସ ଓ ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀଗୁଡିକ ବହିଥାଏ — ବଳାହକ, ଋଷଭ, ଚକ୍ର ଓ ମୈନାକ।
ଵିନିଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିମଗ୍ନା ଲଵଣାମ୍ବୁଧିମ୍ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତସ୍ତଥା ଦ୍ରୋଣଃ ସୁମହାଂଶ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଶାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଛି, ଲବଣ ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇଛି — ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସୁମହାନ।
ଉଦ୍ଗାଯତା ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ତୁ ଅଵଗାଢା ମହୋଦଧିମ୍ ଚକ୍ରୋ ବଧିରକଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନାରଦପର୍ଵତଃ
ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ ହୁଅନ୍ତି — ଚକ୍ର, ବଧିରକ ଓ ନାରଦ ପାହାଡ଼।
ପ୍ରତୀଚୀମାଯତାସ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତେ ମହୋଦଧିମ୍ ଜୀମୂତୋ ଦ୍ରାଵଣଶ୍ଚୈଵ ମୈନାକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ଵତଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ବିସ୍ତାରିତ ସେମାନେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି — ଜୀମୂତ, ଦ୍ରାବଣ, ମୈନାକ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପାହାଡ଼।