ଉନ୍ନତଶ୍ରୋଣିଜଘନା ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନା ତନ୍ଵୀ ଵିଲାସୋଲ୍ଲାସିତେକ୍ଷଣା
ଉଉନତ କଟି ଓ ଜଘନ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଆଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ସୁକୁଣ୍ଡଳ ଦେହ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜୀବନ୍ତ ଓ ମନୋହର।
ମୂଲୋନ୍ନତାଯତଭୁଜା ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା ତନୁଲୋମା ସୁଦଶନା ମୃଦୁଗମ୍ଭୀରଭାଷିଣୀ
ମୂଳରୁ ଉଉନତ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ, ଗାଢ଼ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ଦେହ ହଳକା କେଶରେ ଢ଼କି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଥା।
ଶ୍ଯାମଗୌରେଣ ଵର୍ଣେନ ହଂସଵାରଣଗାମିନୀ କାର୍ମୁକଭ୍ରୂଯୁଗୋପେତା ତନୁତାମ୍ରନଖାଙ୍କୁରା
ଶ୍ୟାମ ଓ ଗୌର ରଙ୍ଗରେ ମିଶି, ହଂସ ଓ ହାତୀ ପରି ଚାଲି, ଧନୁଷ ପରି ବକ୍ର ଭୃକୁତି, ତନୁ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ତାମ୍ର ନଖ।
ଭ୍ରମନ୍ତୀ ଚ ଵନେ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭାମିନୀ କୋ ମେ ପିତାଥଵା ଭ୍ରାତା କା ମେ ମାତା ଭଵେଦିହ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ମୋର ପିତା କିଏ, ଭାଇ କିଏ? ଏଠାରେ କିଏ ମୋର ମା?
କସ୍ଯ ଭର୍ତୁରହଂ ଦତ୍ତା କିଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଭୂତଲେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀତି ଦଦୃଶେ ସୋମପୁତ୍ରେଣ ସାଙ୍ଗନା
ମୁଁ କିଏଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି? କେତେ ଦିନ ଏ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଅଙ୍ଗନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଇଲା ରୂପସମାକ୍ଷିପ୍ତମନସା ଵରଵର୍ଣିନୀ ବୁଧସ୍ତଦାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନମ୍ ଅକରୋତ୍କାମପୀଡିତଃ
ଇଲା, ତାଙ୍କ ମନ ରୂପରେ ଆକ୍ଷିପ୍ତ, ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ଅଭିଲାଷାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟାକାରଵାନ୍ଦଣ୍ଡୀ ସକମଣ୍ଡଲୁପୁସ୍ତକଃ ଵେଣୁଦଣ୍ଡକୃତାନେକପଵିତ୍ରକଗଣତ୍ରିକଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ଆକାରରେ, ଦଣ୍ଡ ନେଇ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ସହିତ, ବାଁଶ ଦଣ୍ଡରେ ତିଆରି ଅନେକ ପବିତ୍ର ତାଗ ଲଗାଇ।
ଦ୍ଵିଜରୂପଃ ଶିଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ନିଗଦନ୍କର୍ଣକୁଣ୍ଡଲଃ ବଟୁଭିଶ୍ଚାନ୍ଵିତୋ ଯୁକ୍ତୈଃ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶୋଦକୈଃ
ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ, ଚୂଡ଼ା ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମା କଥା କହୁଥିବା, କଣ୍ଠରେ କୁଣ୍ଡଳ, ଯଥାଯଥ ଛାତ୍ରମାନେ ସମିତ, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ଜଳ ନେଇ ସହିତ ରହି।
କିଲାନ୍ଵିଷନ୍ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ନାଜୁହାଵ ସ ତାମିଲାମ୍ ବହିର୍ ଵନସ୍ଯାନ୍ତରିତଃ କିଲ ପାଦପମଣ୍ଡଲେ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ଇଲାକୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲର ବାହାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ।
ସସଂଭ୍ରମମକସ୍ମାତ୍ତାଂ ସୋପାଲମ୍ଭମିଵାଵଦତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କ୍ଵ ଗତା ମନ୍ଦିରାନ୍ମମ
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ ଦେଇ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦେଖାଶୁଣା ଛାଡ଼ି, ମୋ ଘରରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?
ଇଯଂ ଵିହାରଵେଲା ତେ ହ୍ଯ୍ ଅତିକ୍ରାମତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ଏହ୍ଯେହି ପୃଥୁସୁଶ୍ରୋଣି ସଂଭ୍ରାନ୍ତା କେନ ହେତୁନା
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ବିହାର ସମୟ, ଯାହା ଏବେ ଶେଷ ହେଉଛି; ଆସ, ଆସ, ବିଶାଳ କଟି ଅଳଙ୍ଗିନୀ, କାହିଁକି ଏତେ ଉତ୍ତେଜିତ, କେଉଁ କାରଣରେ?
ଇଯଂ ସାଯନ୍ତନୀ ଵେଲା ଵିହାରସ୍ଯେହ ଵର୍ତତେ କୃତ୍ଵୋପଲେପନଂ ପୁଷ୍ପୈର୍ ଅଲଂକୁରୁ ଗୃହଂ ମମ
ଏହି ସାଂଝ ସମୟ ଏଠାରେ ବିହାର ପାଇଁ; ଉପଲେପନ କରି, ଫୁଲରେ ମୋ ଘରକୁ ସଜାଇଦେ।
ସା ତ୍ଵ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵିରମୃତାହଂ ସର୍ଵମେତତ୍ତପୋଧନ ଆତ୍ମାନଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ଭର୍ତାରଂ କୁଲଂ ଚ ଵଦ ମେ ଽନଘ
ସେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏ ସବୁ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ, ତପସ୍ୱୀ; ମୋ ବିଷୟରେ, ତୁମେ ପତି ଭାବରେ, ମୋ ଗୋତ୍ର ବିଷୟରେ କହ, ନିର୍ମଳ।
ବୁଧଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ତନ୍ଵୀମ୍ ଇଲା ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ ଅହଂ ଚ କାମୁକୋ ନାମ ବହୁଵିଦ୍ଯୋ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ବୁଧ ତନୁ ମହିଳାକୁ କହିଲେ—ଇଲା, ତୁମେ ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ; ମୁଁ କାମୁକ ନାମରେ, ବହୁ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୁଧ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ତେଜସ୍ଵିନଃ କୁଲେ ଜାତଃ ପିତା ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧିପଃ ଇତି ସା ତସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ବୁଧମନ୍ଦିରମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭସମାଯୁକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯମାଯାଵିନିର୍ମିତମ୍ ଇଲା କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ତଦ୍ଭଵନସ୍ଥିତା
ରତ୍ନ ଦଣ୍ଡରେ ସଜିତ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ତିଆରି, ଇଲା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ସେ ଭବନରେ ରହି ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ଅହୋ ଵୃତ୍ତମହୋ ରୂପମ୍ ଅହୋ ଧନମହୋ କୁଲମ୍ ମମ ଚାସ୍ଯ ଚ ମେ ଭର୍ତୁର୍ ଅହୋ ଲାଵଣ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଆହା, କେମିତି ଆଚରଣ, କେମିତି ରୂପ, କେମିତି ଧନ, କେମିତି କୁଳ—ମୋ ଓ ମୋ ପତିର! ଆହା, କେମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାବଣ୍ୟ!
ରେମେ ଚ ସା ତେନ ସମମ୍ ଅତିକାଲମିଲା ତତଃ ସର୍ଵଭୋଗମଯେ ଗେହେ ଯଥେନ୍ଦ୍ରଭଵନେ ତଥା
ଇଲା ତାଙ୍କ ସହ ବହୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଭରିତ ଘରରେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରର ଭବନରେ।
ଅଥାନ୍ଵିଷନ୍ତୋ ରାଜାନଂ ଭ୍ରାତରସ୍ ତସ୍ଯ ମାନଵାଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପ୍ରମୁଖା ଜଗ୍ମୁସ୍ ତଦା ଶରଵଣାନ୍ତିକମ୍
ତାପରେ ମାନବଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଶରବଣ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ଵଡବାମ୍ ଅଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍ ରତ୍ନପର୍ଯାଣକିରଣଦୀପ୍ତକାଯାମ୍ ଅନୁତ୍ତମାମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ରତ୍ନମୟ ରଥର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା।
ପର୍ଯାଣପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାନାତ୍ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତାଃ ଅଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋ ନାମ ଵାଜୀ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଉଁଠି ରଥକୁ ଚିହ୍ନି, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—'ଏହିଏ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ ନାମକ ଘୋଡ଼ା।'
ଅଗମଦ୍ ଵଡବାରୂପମ୍ ଉତ୍ତମଂ କେନ ହେତୁନା ତତସ୍ ତୁ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ପୁରୋଧସମ୍
ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ା କିପରି ଘୋଡ଼ି ହେଲା ଏବଂ କାହିଁକି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇଁ ସେମାନେ ପୁରୋହିତ ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କିମିତ୍ଯେତଦଭୂଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵଦ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵର ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଧ୍ଯାନଚକ୍ଷୁଷା
'ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।' ଧ୍ୟାନଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଦେଖି, ବଶିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସମଯଃ ଶମ୍ଭୁଦଯିତାକୃତଃ ଶରଵଣେ ପୁରା ଯଃ ପୁମାନ୍ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଅତ୍ର ସ ନାରୀତ୍ଵମଵାପ୍ସ୍ଯତି
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଶରବଣରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—ଏଠିକୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ନାରୀ ହେଇଯିବେ।
ଅଯମଶ୍ଵୋ ଽପି ନାରୀତ୍ଵମ୍ ଅଗାଦ୍ରାଜ୍ଞା ସହୈଵ ତୁ ପୁନଃ ପୁରୁଷତାମେତି ଯଥାସୌ ଧନଦୋପମଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ନାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେବେ, ଯେପରି ଧନର ଦେବତା ପରି ଅଛନ୍ତି।
ତଥୈଵ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ ଚାରାଧ୍ଯୈଵ ପିନାକିନମ୍ ତତସ୍ତେ ମାନଵା ଜଗ୍ମୁର୍ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହିପରି, ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର। ଏହାପରେ ମାନବପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଠି ମହେଶ୍ୱର ରହନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପାର୍ଵତୀପରମେଶ୍ଵରୌ ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ଅଲଙ୍ଘ୍ଯୋ ଽଯଂ ସମଯଃ କିଂତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ହେବା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ—'
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋରଶ୍ଵମେଧେନ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦାଵଯୋଃ ଦତ୍ତ୍ଵା କିମ୍ପୁରୁଷୋ ଵୀରଃ ସ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯମ୍
'ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଉଁଠାରୁ ଦୁହେଁକୁ ଦିଆଯିବ। ତେବେ ସେ ବୀର କିମ୍ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷ ହେବେ।'
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେ ତୁ ଜଗ୍ମୁର୍ ଵୈଵସ୍ଵତାତ୍ମଜାଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋଶ୍ଚାଶ୍ଵମେଧେନ ଚେଲଃ କିମ୍ପୁରୁଷୋ ଽଭଵତ୍
ସମ୍ମତି ଦେଇ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ପୁରୁଷ ଚେଳା ହେଲେ।
ମାସମେକଂ ପୁମାନ୍ଵୀରଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଚ ମାସମଭୂତ୍ପୁନଃ ବୁଧସ୍ଯ ଭଵନେ ତିଷ୍ଠନ୍ ନିଲୋ ଗର୍ଭଧରୋ ଽଭଵତ୍
ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ରୂପେ ଓ ଆଉ ଏକ ମାସ ନାରୀ ରୂପେ ରହିଲେ। ବୁଧଙ୍କ ଘରେ ରହି ନୀଳା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ।