ପୁରୂରଵା ମଦ୍ରପତିଃ କର୍ମଣା କେନ ପାର୍ଥିଵଃ ବଭୂଵ କର୍ମଣା କେନ ରୂପଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସୂତଜ
କେଉଁ କର୍ମରେ ପୁରୁରବା, ମଦ୍ରପତି, ରାଜା ହେଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କର୍ମରେ ସେ ରୂପବାନ୍ ହେଲେ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର?
ଦ୍ଵିଜଗ୍ରାମେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାମ୍ନା ଚାସୀତ୍ପୁରୂରଵାଃ ନଦ୍ଯାଃ କୂଲେ ମହାରାଜଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ପାର୍ଥିଵଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଥିବା ଗାଁରେ ପୁରୁରବା ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ମହାରାଜା ଥିଲେ।
ସ ତୁ ମଦ୍ରପତୀ ରାଜା ଯସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ପୁରୂରଵାଃ ତସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନ୍ଯସୌ ଵିପ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ସଦାନଘ
ସେଇ ମଦ୍ରପତି ରାଜା, ନାମରେ ପୁରୁରବା, ସେଇ ଜନ୍ମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ।
ଉପୋଷ୍ଯ ପୂଜଯାମାସ ରାଜ୍ଯକାମୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ ଚକାର ସୋପଵାସଶ୍ଚ ସ୍ନାନମ୍ ଅଭ୍ଯଙ୍ଗପୂର୍ଵକମ୍
ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରି, ସେ ଉପବାସ କରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସହିତ ଉପବାସ ପୂରଣ କଲେ।
ଉପଵାସଫଲାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ମଦ୍ରେଷ୍ଵକଣ୍ଟକମ୍ ଉପୋଷିତସ୍ ତଥାଭ୍ଯଙ୍ଗାଦ୍ ରୂପହୀନୋ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଉପବାସର ଫଳରେ ସେ ମଦ୍ରଦେଶରେ ଅବିରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଉପବାସ କାଳରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିଥିବାରୁ ସେ ରୂପହୀନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଉପୋଷିତୈର୍ନରୈସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ନାନମ୍ ଅଭ୍ଯଙ୍ଗପୂର୍ଵକମ୍ ଵର୍ଜନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ରୂପଘ୍ନଂ ତତ୍ପରଂ ନୃପ
ଏହିଠୁ, ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସ୍ନାନ ସହିତ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ରୂପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ମଦ୍ରେଶ୍ଵରତ୍ଵଚରିତଂ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ମୁଁ ଆଗରୁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଘଟଣାଗୁଡିକ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଘଟିଥିଲା, ମଦ୍ରରାଜାଙ୍କର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି। ଏବେ ସେଇ ମହାରାଜାଙ୍କର ଏହି ଚରିତ୍ର ଶୁଣ।
ତସ୍ଯ ରାଜଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁପେତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ ଜନାନୁରାଗୋ ନୈଵାସୀଦ୍ ରୂପହୀନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ
ସେ ଭୂପତି ସମସ୍ତ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ନଥିବାରୁ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉନଥିଲେ।
ରୂପକାମଃ ସ ମଦ୍ରେଶସ୍ ତପସେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ ରାଜ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରିଗତଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ହିମପର୍ଵତମ୍
ମଦ୍ରରାଜା ରୂପ ଚାହିଁ, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ରାଜ୍ୟଟିକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖରେ ରଖି, ସେ ହିମପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵ୍ଯଵସାଯଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ପଦ୍ଭ୍ଯମ୍ ଏଵ ମହାଯଶାଃ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ ତୀର୍ଥସଦନଂ ଵିଷଯାନ୍ତେ ସ୍ଵକେ ନଦୀମ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ସେ ରାଜା ପାଉଁ ଚାଲି, ନିଜ ଦେଶର ସୀମା ରେଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଐରାଵତୀତି ଵିଖ୍ଯାତାଂ ଦଦର୍ଶାତିମନୋରମାମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ 'ଏରାବତୀ' ନାମକ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁହିନଗିରିଭଵାଂ ମହୌଘଵେଗାଂ ତୁହିନଗଭସ୍ତିସମାନଶୀତଲୋଦାମ୍
ସେଇ ନଦୀ ହିମପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୀବ୍ର ଧାରା ଓ ହିମଶୀତଳ ପାଣିରେ ପ୍ରବାହିତ।
ତୁହିନସଦୃଶହୈମଵର୍ଣପୁଞ୍ଜାଂ ତୁହିନଯଶାଃ ସରିତଂ ଦଦର୍ଶ ରାଜା
ସେ ରାଜା ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସ୍ନୋପର୍ବତ ପରି ଧଳା ଏବଂ ସୁନାର ରଙ୍ଗର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ସ ଦଦର୍ଶ ନଦୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ହୈମଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଶ୍ଚ ସମାକୀର୍ଣାଂ ନିତ୍ଯଂ ଶକ୍ରେଣ ସେଵିତାମ୍
ସେ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ 'ହେମବତୀ' ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସଦା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘେରି ରହନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ନିତ୍ୟ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ସୁରେଭମଦସଂସିକ୍ତାଂ ସମନ୍ତାତ୍ତୁ ଵିରାଜିତାମ୍ ମଧ୍ଯେନ ଶକ୍ରଚାପାଭାଂ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ସର୍ଵଦା
ସେଇ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଦେବତା ହାତୀମାନଙ୍କର ମଦରେ ଭିଜା, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା।
ତପସ୍ଵିଶରଣୋପେତାଂ ମହାବ୍ରାହ୍ମଣସେଵିତାମ୍ ଦଦର୍ଶ ତପନୀଯାଭାଂ ମହାରାଜଃ ପୁରୂରଵାଃ
ମହାରାଜା ପୁରୁରବା ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ସିତହଂସାଵଲିଚ୍ଛନ୍ନାଂ କାଶଚାମରରାଜିତାମ୍ ସାଭିଷିକ୍ତାମିଵ ସତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ପ୍ରୀତିଂ ପରାଂ ଯଯୌ
ଧଳା ହଂସମାନେ ଶାରି ଶାରି ରହିଥିବା, କାଶ ଓ ଚାମରାରେ ଶୋଭିତ, ଯେପରି ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଅଭିଷେକ କରିଥିବେ, ଏହାକୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ପୁଣ୍ଯାଂ ସୁଶୀତଲାଂ ହୃଦ୍ଯାଂ ମନସଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧିନୀମ୍ କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧିଯୁତାଂ ରମ୍ଯାଂ ସୋମମୂର୍ତିମିଵାପରାମ୍
ପବିତ୍ର, ଶୀତଳ, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା, କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଶୋଭା ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ପରି ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସୁଶୀତଶୀଘ୍ରପାନୀଯାଂ ଦ୍ଵିଜସଂଘନିଷେଵିତାମ୍ ସୁତାଂ ହିମଵତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଚଞ୍ଚଦ୍ଵୀଚିଵିରାଜିତାମ୍
ଶୀତଳ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଧାରା ଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ହିମବନ୍ତଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା, ତରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା।
ଅମୃତସ୍ଵାଦୁସଲିଲାଂ ତାପସୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣନିଃଶ୍ରେଣୀଂ ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶିନୀମ୍
ଏହି ନଦୀର ପାଣି ଅମୃତ ସ୍ବାଦର, ତପସ୍ବୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିବା, ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଭଳି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଅଗ୍ର୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ରମହିଷୀଂ ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତାମ୍ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଚୌତ୍ସୁକ୍ଯକାରିଣୀଂ ସୁମନୋହରାମ୍
ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ ଭଳି, ମହାର୍ଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମାଇଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ହିତାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ନାକମାର୍ଗପ୍ରଦାଯିକାମ୍ ଗୋକୁଲାକୁଲତୀରାନ୍ତାଂ ରମ୍ଯାଂ ଶୈଵାଲଵର୍ଜିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବା ମାର୍ଗ ଦେଇଥିବା, ତୀରରେ ଗୋମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଓ ଶୈବାଳ ଶୂନ୍ୟ।
ହଂସସାରସସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ଜଲଜୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ଆଵର୍ତନାଭିଗମ୍ଭୀରାଂ ଦ୍ଵୀପୋରୁଜଘନସ୍ଥଲୀମ୍
ହଂସ ଓ ସାରସମାନେ ରବ କରୁଥିବା, ଜଳଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଗଭୀର, ଦ୍ବୀପର ଚଉଡ଼ା ତୀର ପରି।
ନୀଲନୀରଜନେତ୍ରାଭାମ୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲକମଲାନନାମ୍ ହିମାଭଫେନଵସନାଂ ଚକ୍ରଵାକାଧରାଂ ଶୁଭାମ୍ ବଲାକାପଙ୍କ୍ତିଦଶନାଂ ଚଲନ୍ମତ୍ସ୍ଯାଵଲିଭ୍ରୁଵମ୍
ନୀଳ ଜଳ ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ମୁହଁ, ହିମର ଝାଗ ଶାଡ଼ି ପରି, ଚକ୍ରବାକ ପାଳି ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଳାକା ଶାରି ରହିଥିବା, ଚଞ୍ଚଳ ମାଛ ଭୃକୁଟି ପରି ଶୋଭା ଦେଉଥିବା।
ସ୍ଵଜଲୋଦ୍ଭୂତମାତଂଗରମ୍ଯକୁମ୍ଭପଯୋଧରାମ୍ ହଂସନୂପୁରସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ମୃଣାଲଵଲଯାଵଲୀମ୍
ନିଜ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହାତୀଙ୍କ ମସ୍ତକ ଭଳି ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ସ୍ତନ, ହଂସମାନେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗୁଣ୍ଡିର ଝଙ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ମୃଣାଳ ଡାଳିର ଚଡ଼ି ପିନ୍ଧି ସୁଶୋଭିତ ଏହି ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ତସ୍ଯାଂ ରୂପମଦୋନ୍ମତ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାନୁଗତାଃ ସଦା ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାଜନ୍ କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଦିନର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସଦା ଖେଳୁଥାନ୍ତି, ରାଜା।
ତାମ୍ ଅପ୍ସରୋଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଵହନ୍ତୀଂ କୁଙ୍କୁମଂ ଶୁଭମ୍ ସ୍ଵତୀରଦ୍ରୁମସମ୍ଭୂତନାନାଵର୍ଣସୁଗନ୍ଧିନୀମ୍
ଏହି ନଦୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଧୋଇଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର କୁଙ୍କୁମ ନେଇଯାଏ, ନିଜ ତୀରରେ ଉଗୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର।
ତରଂଗଵ୍ରାତସଂକ୍ରାନ୍ତସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲଦୁର୍ଦୃଶମ୍ ସୁରେଭଜନିତାଘାତଵିକୂଲଦ୍ଵଯଭୂଷିତାମ୍
ତରଙ୍ଗର ଭିଡ଼ରେ ଏହାର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ, ଦେବମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି, ତାହାରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ଶକ୍ରେଭଗଣ୍ଡସଲିଲୈର୍ ଦେଵସ୍ତ୍ରୀକୁଚଚନ୍ଦନୈଃ ସଂଯୁତଂ ସଲିଲଂ ତସ୍ଯାଃ ଷଟ୍ପଦୈର୍ ଉପସେଵ୍ଯତେ
ଦେବୀମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗାଳର ଜଳ ମିଶିଥିବା ଏହି ନଦୀର ଜଳ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଚୁଷନ୍ତି।
ତସ୍ଯାସ୍ତୀରଭଵା ଵୃକ୍ଷାଃ ସୁଗନ୍ଧକୁସୁମାଞ୍ଚିତାଃ ତଥାପକୃଷ୍ଟସଂଭ୍ରାନ୍ତଭ୍ରମରସ୍ତନିତାକୁଲାଃ
ଏହି ନଦୀର ତୀରରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଉଗୁଛି, ଏଠାରେ ଭ୍ରମରମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଗୁଞ୍ଜିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ।