ଐରାଵତୀ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଵିନିର୍ଗତା ମେଘଶ୍ଯାମଂ ଚ ତଂ ଦେଶଂ ଦ୍ରୁମଖଣ୍ଡୈରନେକଶଃ
ଏହି ଦେଶରୁ ଏଇରାବତୀ ନଦୀ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ବହିଯାଏ । ଏହି ଦେଶ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଗାଢ଼ କଳା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଭରି ରହିଛି ।
ଶାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରୈଃ ସଶାମଲୈଃ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୈଶ୍ଚ ତଥାଶ୍ଵତ୍ଥୈଃ ଶିରୀଷୈଃ ଶିଂଶପଦ୍ରୁମୈଃ
ଏଠାରେ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, କର୍ଣିକାର ଗଛ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଶିରିଷ ଓ ଶିଂଶପା ଗଛ ଛାୟା କରିଛି ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକୈର୍ ଆମଲକୈର୍ ହରୀତକଵିଭୀତକୈଃ ଭୂର୍ଜୈଃ ସମୁଞ୍ଜକୈର୍ ବାଣୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈଃ ସପ୍ତଚ୍ଛଦଦ୍ରୁମୈଃ
ଏଠାରେ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଆମଳା, ହରିତକି, ବିଭୀତକ, ଭୂର୍ଜ, ସମୁଞ୍ଜକ, ବାଣ ଓ ସପ୍ତଛଦ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ମହାନିମ୍ବୈସ୍ତଥା ନିମ୍ବୈର୍ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀଭିର୍ହରିଦ୍ରୁମୈଃ ଦେଵଦାରୁମହାଵୃକ୍ଷୈସ୍ ତଥା କାଲେଯକଦ୍ରୁମୈଃ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ନିମ୍ବ ଓ ନିମ୍ବ ଗଛ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ହରିଦ୍ରୁ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଓ କାଳେୟକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ପଦ୍ମକୈଶ୍ଚନ୍ଦନୈର୍ବିଲ୍ଵୈଃ କପିତ୍ଥୈ ରକ୍ତଚନ୍ଦନୈଃ ମାତାମ୍ରରିଷ୍ଟକାକ୍ଷୋଟୈର୍ ଅବ୍ଦକୈଶ୍ଚ ତଥାର୍ଜୁନୈଃ
ଏଠାରେ ପଦ୍ମ, ଚନ୍ଦନ, ବିଲ୍ବ, କପିତ୍ଥ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, ମାତାମ୍ର, ରିଷ୍ଟକ, ଆକ୍ଷୋଟ, ଅବ୍ଦକ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଅଛି ।
ହସ୍ତିକର୍ଣୈଃ ସୁମନସୈଃ କୋଵିଦାରୈଃ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ପ୍ରାଚୀନାମଲକୈଶ୍ଚାପି ଧନକୈଃ ସମରାଟକୈଃ
ଏଠାରେ ହସ୍ତିକର୍ଣ୍ଣ, ସୁମନସ, କୋବିଦାର, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଆମଳା, ଧନକ ଓ ସମରାଟକ ଗଛ ଅଛି ।
ଖର୍ଜୂରୈର୍ନାରିକେଲୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲାମ୍ରାତକେଙ୍ଗୁଦୈଃ ତନ୍ତୁମାଲୈର୍ ଧଵୈର୍ଭଵ୍ଯୈଃ କାଶ୍ମୀରୀପର୍ଣିଭିସ୍ତଥା
ଏଠାରେ ଖଜୁରି, ନାରିକେଳ, ପ୍ରିୟାଳ, ଆମ୍ରାତକ, ଇଙ୍ଗୁଦ, ତନ୍ତୁମାଳ, ଧବ, ଭବ୍ୟ ଓ କାଶ୍ମୀରୀ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛ ଅଛି ।
ଜାତୀଫଲୈଃ ପୂଗଫଲୈଃ କଟ୍ଫଲୈଲାଵଲୀଫଲୈଃ ମନ୍ଦାରୈଃ କୋଵିଦାରୈଶ୍ଚ କିଂଶୁକୈଃ କୁସୁମାଂଶୁକୈଃ
ଏଠାରେ ଜାତିଫଳ, ପୁଗଫଳ, କଟଫଳ, ଅବଳୀଫଳ, ମନ୍ଦାର, କୋବିଦାର, କିଂଶୁକ ଓ କୁସୁମାଂଶୁକ ଗଛ ଅଛି ।
ଯଵାସୈଃ ଶମିପର୍ଣାସୈର୍ ଵେତସୈର୍ ଅମ୍ବୁଵେତସୈଃ ରକ୍ତାତିରଙ୍ଗନାରଙ୍ଗୈର୍ ହିଙ୍ଗୁଭିଃ ସପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଭିଃ
ଏଠାରେ ଯବାସ, ଶମିପତ୍ର, ବେତ, ଅମ୍ବୁବେତ, ରକ୍ତ ଅତିରଙ୍ଗ, ନାରଙ୍ଗ, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗଛ ଅଛି ।
ରକ୍ତାଶୋକୈସ୍ ତଥାଶୋକୈର୍ ଆକଲ୍ଲୈର୍ ଅଵିଚାରକୈଃ ମୁଚୁକୁନ୍ଦୈସ୍ତଥା କୁନ୍ଦୈର୍ ଆଟରୂଷପରୂଷକୈଃ
ଏଠାରେ ରକ୍ତ ଅଶୋକ ଓ ଅଶୋକ ଗଛ, ଆକଲ୍ଲ, ଅବିଚାରକ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, କୁନ୍ଦ ଓ ଆଟରୁଷ-ପରୁଷକ ଗଛ ଅଛି ।
କିରାତୈଃ କିଙ୍କିରାତୈଶ୍ଚ କେତକୈଃ ଶ୍ଵେତକେତକୈଃ ଶୋଭାଞ୍ଜନୈର୍ ଅଞ୍ଜନୈଶ୍ଚ ସୁକଲିଙ୍ଗନିକୋଟକୈଃ
ଏଠାରେ କିରାତ, କିଂକିରାତ, କେତକୀ, ଧଳା କେତକୀ, ଶୋଭାଞ୍ଜନ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ସୁକଳିଙ୍ଗ ନିକୋଟକ ଗଛ ଅଛି ।
ସୁଵର୍ଣଚାରୁଵସନୈର୍ ଦ୍ରୁମଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ ତଥାସନୈଃ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ଶରାକାରୈଃ ସହକାରୈର୍ମନୋରମୈଃ
ଏଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରୁ କାଠ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛ, ଅସନ ଗଛ ଓ ମନମଥଙ୍କ ଶର ଭଳି ଆକୃତିର ସହକାର ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।
ପୀତଯୂଥିକଯା ଚୈଵ ଶ୍ଵେତଯୂଥିକଯା ତଥା ଜାତ୍ଯା ଚମ୍ପକଜାତ୍ଯା ଚ ତୁମ୍ବରୈଶ୍ଚାପ୍ଯତୁମ୍ବରୈଃ
ଏଠାରେ ପୀତ ଯୂଥିକା, ଧଳା ଯୂଥିକା, ଜାସ୍ମିନ, ଚମ୍ପକ ଜାତି ଓ ତୁମ୍ବ ଏବଂ ଆତୁମ୍ବର ଗଛ ଅଛି ।
ମୋଚୈର୍ଲୋଚୈସ୍ତୁ ଲକୁଚୈସ୍ ତିଲପୁଷ୍ପକୁଶେଶଯୈଃ ତଥା ସୁପୁଷ୍ପାଵରଣୈଶ୍ ଚଵ୍ଯକୈଃ କାମିଵଲ୍ଲଭୈଃ
ଏଠାରେ ମୋଚ, ଲୋଚ, ଲକୁଚ, ତିଳ ଫୁଲ, କୁଶେଶ, ସୁପୁଷ୍ପାବରଣ, ଚବ୍ୟକ ଓ କାମିବଲ୍ଲଭ ଗଛ ଅଛି ।
ପୁଷ୍ପାଙ୍କୁରୈଶ୍ଚ ବକୁଲୈଃ ପାରିଭଦ୍ରହରିଦ୍ରକୈଃ ଧାରାକଦମ୍ବୈଃ କୁଟଜୈଃ କଦମ୍ବୈର୍ ଗିରିକୁଟଜୈଃ
ଏଠାରେ ପୁଷ୍ପାଙ୍କୁର ଥିବା ବକୁଳ, ପାରିଭଦ୍ର, ହରିଦ୍ରା, ଧାରା କଦମ୍ବ, କୁଟଜ, କଦମ୍ବ ଓ ପାହାଡ଼ କୁଟଜ ଗଛ ଅଛି ।
ଆଦିତ୍ଯମୁସ୍ତକୈଃ କୁମ୍ଭୈଃ କୁଙ୍କୁମୈଃ କାମଵଲ୍ଲଭୈଃ କଟ୍ଫଲୈର୍ବଦରୈର୍ନୀପୈର୍ ଦୀପୈରିଵ ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟମୁଷ୍ତକ, କୁମ୍ଭ, କୁଙ୍କୁମ, କାମବଲ୍ଲଭ, କଟଫଳ, ବଦର, ନୀପ ଗଛ ଅଛି, ଏହି ଗଛଗୁଡିକ ଦୀପ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ।
ରକ୍ତୈଃ ପାଲୀଵନୈଃ ଶ୍ଵେତୈର୍ ଦାଡିମୈଶ୍ଚମ୍ପକଦ୍ରୁମୈଃ ବନ୍ଧୂକୈଶ୍ଚ ସୁବନ୍ଧୂକୈଃ କୁଞ୍ଜକାନାଂ ତୁ ଜାତିଭିଃ
ଏଠାରେ ରକ୍ତ ପାଳୀବନ, ଧଳା ଦାଡିମା, ଚମ୍ପକ ଗଛ, ବନ୍ଧୂକ, ସୁବନ୍ଧୂକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କୁଞ୍ଜ ଅଛି ।
କୁସୁମୈଃ ପାଟଲାଭିଶ୍ଚ ମଲ୍ଲିକାକରଵୀରକୈଃ କୁରବକୈର୍ ହିମଵରୈର୍ ଜମ୍ବୂଭିର୍ ନୃପଜମ୍ବୁଭିଃ
ଏଠାରେ ପାଟଳା ଫୁଲ, ମଲ୍ଲିକା, କରବୀର, କୁରବକ, ହିମବର, ଜାମ୍ବୁ ଓ ରାଜଜାମ୍ବୁ ଗଛ ଫୁଲ ଫୁଟିଛି ।
ବୀଜପୂରୈଃ ସକର୍ପୂରୈର୍ ଗୁରୁଭିଶ୍ଚାଗୁରୁଦ୍ରୁମୈଃ ବିମ୍ବୈଶ୍ଚ ପ୍ରତିବିମ୍ବୈଶ୍ଚ ସଂତାନକଵିତାନକୈଃ
ବିଜ ଫଳ, କର୍ପୂର, ସୁଗନ୍ଧି ଅଗରୁ ଗଛ, ଫଳ ଓ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ଓ ଫୁଲିଥିବା ଶାଖା-ଲତା ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ସଜିଥିଲା।
ତଥା ଗୁଗ୍ଗୁଲଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ହିନ୍ତାଲଧଵଲେକ୍ଷୁଭିଃ ତୃଣଶୂନ୍ଯୈଃ କରଵୀରୈର୍ ଅଶୋକୈଶ୍ ଚକ୍ରମର୍ଦନୈଃ
ଗୁଗୁଳ ଗଛ, ଧଳା ହିନ୍ତାଳ ପାଲ୍ମ, ଇକ୍ଷୁ, ଘାସ ନଥିବା କରବୀର, ଅଶୋକ ଓ ଚକ୍ରମର୍ଦ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ପୀଲୁଭିର୍ଧାତକୀଭିଶ୍ଚ ଚିରିବିଲ୍ଵୈଃ ସମାକୁଲୈଃ ତିନ୍ତିଡୀକୈସ୍ତଥା ଲୋଧ୍ରୈର୍ ଵିଡଙ୍ଗୈଃ କ୍ଷୀରିକାଦ୍ରୁମୈଃ
ପିଲୁ ଗଛ, ଧାତକୀ, ଘନ ciribilva, ଟେଂଗୁ, ଲୋଧ୍ର, ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ଦୁଧ ଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଶ୍ମନ୍ତକୈସ୍ତଥା କାଲୈର୍ ଜମ୍ବୀରୈଃ ଶ୍ଵୈତକଦ୍ରୁମୈଃ ଭଲ୍ଲାତକୈରିନ୍ଦ୍ରଯଵୈର୍ ଵଲ୍ଗୁଜୈଃ ସିଦ୍ଧିସାଧକୈଃ
ଅଶ୍ମନ୍ତକ, କାଳା, ଜମ୍ବିରା, ଧଳା କଦମ୍ବ ଗଛ, ଭଲ୍ଲାତକ, ଇନ୍ଦ୍ରୟବ, ଭଲ୍ଗୁଜ ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ନାଗକେସରଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ସୁକେସରମନୋହରୈଃ କରମର୍ଦୈଃ କାସମର୍ଦୈର୍ ଅରିଷ୍ଟକଵରିଷ୍ଟକୈଃ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈର୍ଦ୍ରାକ୍ଷସମ୍ଭୂତୈଃ ସପ୍ତାହ୍ଵୈଃ ପୁତ୍ରଜୀଵକୈଃ
ନାଗକେଶର ଗଛ, ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମନୋହର, କରମର୍ଦ୍ଦ, କାସମର୍ଦ୍ଦ, ଅରିଷ୍ଟକ, ବରିଷ୍ଟକ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ସପ୍ତାହ୍ୱ, ପୁତ୍ରଜୀବକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
କଙ୍କୋଲକୈର୍ଲଵଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ତ୍ଵଗ୍ଦ୍ରୁମୈଃ ପାରିଜାତକୈଃ ପ୍ରତାନୈଃ ପିପ୍ପଲୀନାଂ ଚ ନାଗଵଲ୍ଯଶ୍ଚ ଭାଗଶଃ
କଙ୍କୋଳ, ଲବଙ୍ଗ, ଦାଳଚିନି ଗଛ, ପାରିଜାତ, ପିପ୍ପଳୀ ଲତା ଓ ନାଗବଲ୍ଲୀର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ମରୀଚସ୍ଯ ତଥା ଗୁଲ୍ମୈର୍ ନଵମଲ୍ଲିକଯା ତଥା ମୃଦ୍ଵୀକାମଣ୍ଡପୈର୍ମୁଖ୍ଯୈର୍ ଅତିମୁକ୍ତକମଣ୍ଡପୈଃ
ମରିଚ ଲତା, ନୂତନ ମଲ୍ଲିକା, ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ରାକ୍ଷା ମଣ୍ଡପ ଓ ଅତିମୁକ୍ତ ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ତ୍ରପୁଷୈର୍ନର୍ତିକାନାଂ ଚ ପ୍ରତାନୈଃ ସଫଲୈଃ ଶୁଭୈଃ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରତାନୈଶ୍ଚ ଅଲାବୂନାଂ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍
ତ୍ରପୁଷ ଓ ନର୍ତିକା ଲତା, ସୁନ୍ଦର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ କେବେ କେବେ ଅଳାବୁ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ଚିର୍ଭିଟସ୍ଯ ପ୍ରତାନୈଶ୍ଚ ପଟୋଲୀକାରଵେଲ୍ଲକୈଃ କର୍କୋଟକୀଵିତାନୈଶ୍ଚ ଵାର୍ତାକୈର୍ ବୃହତୀଫଲୈଃ
ଚିର୍ଭିଟ ଲତା, ପଟୋଳ ଓ କରବେଲ୍ଲା, କର୍କୋଟକୀ ଛାଯା, ଓ ବଡ଼ ଫଳ ଥିବା ବାଇଗଣ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
କଣ୍ଟକୈର୍ ମୂଲକୈର୍ମୂଲଶାକୈସ୍ତୁ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା କହ୍ଲାରୈଶ୍ଚ ଵିଦାର୍ଯା ଚ ରୁରୂଟୈଃ ସ୍ଵାଦୁକଣ୍ଟକୈଃ
କାଂଟା, ମୂଳା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ ଶାକ, କହ୍ଲାରା, ବିଦାରୀ, ରୁରୁଟା ଓ ମିଠା କାଂଟା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ଔଷଧୀଭିର୍ଵିଚିତ୍ରାଭିର୍ ଦୀପ୍ଯମାନାଭିରେଵ ଚ ଆଯୁଷ୍ଯାଭିର୍ଯଶସ୍ଯାଭିର୍ ବଲ୍ଯାଭିଶ୍ଚ ନରାଧିପ
ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧି ଗଛ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, କୀର୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ରାଜା।
ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଘୀଭିଃ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯଘ୍ନୀଭିରେଵ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଜନନୀଭିଶ୍ଚ କୁତ୍ସ୍ନାଭିଶ୍ଚାପ୍ଯନେକଶଃ
ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା, ଭୋକ ଓ ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା, ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।