ସର୍ଵଧାତୁମଯସ୍ତତ୍ର ସୁମହାନ୍ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଗିରିଃ ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ମାନସଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ ଏକ ବଡ଼ ଆଗ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଏହାର ପାଦରେ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ମାନସ ସରୋବର ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧଗଣ ଆସି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଭଵତେ ପୁଣ୍ଯା ସରଯୂର୍ଲୋକପାଵନୀ ଯସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵୈଭ୍ରାଜଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେଠାରୁ ପବିତ୍ର ସରୟୂ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ଏହାର ତୀରରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବୈଭ୍ରାଜ ଅଟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।
କୁବେରାନୁଚରସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରହେତିତନଯୋ ଵଶୀ ବ୍ରହ୍ମଧାତା ନିଵସତି ରାକ୍ଷସୋ ଽନନ୍ତଵିକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ସେବକ, ପ୍ରହେତିତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଧାତା ନାମକ ରାକ୍ଷସ ନିବାସ କରେ ।
କୈଲାସାତ୍ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଦିଵ୍ଯଃ ସର୍ଵୌଷଧିଗିରିଃ ଵରୁଣଃ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରୁକ୍ମଧାତୁଵିଭୂଷିତଃ
କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭାବରେ ବରୁଣ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୁନା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଭରିତ ।
ଭଵସ୍ଯ ଦଯିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପର୍ଵତୋ ହୈମସଂନିଭଃ ଶାତକୌମ୍ଭମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ଶିଲାଜାଲୈଃ ସମାଚିତଃ
ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରୀମୟ, ଏହି ପାହାଡ଼ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଶିଳା ଓ ଧାତୁରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ।
ଶତସଙ୍ଖ୍ଯୈସ୍ ତାପନୀଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ଦିଵମିଵୋଲ୍ଲିଖନ୍ ଶୃଙ୍ଗଵାନ୍ସୁମହାଦିଵ୍ଯୋ ଦୁର୍ଗଃ ଶୈଲୋ ମହାଚିତଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ଶତ ଶତ ତାପନୀୟ ସୁନା ଶିଖର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରିଙ୍ଗବାନ୍ ନାମକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ବିଦୂରି ଦେଖାଯାଏ ।
ତସ୍ମିନ୍ଗିରୌ ନିଵସତି ଗିରିଶୋ ଧୂମ୍ରଲୋହିତଃ ତସ୍ଯ ପାଦାତ୍ପ୍ରଭଵତି ଶୈଲୋଦଂ ନାମ ତତ୍ସରଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ଗିରିଶ ଧୂମ୍ରଲୋହିତ ନିବାସ କରନ୍ତି । ଏହାର ପାଦରୁ ଶୈଲୋଦ ନାମକ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଭଵତେ ପୁଣ୍ଯା ନଦୀ ଶୈଲୋଦକା ଶୁଭା ସା ଚକ୍ଷୁସୀ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ପଶ୍ଚିମୋଦଧିମ୍
ସେହି ସରୋବରରୁ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଶୈଲୋଦକା ନଦୀ ବହିଯାଏ । ସେ ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଚକ୍ଷୁଷୀ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯାଏ ।
ଅସ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରେଣ କୈଲାସାଚ୍ ଛିଵଃ ସର୍ଵୌଷଧୋ ଗିରିଃ ଗୌରଂ ତୁ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହରିତାଲମଯଂ ପ୍ରତି
କୈଳାସର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପବିତ୍ର ସର୍ବଔଷଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଏହାକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୌର ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହରିତାଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ ପାହାଡ଼ ଅଛି ।
ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗଃ ସୁମହାଦିଵ୍ଯୌଷଧିମଯୋ ଗିରିଃ ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ସରଃ କାଞ୍ଚନଵାଲୁକମ୍
ହିରଣ୍ୟଶ୍ରିଙ୍ଗ ନାମକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ଭରିତ ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଏହାର ପାଦରେ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ କାଞ୍ଚନ ଚାଲିରେ ଭରିତ ସରୋବର ଅଛି ।
ରମ୍ଯଂ ବିନ୍ଦୁସରୋ ନାମ ଯତ୍ର ରାଜା ଭଗୀରଥଃ ଗଙ୍ଗାର୍ଥେ ସ ତୁ ରାଜର୍ଷିର୍ ଉଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ
ସେଠାରେ ରମ୍ୟ ବିନ୍ଦୁସର ନାମକ ସରୋବର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ କରିଥିଲେ ।
ଦିଵଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ପୂର୍ଵେ ଗଙ୍ଗାତୋଯାପ୍ଲୁତାସ୍ଥିକାଃ ତତ୍ର ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵୀ ପ୍ରଥମଂ ତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମେ ଅବତରିଲେ ।
ସୋମପାଦାତ୍ପ୍ରସୂତା ସା ସପ୍ତଧା ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯତେ ଯୂପା ମଣିମଯାସ୍ତତ୍ର ଵିମାନାଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାଃ
ସୋମର ପାଦରୁ ଦେବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ । ସେଠାରେ ମଣିର ଯୂପ ଓ ସୁନାର ଦିବ୍ୟ ମହଲ ଅଛି ।
ତତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରତୁଭିଃ ସିଦ୍ଧଃ ଶକ୍ରଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ ଦିଵ୍ଯଶ୍ଛାଯାପଥସ୍ ତତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାରେ କ୍ରତୁ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବଗଣ ସହିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଛାୟାପଥ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଅଛି ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଭାସୁରା ରାତ୍ରୌ ଦେଵୀ ତ୍ରିପଥଗା ତୁ ସା ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଵଂ ଚୈଵ ଭାଵଯିତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଗତା
ରାତିରେ ସେଠାରେ ଚମକୁଥିବା ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା ଦେଖାଯାଏ । ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୂରି ଶେଷରେ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ ।
ଭଵୋତ୍ତମାଙ୍ଗେ ପତିତା ସଂରୁଦ୍ଧା ଯୋଗମାଯଯା ତସ୍ଯା ଯେ ବିନ୍ଦଵଃ କେଚିତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପତିତା ଭୁଵି
ଭବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗରେ ପଡ଼ି ଦେବୀ ଯୋଗମାୟାରେ ଅଟକିଗଲେ । ତାଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା କିଛି ବିନ୍ଦୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା ।
କୃତଂ ତୁ ତୈର୍ବହୁସରସ୍ ତତୋ ବିନ୍ଦୁସରଃ ସ୍ମୃତମ୍ ତତସ୍ତସ୍ଯା ନିରୁଦ୍ଧାଯା ଭଵେନ ସହସା ରୁଷା
ସେହି ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିନ୍ଦୁସର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ତାପରେ ଦେବୀକୁ ଭବଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଅଟକାଇ ଦିଆଗଲା ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯା ହ୍ଯଭିପ୍ରାଯଂ କ୍ରୂରଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵିଶାମି ପାତାଲଂ ସ୍ରୋତସା ଗୃହ୍ଯ ଶଂକରମ୍
ଦେବୀର କଠୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧାରାରେ ଧରି ପାତାଳକୁ ଭେଦ କରି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି ।
ଅଥାଵଲେପଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶଂକରଃ ତିରୋଭାଵଯିତୁଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଆସୀଦଙ୍ଗେଷୁ ତାଂ ନଦୀମ୍
ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ନଦୀକୁ ନିଜ ଦେହରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନମଗ୍ରତଃ ଧମନୀସଂତତଂ କ୍ଷୀଣଂ କ୍ଷୁଧାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଥିଲା, ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଶରୀର ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅନେନ ତୋଷିତଶ୍ଚାହଂ ନଦ୍ଯର୍ଥେ ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଽସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ତୁ ତତଃ କୋପଂ ନ୍ଯଯଚ୍ଛତ
ଶିବ ଭାବିଲେ, 'ନଦୀ ପାଇଁ ଏହି ରାଜା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଜାଣି ମୁଁ ରୁଷ୍ଟତାକୁ ଦମନ କରି ବର ଦେଇଥିଲି।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦୁକ୍ତଂ ଧାରଯନ୍ନଦୀମ୍ ତତୋ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ସଂରୁଦ୍ଧାଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ, ଶିବ ନଦୀକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ନଦୀଂ ଭଗୀରଥସ୍ଯାର୍ଥେ ତପସୋଗ୍ରେଣ ତୋଷିତଃ ତତୋ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ସପ୍ତ ସ୍ରୋତାଂସି ଗଙ୍ଗଯା
ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶିବ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତ୍ରୀଣି ପ୍ରାଚୀମଭିମୁଖଂ ପ୍ରତୀଚୀଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯଥୈଵ ତୁ ସ୍ରୋତାଂସି ତ୍ରିପଥାଯାସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ସପ୍ତଧା
ତିନି ଧାରା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଏବଂ ତିନି ଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା; ଏପରି ଭାବେ ତିନିପଥା ନଦୀ ସପ୍ତ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା।
ନଲିନୀ ହ୍ଲାଦିନୀ ଚୈଵ ପାଵନୀ ଚୈଵ ପ୍ରାଚ୍ଯଗା ସୀତା ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ତିସ୍ରସ୍ତା ଵୈ ପ୍ରତୀଚ୍ଯଗାଃ
ନଳିନୀ, ହ୍ଲାଦିନୀ ଏବଂ ପାବନୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ; ସୀତା, ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ।
ସପ୍ତମୀ ତ୍ଵନୁଗା ତାସାଂ ଦକ୍ଷିଣେନ ଭଗୀରଥମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗୀରଥୀ ସା ଵୈ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍
ସପ୍ତମ ଧାରା ଅନୁଗା ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପଛରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା; ଏହିପରି ଭାଗୀରଥୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସପ୍ତ ଚୈତାଃ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତି ଵର୍ଷଂ ତୁ ହିମସାହ୍ଵଯମ୍ ପ୍ରସୂତାଃ ସପ୍ତ ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶୁଭା ବିନ୍ଦୁସରୋଦ୍ଭଵାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ ହିମାହ୍ବୟ ଦେଶକୁ ବାନ୍ୟା କରନ୍ତି; ସପ୍ତ ଶୁଭ ନଦୀ, ବିନ୍ଦୁସର ହ୍ରଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତାନ୍ଦେଶାନ୍ପ୍ଲାଵଯନ୍ତି ସ୍ମ ମ୍ଲେଚ୍ଛପ୍ରାଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ସଶୈଲାନ୍କୁକୁରାନ୍ରୌଧ୍ରାନ୍ ବର୍ବରାନ୍ଯଵନାନ୍ଖସାନ୍
ସେମାନେ ସେଇ ଦେଶଗୁଡିକୁ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ଯେଉଁଠି ଅଧିକାଂଶ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରହୁଛନ୍ତି—କୁକୁର, ରୌଧ୍ର, ବର୍ବର, ଯବନ, ଖସ—ସବୁକୁ ବାନ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ପୁଲିକାଂଶ୍ଚ କୁଲତ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗଲୋକ୍ଯାନ୍ଵରାଂଶ୍ଚ ଯାନ୍ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଧା ହିମଵନ୍ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍
ପୁଲିକ, କୁଲତ୍ଥ, ଅଙ୍ଗଲୋକ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜନସମୂହକୁ ମଧ୍ୟ; ନଦୀ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ହିମାଳୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଅଥ ଵୀରମରୂଂଶ୍ଚୈଵ କାଲିକାଂଶ୍ଚୈଵ ଶୂଲିକାନ୍ ତୁକରାନ୍ବର୍ବରାକାରାନ୍ ପହ୍ଲଵାନ୍ପାରଦାଞ୍ଛକାନ୍
ତାପରେ ବୀରମରୁ, କାଳିକ, ଶୂଲିକ, ତୁକର, ବର୍ବର, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, ଶକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ।