ଅଗ୍ର୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ରମହିଷୀଂ ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତାମ୍ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଚୌତ୍ସୁକ୍ଯକାରିଣୀଂ ସୁମନୋହରାମ୍
ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ ଭଳି, ମହାର୍ଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମାଇଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ହିତାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ନାକମାର୍ଗପ୍ରଦାଯିକାମ୍ ଗୋକୁଲାକୁଲତୀରାନ୍ତାଂ ରମ୍ଯାଂ ଶୈଵାଲଵର୍ଜିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବା ମାର୍ଗ ଦେଇଥିବା, ତୀରରେ ଗୋମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଓ ଶୈବାଳ ଶୂନ୍ୟ।
ହଂସସାରସସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ଜଲଜୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ଆଵର୍ତନାଭିଗମ୍ଭୀରାଂ ଦ୍ଵୀପୋରୁଜଘନସ୍ଥଲୀମ୍
ହଂସ ଓ ସାରସମାନେ ରବ କରୁଥିବା, ଜଳଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଗଭୀର, ଦ୍ବୀପର ଚଉଡ଼ା ତୀର ପରି।
ନୀଲନୀରଜନେତ୍ରାଭାମ୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲକମଲାନନାମ୍ ହିମାଭଫେନଵସନାଂ ଚକ୍ରଵାକାଧରାଂ ଶୁଭାମ୍ ବଲାକାପଙ୍କ୍ତିଦଶନାଂ ଚଲନ୍ମତ୍ସ୍ଯାଵଲିଭ୍ରୁଵମ୍
ନୀଳ ଜଳ ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ମୁହଁ, ହିମର ଝାଗ ଶାଡ଼ି ପରି, ଚକ୍ରବାକ ପାଳି ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଳାକା ଶାରି ରହିଥିବା, ଚଞ୍ଚଳ ମାଛ ଭୃକୁଟି ପରି ଶୋଭା ଦେଉଥିବା।
ସ୍ଵଜଲୋଦ୍ଭୂତମାତଂଗରମ୍ଯକୁମ୍ଭପଯୋଧରାମ୍ ହଂସନୂପୁରସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ମୃଣାଲଵଲଯାଵଲୀମ୍
ନିଜ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହାତୀଙ୍କ ମସ୍ତକ ଭଳି ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ସ୍ତନ, ହଂସମାନେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗୁଣ୍ଡିର ଝଙ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ମୃଣାଳ ଡାଳିର ଚଡ଼ି ପିନ୍ଧି ସୁଶୋଭିତ ଏହି ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ତସ୍ଯାଂ ରୂପମଦୋନ୍ମତ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାନୁଗତାଃ ସଦା ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାଜନ୍ କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଦିନର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସଦା ଖେଳୁଥାନ୍ତି, ରାଜା।
ତାମ୍ ଅପ୍ସରୋଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଵହନ୍ତୀଂ କୁଙ୍କୁମଂ ଶୁଭମ୍ ସ୍ଵତୀରଦ୍ରୁମସମ୍ଭୂତନାନାଵର୍ଣସୁଗନ୍ଧିନୀମ୍
ଏହି ନଦୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଧୋଇଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର କୁଙ୍କୁମ ନେଇଯାଏ, ନିଜ ତୀରରେ ଉଗୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର।
ତରଂଗଵ୍ରାତସଂକ୍ରାନ୍ତସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲଦୁର୍ଦୃଶମ୍ ସୁରେଭଜନିତାଘାତଵିକୂଲଦ୍ଵଯଭୂଷିତାମ୍
ତରଙ୍ଗର ଭିଡ଼ରେ ଏହାର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ, ଦେବମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି, ତାହାରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ଶକ୍ରେଭଗଣ୍ଡସଲିଲୈର୍ ଦେଵସ୍ତ୍ରୀକୁଚଚନ୍ଦନୈଃ ସଂଯୁତଂ ସଲିଲଂ ତସ୍ଯାଃ ଷଟ୍ପଦୈର୍ ଉପସେଵ୍ଯତେ
ଦେବୀମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗାଳର ଜଳ ମିଶିଥିବା ଏହି ନଦୀର ଜଳ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଚୁଷନ୍ତି।
ତସ୍ଯାସ୍ତୀରଭଵା ଵୃକ୍ଷାଃ ସୁଗନ୍ଧକୁସୁମାଞ୍ଚିତାଃ ତଥାପକୃଷ୍ଟସଂଭ୍ରାନ୍ତଭ୍ରମରସ୍ତନିତାକୁଲାଃ
ଏହି ନଦୀର ତୀରରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଉଗୁଛି, ଏଠାରେ ଭ୍ରମରମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଗୁଞ୍ଜିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ।
ଯସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ରତିଂ ଯାନ୍ତି ସଦା କାମଵଶା ମୃଗାଃ ତପୋଵନାଶ୍ଚ ଋଷଯସ୍ ତଥା ଦେଵାଃ ସହାପ୍ସରାଃ
ଏହି ତୀରରେ ପ୍ରେମରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମୃଗ, ତପସ୍ଵୀମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଲଭନ୍ତେ ଯତ୍ର ପୂତାଙ୍ଗା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିମାନିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ନାକବହୁଲାଃ ପଦ୍ମେନ୍ଦୁପ୍ରତିମାନନାଃ
ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଦେହ ଥିବା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ, ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ବହୁଳ।
ଯା ବିଭର୍ତି ସଦା ତୋଯଂ ଦେଵସଂଘୈରପୀଡିତମ୍ ପୁଲିନ୍ଦୈର୍ନୃପସଂଘୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଘ୍ରଵୃନ୍ଦୈରପୀଡିତମ୍
ଏହି ନଦୀ ସଦା ଦେବମାନଙ୍କ ଦଳ, ପୁଲିନ୍ଦ, ରାଜାମାନେ ଏବଂ ବାଘମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ରହିଥିବା ଜଳ ବହନ କରେ।
ସତାମରସପାନୀଯାଂ ସତାରଗଗନାମଲାମ୍ ସ ତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ଯଯୌ ରାଜା ସତାମୀପ୍ସିତକାମଦାମ୍
ଦେବତାମାନେ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳ, ତାରାରେ ଭରିଥିବା ନିଳା ଆକାଶ ପରି ଶୁଭ୍ର, ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଯସ୍ଯାସ୍ତୀରରୁହୈଃ କାଶୈଃ ପୂର୍ଣୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁସଂନିଭୈଃ ରାଜତେ ଵିଵିଧାକାରୈ ରମ୍ଯତୀରଂ ମହାଦ୍ରୁମୈଃ ଯା ସଦା ଵିଵିଧୈର୍ଵିପ୍ରୈର୍ ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ନିଷେଵ୍ଯତେ
ଏହି ନଦୀର ତୀର ଚାଁଦ୍ରକିରଣ ପରି ଧଳା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କାଶ ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଏଠାର ତୀର ସଦା ବିଭିନ୍ନ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ଆସି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯା ଚ ସଦା ସକଲୌଘଵିନାଶଂ ଭକ୍ତଜନସ୍ଯ କରୋତ୍ଯଚିରେଣ ଯାନୁଗତା ସରିତାଂ ହି କଦମ୍ବୈର୍ ଯାନୁଗତା ସତତଂ ହି ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଃ
ଏହି ନଦୀ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରେ, ଅନେକ ନଦୀ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ ସଦା ଏହା ସହିତ ରହନ୍ତି।
ଯା ହି ସୁତାନିଵ ପାତି ମନୁଷ୍ଯାନ୍ ଯା ଚ ଯୁତା ସତତଂ ହିମସଂଘୈଃ ଯା ଚ ଯୁତା ସତତଂ ସୁରଵୃନ୍ଦୈର୍ ଯା ଚ ଜନୈଃ ସ୍ଵହିତାଯ ଶ୍ରିତା ଵୈ
ଏହି ନଦୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ରକ୍ଷା କରେ, ସଦା ହିମର ଦଳ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ରହେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଯୁକ୍ତା ଚ କେସରିଗଣୈଃ କରିଵୃନ୍ଦଜୁଷ୍ଟା ସଂତାନଯୁକ୍ତସଲିଲାପି ସୁଵର୍ଣଯୁକ୍ତା ସୂର୍ଯାଂଶୁତାପପରିଵୃଦ୍ଧିଵିଵୃଦ୍ଧଶୀତା ଶୀତାଂଶୁତୁଲ୍ଯଯଶସା ଦଦୃଶେ ନୃପେଣ
ସିଂହ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଉଥିବା, ସନ୍ତାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ କେବେ ଉଷ୍ଣ, କେବେ ଶୀତଳ, ଏହି ନଦୀର କୀର୍ତ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୋଲି ରାଜା ଦେଖିଲେ।
ଆଲୋକଯନ୍ନଦୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ତତ୍ସମୀରହୃତଶ୍ରମଃ ସ ଗଚ୍ଛନ୍ନେଵ ଦଦୃଶେ ହିମଵନ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍
ସେ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀକୁ ଦେଖି, ତାହାର ପବନରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇ, ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ରାଜା ମହାନ୍ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ।
ଖମୁଲ୍ଲିଖଦ୍ଭିର୍ବହୁଭିର୍ ଵୃତଂ ଶୃଙ୍ଗୈସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡୁରୈଃ ପକ୍ଷିଣାମପି ସଂଚାରୈର୍ ଵିନା ସିଦ୍ଧଗତିଂ ଶୁଭାମ୍
ଅନେକ ଧଳା ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଚୁଆଁଥିବା, ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଉଡ଼ିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ପଥ ନଥିବା, ଏମିତି ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ।
ନଦୀପ୍ରଵାହସଂଜାତମହାଶବ୍ଦୈଃ ସମନ୍ତତଃ ଅସଂଶ୍ରୁତାନ୍ଯଶବ୍ଦଂ ତଂ ଶୀତତୋଯଂ ମନୋରମମ୍
ନଦୀର ଧାରାର ଗୁଞ୍ଜନ ସବୁଦିଗରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଶୀତଳ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା।
ଦେଵଦାରୁଵନୈର୍ନୀଲୈଃ କୃତାଧୋଵସନଂ ଶୁଭମ୍ ମେଘୋତ୍ତରୀଯକଂ ଶୈଲଂ ଦଦୃଶେ ସ ନରାଧିପଃ
ଦେବଦାରୁ ଗଛର ନୀଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଢାକା, ପରିସ୍କାର ଶିଖର, ମେଘରେ ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା ପର୍ବତକୁ ରାଜା ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ଵେତମେଘକୃତୋଷ୍ଣୀଷଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମୁକୁଟଂ କ୍ଵଚିତ୍ ହିମାନୁଲିପ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଧାତୁଵିମିଶ୍ରିତମ୍
ଏଠାରେ କେଉଁଠି ହିମପରି ଧଳା ମେଘ ଟିକି ହେଇ ଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁକୁଟ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା। କେଉଁଠି ଶରୀର ସମସ୍ତେ ହିମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଧାତୁ ମିଶି ରଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।
ଚନ୍ଦନେନାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗଂ ଦତ୍ତପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲଂ ଯଥା ଶୀତପ୍ରଦଂ ନିଦାଘେ ଽପି ଶିଲାଵିକଟସଂକଟମ୍ ସାଲକ୍ତକୈରପ୍ସରସାଂ ମୁଦ୍ରିତଂ ଚରଣୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ଚନ୍ଦନ ଲଗା ଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦେଇ ଲଗାଯାଇଛି, ଯାହା ଗରମରେ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳତା ଦେଉଥିଲା। ପାହାଡ଼ର କଠିନ ଓ ଖଡ଼ା ରାସ୍ତାରେ କେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଲାଲ ଲାକ୍ ଲଗା ଚରଣ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କ୍ଵଚିତ୍ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟସୂର୍ଯାଂଶୁଂ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚ ତମସାଵୃତମ୍ ଦରୀମୁଖୈଃ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୀମୈଃ ପିବନ୍ତଂ ସଲିଲଂ ମହତ୍
କେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଲାଗିଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର ଢାକି ରହିଥିଲା। କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଝରଣା ମୁହଁ ଖୋଲି ଅଧିକ ଜଳ ପିଇଉଥିଲା।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈଃ କ୍ରୀଡଦ୍ଭିରୁପଶୋଭିତମ୍ ଉପଗୀତଂ ତଥା ମୁଖ୍ଯୈଃ କିଂନରାଣାଂ ଗଣୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଖେଳିବାରେ ଏହା ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଦଳ ଗୀତ ଗାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଆପାନଭୂମୌ ଗଲିତୈର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପୁଷ୍ପୈଃ ସଂତାନକାଦୀନାଂ ଦିଵ୍ଯୈସ୍ତମ୍ ଉପଶୋଭିତମ୍
ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ କେଉଁଠି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ପଡ଼ି ଥିଲା, ବିଶେଷ କରି ସନ୍ତାନକ ଭଳି ଦିବ୍ୟ ଗଛର ପୁଷ୍ପ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।
ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାଭିଃ ଶଯ୍ଯାଭିଃ କୁସୁମାନାଂ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍ ମୃଦିତାଭିଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମନୋରମମ୍
କେଉଁଠି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୁଇଥିବା ଫୁଲ ଶଯ୍ୟା, କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉଠିବା ପରେ ଫୁଲ ଭାଙ୍ଗି ଚାଉଉଥିଲା, ସେଠି ସମସ୍ତେ ମନୋହର ଭାବରେ ବିକ୍ରିତ ହୋଇ ଥିଲା।
ନିରୁଦ୍ଧପଵନୈର୍ଦେଶୈର୍ ନୀଲଶାଦ୍ଵଲମଣ୍ଡିତୈଃ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚ କୁସୁମୈର୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତରୁଚିରଂ ଶୁଭମ୍
କେଉଁଠି ପବନ ଅଟକି ରହିଥିଲା, ନୀଳ ଘାସରେ ଭୂମି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ଫୁଲରେ ଢାକି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ଶୈଲଂ କାମିନାମତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ମୃଗୈର୍ଯଥାନୁଚରିତଂ ଦନ୍ତିଭିନ୍ନମହାଦ୍ରୁମମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, ଯୁବତୀମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠି ଚାଲିଥିଲେ, ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ।