ରମ୍ଯଂ ବିନ୍ଦୁସରୋ ନାମ ଯତ୍ର ରାଜା ଭଗୀରଥଃ ଗଙ୍ଗାର୍ଥେ ସ ତୁ ରାଜର୍ଷିର୍ ଉଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ
ସେଠାରେ ରମ୍ୟ ବିନ୍ଦୁସର ନାମକ ସରୋବର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ କରିଥିଲେ ।
ଦିଵଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ପୂର୍ଵେ ଗଙ୍ଗାତୋଯାପ୍ଲୁତାସ୍ଥିକାଃ ତତ୍ର ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵୀ ପ୍ରଥମଂ ତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମେ ଅବତରିଲେ ।
ସୋମପାଦାତ୍ପ୍ରସୂତା ସା ସପ୍ତଧା ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯତେ ଯୂପା ମଣିମଯାସ୍ତତ୍ର ଵିମାନାଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାଃ
ସୋମର ପାଦରୁ ଦେବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ । ସେଠାରେ ମଣିର ଯୂପ ଓ ସୁନାର ଦିବ୍ୟ ମହଲ ଅଛି ।
ତତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରତୁଭିଃ ସିଦ୍ଧଃ ଶକ୍ରଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ ଦିଵ୍ଯଶ୍ଛାଯାପଥସ୍ ତତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାରେ କ୍ରତୁ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବଗଣ ସହିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଛାୟାପଥ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଅଛି ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଭାସୁରା ରାତ୍ରୌ ଦେଵୀ ତ୍ରିପଥଗା ତୁ ସା ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଵଂ ଚୈଵ ଭାଵଯିତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଗତା
ରାତିରେ ସେଠାରେ ଚମକୁଥିବା ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା ଦେଖାଯାଏ । ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୂରି ଶେଷରେ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ ।
ଭଵୋତ୍ତମାଙ୍ଗେ ପତିତା ସଂରୁଦ୍ଧା ଯୋଗମାଯଯା ତସ୍ଯା ଯେ ବିନ୍ଦଵଃ କେଚିତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପତିତା ଭୁଵି
ଭବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗରେ ପଡ଼ି ଦେବୀ ଯୋଗମାୟାରେ ଅଟକିଗଲେ । ତାଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା କିଛି ବିନ୍ଦୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା ।
କୃତଂ ତୁ ତୈର୍ବହୁସରସ୍ ତତୋ ବିନ୍ଦୁସରଃ ସ୍ମୃତମ୍ ତତସ୍ତସ୍ଯା ନିରୁଦ୍ଧାଯା ଭଵେନ ସହସା ରୁଷା
ସେହି ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିନ୍ଦୁସର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ତାପରେ ଦେବୀକୁ ଭବଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଅଟକାଇ ଦିଆଗଲା ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯା ହ୍ଯଭିପ୍ରାଯଂ କ୍ରୂରଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵିଶାମି ପାତାଲଂ ସ୍ରୋତସା ଗୃହ୍ଯ ଶଂକରମ୍
ଦେବୀର କଠୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧାରାରେ ଧରି ପାତାଳକୁ ଭେଦ କରି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି ।
ଅଥାଵଲେପଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶଂକରଃ ତିରୋଭାଵଯିତୁଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଆସୀଦଙ୍ଗେଷୁ ତାଂ ନଦୀମ୍
ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ନଦୀକୁ ନିଜ ଦେହରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନମଗ୍ରତଃ ଧମନୀସଂତତଂ କ୍ଷୀଣଂ କ୍ଷୁଧାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଥିଲା, ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଶରୀର ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅନେନ ତୋଷିତଶ୍ଚାହଂ ନଦ୍ଯର୍ଥେ ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଽସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ତୁ ତତଃ କୋପଂ ନ୍ଯଯଚ୍ଛତ
ଶିବ ଭାବିଲେ, 'ନଦୀ ପାଇଁ ଏହି ରାଜା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଜାଣି ମୁଁ ରୁଷ୍ଟତାକୁ ଦମନ କରି ବର ଦେଇଥିଲି।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦୁକ୍ତଂ ଧାରଯନ୍ନଦୀମ୍ ତତୋ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ସଂରୁଦ୍ଧାଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ, ଶିବ ନଦୀକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ନଦୀଂ ଭଗୀରଥସ୍ଯାର୍ଥେ ତପସୋଗ୍ରେଣ ତୋଷିତଃ ତତୋ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ସପ୍ତ ସ୍ରୋତାଂସି ଗଙ୍ଗଯା
ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶିବ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତ୍ରୀଣି ପ୍ରାଚୀମଭିମୁଖଂ ପ୍ରତୀଚୀଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯଥୈଵ ତୁ ସ୍ରୋତାଂସି ତ୍ରିପଥାଯାସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ସପ୍ତଧା
ତିନି ଧାରା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଏବଂ ତିନି ଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା; ଏପରି ଭାବେ ତିନିପଥା ନଦୀ ସପ୍ତ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା।
ନଲିନୀ ହ୍ଲାଦିନୀ ଚୈଵ ପାଵନୀ ଚୈଵ ପ୍ରାଚ୍ଯଗା ସୀତା ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ତିସ୍ରସ୍ତା ଵୈ ପ୍ରତୀଚ୍ଯଗାଃ
ନଳିନୀ, ହ୍ଲାଦିନୀ ଏବଂ ପାବନୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ; ସୀତା, ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ।
ସପ୍ତମୀ ତ୍ଵନୁଗା ତାସାଂ ଦକ୍ଷିଣେନ ଭଗୀରଥମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗୀରଥୀ ସା ଵୈ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍
ସପ୍ତମ ଧାରା ଅନୁଗା ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପଛରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା; ଏହିପରି ଭାଗୀରଥୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସପ୍ତ ଚୈତାଃ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତି ଵର୍ଷଂ ତୁ ହିମସାହ୍ଵଯମ୍ ପ୍ରସୂତାଃ ସପ୍ତ ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶୁଭା ବିନ୍ଦୁସରୋଦ୍ଭଵାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ ହିମାହ୍ବୟ ଦେଶକୁ ବାନ୍ୟା କରନ୍ତି; ସପ୍ତ ଶୁଭ ନଦୀ, ବିନ୍ଦୁସର ହ୍ରଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତାନ୍ଦେଶାନ୍ପ୍ଲାଵଯନ୍ତି ସ୍ମ ମ୍ଲେଚ୍ଛପ୍ରାଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ସଶୈଲାନ୍କୁକୁରାନ୍ରୌଧ୍ରାନ୍ ବର୍ବରାନ୍ଯଵନାନ୍ଖସାନ୍
ସେମାନେ ସେଇ ଦେଶଗୁଡିକୁ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ଯେଉଁଠି ଅଧିକାଂଶ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରହୁଛନ୍ତି—କୁକୁର, ରୌଧ୍ର, ବର୍ବର, ଯବନ, ଖସ—ସବୁକୁ ବାନ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ପୁଲିକାଂଶ୍ଚ କୁଲତ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗଲୋକ୍ଯାନ୍ଵରାଂଶ୍ଚ ଯାନ୍ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଧା ହିମଵନ୍ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍
ପୁଲିକ, କୁଲତ୍ଥ, ଅଙ୍ଗଲୋକ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜନସମୂହକୁ ମଧ୍ୟ; ନଦୀ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ହିମାଳୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଅଥ ଵୀରମରୂଂଶ୍ଚୈଵ କାଲିକାଂଶ୍ଚୈଵ ଶୂଲିକାନ୍ ତୁକରାନ୍ବର୍ବରାକାରାନ୍ ପହ୍ଲଵାନ୍ପାରଦାଞ୍ଛକାନ୍
ତାପରେ ବୀରମରୁ, କାଳିକ, ଶୂଲିକ, ତୁକର, ବର୍ବର, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, ଶକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ଏତାଞ୍ଜନପଦାଂଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵୋଦଧିଂ ଗତା ଦରଦୋର୍ଜଗୁଡାଂଶ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରାନୌରସାନ୍କୁହୂନ୍
ଏହି ଜନସମୂହ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ନଦୀ, ସେମାନେ ବାନ୍ୟା କରି ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦରଦ, ଉର୍ଜଗୁଡ଼, ଗାନ୍ଧାର, ଔରସ, କୁହୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଶିଵପୌରାନିନ୍ଦ୍ରମରୂନ୍ ଵସତୀନ୍ସମତେଜସମ୍ ସୈନ୍ଧଵାନୁର୍ଵସାନ୍ବର୍ବାନ୍ କୁପଥାନ୍ଭୀମରୋମକାନ୍
ଶିବପୌର, ଇନ୍ଦ୍ରମରୁ, ସମତେଜସ୍ ବସତୀ, ସୈନ୍ଧବ, ଉର୍ବସ, ବର୍ବ, କୁପଥ, ଭୀମ, ରୋମକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ଶୁନାମୁଖାଂଶ୍ଚୋର୍ଦମରୂନ୍ ସିନ୍ଧୁରେତାନ୍ନିଷେଵତେ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍କିନ୍ନରାନ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ରକ୍ଷୋଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାନ୍
ଶୁନାମୁଖ, ଉର୍ଧମରୁ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ଯେଉଁମାନେ ପୋଷଣ କରେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
କଲାପଗ୍ରାମକାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥା କିମ୍ପୁରୁଷାନ୍ନରାନ୍ କିରାତାଂଶ୍ଚ ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ କୁରୂନ୍ଵୈ ଭାରତାନପି
କଳାପଗ୍ରାମକ, କିମ୍ପୁରୁଷ, ମନୁଷ୍ୟ, କିରାତ, ପୁଲିନ୍ଦ, କୁରୁ, ଭାରତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ପାଞ୍ଚାଲାନ୍କୌଶିକାନ୍ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ ମାଗଧାଙ୍ଗାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରାଂଶ୍ଚ ଵଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ତାମ୍ରଲିପ୍ତାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ପାଞ୍ଚାଳ, କୌଶିକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ମାଗଧ, ଅଙ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର, ବଙ୍ଗ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।
ଏତାଞ୍ଜନପଦାନାର୍ଯାନ୍ ଗଙ୍ଗା ଭାଵଯତେ ଶୁଭା ତତଃ ପ୍ରତିହତା ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍
ଏହି ଆର୍ୟ ଜନସମୂହ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବାଧା ପାଇ ଗଙ୍ଗା ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତତସ୍ତୁ ହ୍ଲାଦିନୀ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରାଚୀନାଭିମୁଖୀ ଯଯୌ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତ୍ଯୁପକାଂଶ୍ଚୈଵ ନିଷାଦାନପି ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟି ନଦୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା, ଚାରିପାଖର ଭୂମିକୁ ଏବଂ ନିଷାଦମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା।
ଧୀଵରାନୃଷିକାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନଲିମୁଖାନପି କେକରାନେକକର୍ଣାଂଶ୍ଚ କିରାତାନପି ଚୈଵ ହି
ସେ ଧୀବର, ଋଷିକ, ନଳିମୁଖ, କେକର, ଏକକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କିରାତମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା।
କାଲଞ୍ଜରାନ୍ଵିକର୍ଣାଂଶ୍ଚ କୁଶିକାନ୍ସ୍ଵର୍ଗଭୌମକାନ୍ ସା ମଣ୍ଡଲେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୀରେ ଭୂତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଶଃ
ସେ କାଳଞ୍ଜର, ବିକର୍ଣ୍ଣ, କୁଶିକ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ଘେରି ତୀରସବୁକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତତସ୍ତୁ ନଲିନୀ ଚାପି ପ୍ରାଚୀମେଵ ଦିଶଂ ଯଯୌ କୁପଥାନ୍ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ସା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସରାଂସ୍ଯପି
ତାପରେ ନଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା, ଅଗମ୍ୟ ପଥଗୁଡିକୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହ୍ରଦଗୁଡିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡାଇଦେଲା।