ଯମୁନା ତପତୀ ଚୈଵ ପୁନର୍ନଦ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ ଵିଷ୍ଟିର୍ଘୋରାତ୍ମିକା ତଦ୍ଵତ୍ କାଲତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ପୁଣି ନଦୀ ହେଲେ; ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ମନୋର୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାସନ୍ ଦଶ ପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ ଇଲସ୍ ତୁ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ସମଜାଯତ
ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ମନୁଙ୍କର ଦଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଇଲା, ପୁଅ ପାଇଁ କୃତ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅରିଷ୍ଟୋ ଧୃଷ୍ଟ ଏଵ ଚ ନରିଷ୍ଯନ୍ତଃ କରୂଷଶ୍ଚ ଶର୍ଯାତିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚାଥ ନାଭାଗଃ ସର୍ଵେ ତେ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ଧୃଷ୍ଟ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ, ଶର୍ୟାତି, ପୃଷଧ୍ର ଓ ନାଭାଗ — ଏହି ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦିବ୍ୟମାନବ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ ମନୁଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଇଲଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସ ଧାର୍ମିକଃ ଜଗାମ ତପସେ ଭୂଯଃ ସ ମହେନ୍ଦ୍ରଵନାଲଯମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଇଲାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ପୁଣି ମହାଇନ୍ଦ୍ରବନକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ଦିଗ୍ଜଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ ଇଲଃ ପ୍ରାଯାନ୍ମହୀମ୍ ଇମାମ୍ ଭ୍ରମନ୍ଦ୍ଵୀପାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷ୍ମାଭୃତଃ ସମ୍ପ୍ରଧର୍ଷଯନ୍
ତାପରେ, ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ, ଇଲା ଏହି ଭୂମିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଘୁଞ୍ଚି, ଭୂପତିମାନଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ।
ଜଗାମୋପଵନଂ ଶମ୍ଭୋର୍ ଅଶ୍ଵାକୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ କଲ୍ପଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାମ୍ନା ଶରଵଣଂ ମହତ୍
ସେ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଉପବନକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ଶରବଣ ନାମକ ଉପବନ ଥିଲା।
ରମତେ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ଶମ୍ଭୁଃ ସୋମାର୍ଧଶେଖରଃ ଉମଯା ସମଯସ୍ତତ୍ର ପୁରା ଶରଵଣେ କୃତଃ
ଏଠି, ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁ ଶିରୋଭୂଷିତ ଶିବ, ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି; ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କ ସହ ଏକ ସମ୍ମତି ହୋଇଥିଲା।
ପୁଂନାମ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ ଵନେ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମେଷ୍ଯତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲେ
ତୁମ ଏହି ବନରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦଶଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳରେ ନାରୀ ହେଇଯିବେ।
ଅଜ୍ଞାତସମଯୋ ରାଜା ଇଲଃ ଶରଵଣେ ପୁରା ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମାପ ଵିଶନ୍ନ୍ ଏଵ ଵଡବାତ୍ଵଂ ହଯସ୍ତଦା
ସମ୍ମତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିବା ରାଜା ଇଲା, ଏକଥିରେ ଶରବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ହରାଇ ନାରୀ ହେଇଗଲେ।
ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ହୃତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀରୂପେ ଵିସ୍ମିତୋ ନୃପଃ ଇଲେତି ସାଭଵନ୍ନାରୀ ପୀନୋନ୍ନତଘନସ୍ତନୀ
ସମସ୍ତ ପୁରୁଷତ୍ୱ ହରାଗଲା; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜା ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭରିବା ଶୋଭାଳି ଷଢ଼ ମସ୍ତକ ଛାତି ସହିତ ନାରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଉନ୍ନତଶ୍ରୋଣିଜଘନା ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନା ତନ୍ଵୀ ଵିଲାସୋଲ୍ଲାସିତେକ୍ଷଣା
ଉଉନତ କଟି ଓ ଜଘନ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଆଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ସୁକୁଣ୍ଡଳ ଦେହ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜୀବନ୍ତ ଓ ମନୋହର।
ମୂଲୋନ୍ନତାଯତଭୁଜା ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା ତନୁଲୋମା ସୁଦଶନା ମୃଦୁଗମ୍ଭୀରଭାଷିଣୀ
ମୂଳରୁ ଉଉନତ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ, ଗାଢ଼ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ଦେହ ହଳକା କେଶରେ ଢ଼କି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଥା।
ଶ୍ଯାମଗୌରେଣ ଵର୍ଣେନ ହଂସଵାରଣଗାମିନୀ କାର୍ମୁକଭ୍ରୂଯୁଗୋପେତା ତନୁତାମ୍ରନଖାଙ୍କୁରା
ଶ୍ୟାମ ଓ ଗୌର ରଙ୍ଗରେ ମିଶି, ହଂସ ଓ ହାତୀ ପରି ଚାଲି, ଧନୁଷ ପରି ବକ୍ର ଭୃକୁତି, ତନୁ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ତାମ୍ର ନଖ।
ଭ୍ରମନ୍ତୀ ଚ ଵନେ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭାମିନୀ କୋ ମେ ପିତାଥଵା ଭ୍ରାତା କା ମେ ମାତା ଭଵେଦିହ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ମୋର ପିତା କିଏ, ଭାଇ କିଏ? ଏଠାରେ କିଏ ମୋର ମା?
କସ୍ଯ ଭର୍ତୁରହଂ ଦତ୍ତା କିଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଭୂତଲେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀତି ଦଦୃଶେ ସୋମପୁତ୍ରେଣ ସାଙ୍ଗନା
ମୁଁ କିଏଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି? କେତେ ଦିନ ଏ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଅଙ୍ଗନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଇଲା ରୂପସମାକ୍ଷିପ୍ତମନସା ଵରଵର୍ଣିନୀ ବୁଧସ୍ତଦାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନମ୍ ଅକରୋତ୍କାମପୀଡିତଃ
ଇଲା, ତାଙ୍କ ମନ ରୂପରେ ଆକ୍ଷିପ୍ତ, ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ଅଭିଲାଷାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟାକାରଵାନ୍ଦଣ୍ଡୀ ସକମଣ୍ଡଲୁପୁସ୍ତକଃ ଵେଣୁଦଣ୍ଡକୃତାନେକପଵିତ୍ରକଗଣତ୍ରିକଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ଆକାରରେ, ଦଣ୍ଡ ନେଇ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ସହିତ, ବାଁଶ ଦଣ୍ଡରେ ତିଆରି ଅନେକ ପବିତ୍ର ତାଗ ଲଗାଇ।
ଦ୍ଵିଜରୂପଃ ଶିଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ନିଗଦନ୍କର୍ଣକୁଣ୍ଡଲଃ ବଟୁଭିଶ୍ଚାନ୍ଵିତୋ ଯୁକ୍ତୈଃ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶୋଦକୈଃ
ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ, ଚୂଡ଼ା ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମା କଥା କହୁଥିବା, କଣ୍ଠରେ କୁଣ୍ଡଳ, ଯଥାଯଥ ଛାତ୍ରମାନେ ସମିତ, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ଜଳ ନେଇ ସହିତ ରହି।
କିଲାନ୍ଵିଷନ୍ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ନାଜୁହାଵ ସ ତାମିଲାମ୍ ବହିର୍ ଵନସ୍ଯାନ୍ତରିତଃ କିଲ ପାଦପମଣ୍ଡଲେ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ଇଲାକୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲର ବାହାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ।
ସସଂଭ୍ରମମକସ୍ମାତ୍ତାଂ ସୋପାଲମ୍ଭମିଵାଵଦତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କ୍ଵ ଗତା ମନ୍ଦିରାନ୍ମମ
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ ଦେଇ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦେଖାଶୁଣା ଛାଡ଼ି, ମୋ ଘରରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?
ଇଯଂ ଵିହାରଵେଲା ତେ ହ୍ଯ୍ ଅତିକ୍ରାମତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ଏହ୍ଯେହି ପୃଥୁସୁଶ୍ରୋଣି ସଂଭ୍ରାନ୍ତା କେନ ହେତୁନା
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ବିହାର ସମୟ, ଯାହା ଏବେ ଶେଷ ହେଉଛି; ଆସ, ଆସ, ବିଶାଳ କଟି ଅଳଙ୍ଗିନୀ, କାହିଁକି ଏତେ ଉତ୍ତେଜିତ, କେଉଁ କାରଣରେ?
ଇଯଂ ସାଯନ୍ତନୀ ଵେଲା ଵିହାରସ୍ଯେହ ଵର୍ତତେ କୃତ୍ଵୋପଲେପନଂ ପୁଷ୍ପୈର୍ ଅଲଂକୁରୁ ଗୃହଂ ମମ
ଏହି ସାଂଝ ସମୟ ଏଠାରେ ବିହାର ପାଇଁ; ଉପଲେପନ କରି, ଫୁଲରେ ମୋ ଘରକୁ ସଜାଇଦେ।
ସା ତ୍ଵ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵିରମୃତାହଂ ସର୍ଵମେତତ୍ତପୋଧନ ଆତ୍ମାନଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ଭର୍ତାରଂ କୁଲଂ ଚ ଵଦ ମେ ଽନଘ
ସେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏ ସବୁ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ, ତପସ୍ୱୀ; ମୋ ବିଷୟରେ, ତୁମେ ପତି ଭାବରେ, ମୋ ଗୋତ୍ର ବିଷୟରେ କହ, ନିର୍ମଳ।
ବୁଧଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ତନ୍ଵୀମ୍ ଇଲା ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ ଅହଂ ଚ କାମୁକୋ ନାମ ବହୁଵିଦ୍ଯୋ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ବୁଧ ତନୁ ମହିଳାକୁ କହିଲେ—ଇଲା, ତୁମେ ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ; ମୁଁ କାମୁକ ନାମରେ, ବହୁ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୁଧ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ତେଜସ୍ଵିନଃ କୁଲେ ଜାତଃ ପିତା ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧିପଃ ଇତି ସା ତସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ବୁଧମନ୍ଦିରମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭସମାଯୁକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯମାଯାଵିନିର୍ମିତମ୍ ଇଲା କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ତଦ୍ଭଵନସ୍ଥିତା
ରତ୍ନ ଦଣ୍ଡରେ ସଜିତ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ତିଆରି, ଇଲା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ସେ ଭବନରେ ରହି ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ଅହୋ ଵୃତ୍ତମହୋ ରୂପମ୍ ଅହୋ ଧନମହୋ କୁଲମ୍ ମମ ଚାସ୍ଯ ଚ ମେ ଭର୍ତୁର୍ ଅହୋ ଲାଵଣ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଆହା, କେମିତି ଆଚରଣ, କେମିତି ରୂପ, କେମିତି ଧନ, କେମିତି କୁଳ—ମୋ ଓ ମୋ ପତିର! ଆହା, କେମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାବଣ୍ୟ!
ରେମେ ଚ ସା ତେନ ସମମ୍ ଅତିକାଲମିଲା ତତଃ ସର୍ଵଭୋଗମଯେ ଗେହେ ଯଥେନ୍ଦ୍ରଭଵନେ ତଥା
ଇଲା ତାଙ୍କ ସହ ବହୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଭରିତ ଘରରେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରର ଭବନରେ।
ଅଥାନ୍ଵିଷନ୍ତୋ ରାଜାନଂ ଭ୍ରାତରସ୍ ତସ୍ଯ ମାନଵାଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପ୍ରମୁଖା ଜଗ୍ମୁସ୍ ତଦା ଶରଵଣାନ୍ତିକମ୍
ତାପରେ ମାନବଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଶରବଣ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ଵଡବାମ୍ ଅଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍ ରତ୍ନପର୍ଯାଣକିରଣଦୀପ୍ତକାଯାମ୍ ଅନୁତ୍ତମାମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ରତ୍ନମୟ ରଥର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା।