ନଦୀପ୍ରଵାହସଂଜାତମହାଶବ୍ଦୈଃ ସମନ୍ତତଃ ଅସଂଶ୍ରୁତାନ୍ଯଶବ୍ଦଂ ତଂ ଶୀତତୋଯଂ ମନୋରମମ୍
ନଦୀର ଧାରାର ଗୁଞ୍ଜନ ସବୁଦିଗରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଶୀତଳ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା।
ଦେଵଦାରୁଵନୈର୍ନୀଲୈଃ କୃତାଧୋଵସନଂ ଶୁଭମ୍ ମେଘୋତ୍ତରୀଯକଂ ଶୈଲଂ ଦଦୃଶେ ସ ନରାଧିପଃ
ଦେବଦାରୁ ଗଛର ନୀଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଢାକା, ପରିସ୍କାର ଶିଖର, ମେଘରେ ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା ପର୍ବତକୁ ରାଜା ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ଵେତମେଘକୃତୋଷ୍ଣୀଷଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମୁକୁଟଂ କ୍ଵଚିତ୍ ହିମାନୁଲିପ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଧାତୁଵିମିଶ୍ରିତମ୍
ଏଠାରେ କେଉଁଠି ହିମପରି ଧଳା ମେଘ ଟିକି ହେଇ ଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁକୁଟ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା। କେଉଁଠି ଶରୀର ସମସ୍ତେ ହିମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଧାତୁ ମିଶି ରଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।
ଚନ୍ଦନେନାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗଂ ଦତ୍ତପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲଂ ଯଥା ଶୀତପ୍ରଦଂ ନିଦାଘେ ଽପି ଶିଲାଵିକଟସଂକଟମ୍ ସାଲକ୍ତକୈରପ୍ସରସାଂ ମୁଦ୍ରିତଂ ଚରଣୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ଚନ୍ଦନ ଲଗା ଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦେଇ ଲଗାଯାଇଛି, ଯାହା ଗରମରେ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳତା ଦେଉଥିଲା। ପାହାଡ଼ର କଠିନ ଓ ଖଡ଼ା ରାସ୍ତାରେ କେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଲାଲ ଲାକ୍ ଲଗା ଚରଣ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କ୍ଵଚିତ୍ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟସୂର୍ଯାଂଶୁଂ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚ ତମସାଵୃତମ୍ ଦରୀମୁଖୈଃ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୀମୈଃ ପିବନ୍ତଂ ସଲିଲଂ ମହତ୍
କେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଲାଗିଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର ଢାକି ରହିଥିଲା। କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଝରଣା ମୁହଁ ଖୋଲି ଅଧିକ ଜଳ ପିଇଉଥିଲା।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈଃ କ୍ରୀଡଦ୍ଭିରୁପଶୋଭିତମ୍ ଉପଗୀତଂ ତଥା ମୁଖ୍ଯୈଃ କିଂନରାଣାଂ ଗଣୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଖେଳିବାରେ ଏହା ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଦଳ ଗୀତ ଗାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଆପାନଭୂମୌ ଗଲିତୈର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପୁଷ୍ପୈଃ ସଂତାନକାଦୀନାଂ ଦିଵ୍ଯୈସ୍ତମ୍ ଉପଶୋଭିତମ୍
ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ କେଉଁଠି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ପଡ଼ି ଥିଲା, ବିଶେଷ କରି ସନ୍ତାନକ ଭଳି ଦିବ୍ୟ ଗଛର ପୁଷ୍ପ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।
ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାଭିଃ ଶଯ୍ଯାଭିଃ କୁସୁମାନାଂ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍ ମୃଦିତାଭିଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମନୋରମମ୍
କେଉଁଠି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୁଇଥିବା ଫୁଲ ଶଯ୍ୟା, କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉଠିବା ପରେ ଫୁଲ ଭାଙ୍ଗି ଚାଉଉଥିଲା, ସେଠି ସମସ୍ତେ ମନୋହର ଭାବରେ ବିକ୍ରିତ ହୋଇ ଥିଲା।
ନିରୁଦ୍ଧପଵନୈର୍ଦେଶୈର୍ ନୀଲଶାଦ୍ଵଲମଣ୍ଡିତୈଃ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚ କୁସୁମୈର୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତରୁଚିରଂ ଶୁଭମ୍
କେଉଁଠି ପବନ ଅଟକି ରହିଥିଲା, ନୀଳ ଘାସରେ ଭୂମି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଫୁଲରେ ଢାକି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ଶୈଲଂ କାମିନାମତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ମୃଗୈର୍ଯଥାନୁଚରିତଂ ଦନ୍ତିଭିନ୍ନମହାଦ୍ରୁମମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, ଯୁବତୀମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠି ଚାଲିଥିଲେ, ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ।
ଯତ୍ର ସିଂହନିନାଦେନ ତ୍ରସ୍ତାନାଂ ଭୈରଵଂ ରଵମ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ ସଂଶ୍ରାନ୍ତଂ ଗଜାନାମାକୁଲଂ କୁଲମ୍
ଏଠି ସିଂହର ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଆଉ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଥକି ନଥିଲେ।
ତଟାଶ୍ଚ ତାପସୈର୍ଯତ୍ର କୁଞ୍ଜଦେଶୈରଲଂକୃତାଃ ରତ୍ନୈର୍ଯସ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନୈସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସମଲଂକୃତମ୍
ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ତପସ୍ୱୀ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଏଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ରତ୍ନ ତିନି ଲୋକକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲା।
ଅହୀନଶରଣଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଅହୀନଜନସେଵିତମ୍ ଅହୀନଃ ପଶ୍ଯତି ଗିରିମ୍ ଅହୀନଂ ରତ୍ନସମ୍ପଦା
ଏହି ପାହାଡ଼ ସଦା ନାଗମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ରହିଥିଲା, ନାଗମାନେ ସଦା ଏଠି ରହିଥିଲେ। ନାଗ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ନାଗ ସମ୍ପଦରେ ଭରିତ ଦେଖିଥିଲେ।
ଅଲ୍ପେନ ତପସା ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତାପସାଃ ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶନମ୍
ଏଠି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏହାକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
ମହାପ୍ରପାତସମ୍ପାତପ୍ରପାତାଦିଗତାମ୍ବୁଭିଃ ଵାଯୁନୀତୈଃ ସଦା ତୃପ୍ତିକୃତଦେଶଂ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ବଡ଼ ଝରଣା ଓ ପ୍ରପାତରୁ ବାୟୁ ଆଣିଥିବା ଜଳରେ ଭୂମି ସଦା ତୃପ୍ତ ରହିଥିଲା।
ସମାଲବ୍ଧଜଲୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚାପି ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈଃ ନିତ୍ଯାର୍କତାପଵିଷମୈର୍ ଅଗମ୍ଯୈର୍ମନସା ଯୁତମ୍
କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଜଳ ଆଣି ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା, ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ ମନରେ ଭାବିବା ଅସମ୍ଭବ।
ଦେଵଦାରୁମହାଵୃକ୍ଷଵ୍ରଜଶାଖାନିରନ୍ତରୈଃ ଵଂଶସ୍ତମ୍ବଵନାକାରୈଃ ପ୍ରଦେଶୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ଦେବଦାରୁ ଓ ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ଗଛର ଅଟୁଟ ଶାଖା ଦେଇ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ବାଁଶ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହିମଛତ୍ତ୍ରମହାଶୃଙ୍ଗଂ ପ୍ରପାତଶତନିର୍ଝରମ୍ ଶବ୍ଦଲଭ୍ଯାମ୍ବୁଵିଷମଂ ହିମସଂରୁଦ୍ଧକନ୍ଦରମ୍
ଏହାର ବଡ଼ ଶିଖର ହିମର ଛତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶତାଧିକ ଝରଣା ଓ ନଦୀ ଥିଲା, ଜଳ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିଲା, ଏହାର ଗୁହା ହିମରେ ଅଟକି ଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତଂ ଚାରୁନିତମ୍ବଭୂମିଂ ମହାନୁଭାଵଃ ସ ତୁ ମଦ୍ରନାଥଃ ବଭ୍ରାମ ତତ୍ରୈଵ ମୁଦା ସମେତଃ ସ୍ଥାନଂ ତଦା କିଂଚିଦଥାସସାଦ
ସେ ରକ୍ତିମ ଢାଳ ଭୂମିକୁ ଦେଖି ମଦ୍ରର ମହାନ ନାଥ ଖୁସିରେ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏକ ସମୟ ପରେ ସେ ଏଠିକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।
ତସ୍ଯୈଵ ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଦେଶଂ ସୁମନୋରମମ୍ ଅଗମ୍ଯଂ ମାନୁଷୈର୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଦୈଵଯୋଗାଦ୍ ଉପାଗତଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଚାହାଣିରେ, ସେ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଐରାଵତୀ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଵିନିର୍ଗତା ମେଘଶ୍ଯାମଂ ଚ ତଂ ଦେଶଂ ଦ୍ରୁମଖଣ୍ଡୈରନେକଶଃ
ଏହି ଦେଶରୁ ଏଇରାବତୀ ନଦୀ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ବହିଯାଏ । ଏହି ଦେଶ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଗାଢ଼ କଳା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଭରି ରହିଛି ।
ଶାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରୈଃ ସଶାମଲୈଃ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୈଶ୍ଚ ତଥାଶ୍ଵତ୍ଥୈଃ ଶିରୀଷୈଃ ଶିଂଶପଦ୍ରୁମୈଃ
ଏଠାରେ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, କର୍ଣିକାର ଗଛ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଶିରିଷ ଓ ଶିଂଶପା ଗଛ ଛାୟା କରିଛି ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକୈର୍ ଆମଲକୈର୍ ହରୀତକଵିଭୀତକୈଃ ଭୂର୍ଜୈଃ ସମୁଞ୍ଜକୈର୍ ବାଣୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈଃ ସପ୍ତଚ୍ଛଦଦ୍ରୁମୈଃ
ଏଠାରେ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଆମଳା, ହରିତକି, ବିଭୀତକ, ଭୂର୍ଜ, ସମୁଞ୍ଜକ, ବାଣ ଓ ସପ୍ତଛଦ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ମହାନିମ୍ବୈସ୍ତଥା ନିମ୍ବୈର୍ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀଭିର୍ହରିଦ୍ରୁମୈଃ ଦେଵଦାରୁମହାଵୃକ୍ଷୈସ୍ ତଥା କାଲେଯକଦ୍ରୁମୈଃ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ନିମ୍ବ ଓ ନିମ୍ବ ଗଛ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ହରିଦ୍ରୁ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଓ କାଳେୟକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ପଦ୍ମକୈଶ୍ଚନ୍ଦନୈର୍ବିଲ୍ଵୈଃ କପିତ୍ଥୈ ରକ୍ତଚନ୍ଦନୈଃ ମାତାମ୍ରରିଷ୍ଟକାକ୍ଷୋଟୈର୍ ଅବ୍ଦକୈଶ୍ଚ ତଥାର୍ଜୁନୈଃ
ଏଠାରେ ପଦ୍ମ, ଚନ୍ଦନ, ବିଲ୍ବ, କପିତ୍ଥ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, ମାତାମ୍ର, ରିଷ୍ଟକ, ଆକ୍ଷୋଟ, ଅବ୍ଦକ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଅଛି ।
ହସ୍ତିକର୍ଣୈଃ ସୁମନସୈଃ କୋଵିଦାରୈଃ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ପ୍ରାଚୀନାମଲକୈଶ୍ଚାପି ଧନକୈଃ ସମରାଟକୈଃ
ଏଠାରେ ହସ୍ତିକର୍ଣ୍ଣ, ସୁମନସ, କୋବିଦାର, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଆମଳା, ଧନକ ଓ ସମରାଟକ ଗଛ ଅଛି ।
ଖର୍ଜୂରୈର୍ନାରିକେଲୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲାମ୍ରାତକେଙ୍ଗୁଦୈଃ ତନ୍ତୁମାଲୈର୍ ଧଵୈର୍ଭଵ୍ଯୈଃ କାଶ୍ମୀରୀପର୍ଣିଭିସ୍ତଥା
ଏଠାରେ ଖଜୁରି, ନାରିକେଳ, ପ୍ରିୟାଳ, ଆମ୍ରାତକ, ଇଙ୍ଗୁଦ, ତନ୍ତୁମାଳ, ଧବ, ଭବ୍ୟ ଓ କାଶ୍ମୀରୀ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛ ଅଛି ।
ଜାତୀଫଲୈଃ ପୂଗଫଲୈଃ କଟ୍ଫଲୈଲାଵଲୀଫଲୈଃ ମନ୍ଦାରୈଃ କୋଵିଦାରୈଶ୍ଚ କିଂଶୁକୈଃ କୁସୁମାଂଶୁକୈଃ
ଏଠାରେ ଜାତିଫଳ, ପୁଗଫଳ, କଟଫଳ, ଅବଳୀଫଳ, ମନ୍ଦାର, କୋବିଦାର, କିଂଶୁକ ଓ କୁସୁମାଂଶୁକ ଗଛ ଅଛି ।
ଯଵାସୈଃ ଶମିପର୍ଣାସୈର୍ ଵେତସୈର୍ ଅମ୍ବୁଵେତସୈଃ ରକ୍ତାତିରଙ୍ଗନାରଙ୍ଗୈର୍ ହିଙ୍ଗୁଭିଃ ସପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଭିଃ
ଏଠାରେ ଯବାସ, ଶମିପତ୍ର, ବେତ, ଅମ୍ବୁବେତ, ରକ୍ତ ଅତିରଙ୍ଗ, ନାରଙ୍ଗ, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗଛ ଅଛି ।
ରକ୍ତାଶୋକୈସ୍ ତଥାଶୋକୈର୍ ଆକଲ୍ଲୈର୍ ଅଵିଚାରକୈଃ ମୁଚୁକୁନ୍ଦୈସ୍ତଥା କୁନ୍ଦୈର୍ ଆଟରୂଷପରୂଷକୈଃ
ଏଠାରେ ରକ୍ତ ଅଶୋକ ଓ ଅଶୋକ ଗଛ, ଆକଲ୍ଲ, ଅବିଚାରକ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, କୁନ୍ଦ ଓ ଆଟରୁଷ-ପରୁଷକ ଗଛ ଅଛି ।