ଅତୋ ଦେଶାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାଶ୍ରଯିଣଶ୍ଚ ଯେ ନିରାହାରାଃ ସର୍ଵଗାଶ୍ଚ କୁପଥା ଅପଥାସ୍ତଥା
ଏବେ ମୁଁ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା, ଅନ୍ନ ବିନା ଘୁରୁଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ଚାଲୁଥିବା ଏବଂ କଠିନ ଓ ଅପଥରେ ଚଳିଥିବା ଲୋକମାନେ ବସୁଥିବା ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିବି।
କୁଥପ୍ରାଵରଣାଶ୍ଚୈଵ ଊର୍ଣାଦଵାଃ ସମୁଦ୍ଗକାଃ ତ୍ରିଗର୍ତା ମଣ୍ଡଲାଶ୍ଚୈଵ କିରାତାଶ୍ଚାମରୈଃ ସହ
କୁଠା ଚାଦର ପିନ୍ଧୁଥିବା, ଉନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧୁଥିବା, ସମୁଦ୍ଗକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ କିରାତ ଆମର ସହିତ।
ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ମୁନଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ କଳି। ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଋଷଯ ଉତ୍ତରଂ ପୁନରେଵ ତେ ଶୁଶ୍ରୂଷଵସ୍ତମୂଚୁସ୍ତେ ପ୍ରକାମଂ ଲୌମହର୍ଷଣିମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ପୁନିଥରେ ଆଗ୍ରହରେ ଲୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଯଚ୍ଚ କିମ୍ପୁରୁଷଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୀର୍ତିତଂ ଭାରତଂ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ଯେପରି ଭାରତ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛ, ସେପରି କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ କୁହ।
ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଵିଦାଂଵର ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଵାସିନାଂ ତେଷାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ନଃ
ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ, ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ଗଛମାନେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ।
ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵେଵଂ ତଦା ଵିପ୍ରୈର୍ ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ଵିଶେଷତଃ ଉଵାଚ ଋଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରାଣାଭିମତଂ ତଥା
ଏପରି ଭାବେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯାହା ପୁରାଣରେ ଗୃହୀତ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଵସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ଜମ୍ବୂଵର୍ଷଃ କିମ୍ପୁରୁଷଃ ସୁମହାନନ୍ଦନୋପମଃ
ହେ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏବଂ କିମ୍ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ବଡ଼ ସୁଖ ସମାନ।
ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତିଃ କିମ୍ପୁରୁଷେ ସ୍ମୃତା ଜାଯନ୍ତେ ମାନଵାସ୍ତତ୍ର ସୁତପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ
କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ; ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ତୀବ୍ର ସୁନା ରଙ୍ଗର ତେଜ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଵର୍ଷେ କିମ୍ପୁରୁଷେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ମଧୁଵହଃ ସ୍ମୃତଃ ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୋ ରସମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ମଧୁ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ପିଉଥାନ୍ତି।
ଅନାମଯା ହ୍ଯଶୋକାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସାଃ ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ, ମନରେ ଅନନ୍ଦିତ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ଅପ୍ସରା ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତତଃ ପରଂ କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ ଧରିଵର୍ଷଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ମହାରଜତସଂକାଶା ଜାଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ମାନଵାଃ
ତାହା ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ପରେ ହରିବର୍ଷ ଥିବା କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ବଡ଼ ଚାନ୍ଦି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ବହୁରୂପାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ହରିଵର୍ଷେ ନରାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୀକ୍ଷୁରସଂ ଶୁଭମ୍
ହରିବର୍ଷରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଥିବା ଲୋକ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମିଷ୍ଟି ଅଖୁ ରସ ପିଉଥାନ୍ତି।
ନ ଜରା ବାଧତେ ତତ୍ର ତେନ ଜୀଵନ୍ତି ତେ ଚିରମ୍ ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ତେଷାମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେବେ ଆସେ ନାହିଁ, ଏହିଥିରୁ ସେମାନେ ବହୁଦିନ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମଧ୍ଯମଂ ତନ୍ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମ୍ନା ଵର୍ଷମିଲାଵୃତମ୍ ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ନ ଚ ଜାନନ୍ତି ମାନଵାଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଲାବୃତ ନାମକ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛି, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରାଵ୍ ଅପ୍ରକାଶାଵିଲାଵୃତେ ପଦ୍ମପ୍ରଭାଃ ପଦ୍ମଵର୍ଣାଃ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣାଃ
ଇଲାବୃତରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଆଲୋକ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି।
ପଦ୍ମଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ସର୍ଵେ ଚ ମାନଵାଃ ଜମ୍ବୂଫଲରସାହାରା ଅନିଷ୍ପନ୍ଦାଃ ସୁଗନ୍ଧିନଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଖାଆନ୍ତି, ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ମହାରଜତଵାସସଃ ତ୍ରଯୋଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତେ ନରୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଥିବା, ବଡ଼ ଚାନ୍ଦି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ତେର ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଆଯୁଷ୍ପ୍ରମାଣଂ ଜୀଵନ୍ତି ଯେ ତୁ ଵର୍ଷ ଇଲାଵୃତେ ମେରୋସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଵା
ଯେମାନେ ଇଲାବୃତରେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ କିମ୍ବା ନିଷଧ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟୁଟ।
ସୁଦର୍ଶନୋ ନାମ ମହାଞ୍ ଜମ୍ବୂଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ
ସେଠାରେ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ତାହାକୁ ସେବନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପୋ ଵନସ୍ପତେଃ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଶତଧା ଚ ମହାନ୍ପୁନଃ
ସେଇ ଗଛର ନାମରୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମ ହୋଇଛି; ଏହା ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଶତଗୁଣ ଆଉ ବଡ଼।
ଉତ୍ସେଧୋ ଵୃକ୍ଷରାଜସ୍ଯ ଦିଵମ୍ ଆଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ତସ୍ଯ ଜମ୍ବୂଫଲରସୋ ନଦୀ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରସର୍ପତି
ସେଇ ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ଆକାଶକୁ ଢାକି ରହିଛି, ଏବଂ ତାହାର ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଏକ ନଦୀ ହୋଇ ବହିଯାଏ।
ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଜମ୍ବୂମୂଲଗତା ପୁନଃ ତଂ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ଜମ୍ବୂରସମିଲାଵୃତେ
ସେଇ ନଦୀ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଆଉଥରେ ଜମ୍ବୁ ଗଛର ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ; ଇଲାବୃତରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଇ ରସ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ପିଉଥାନ୍ତି।
ଜମ୍ବୂଫଲରସଂ ପୀତ୍ଵା ନ ଜରା ବାଧତେ ଽପି ତାନ୍ ନ କ୍ଷୁଧା ନ କ୍ଲମୋ ଵାପି ନ ଦୁଃଖଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପିଇଲେ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବେ ଭୁଖ, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦଂ ନାମ କନକଂ ଦେଵଭୂଷଣମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପକସଂକାଶଂ ଜାଯତେ ଭାସୁରଂ ଚ ଯତ୍
ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ଭୂଷଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଵର୍ଷଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଶୁଭଃ ଫଲରସସ୍ତୁ ସଃ ସ୍କନ୍ନଂ ତୁ କାଞ୍ଚନଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଜାଯତେ ଦେଵଭୂଷଣମ୍
ସମସ୍ତ ଦେଶର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଫଳରସ ଏହି; ଯାହା ବହି ଆସି ଶୁଭ୍ର ସୁନା ହୁଏ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଭୂଷଣ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦିକ୍ଷ୍ଵଷ୍ଟାସୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ ଈଶ୍ଵରାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଭୂମିର୍ ମୃତାଂଶ୍ଚ ଗ୍ରସତେ ତୁ ତାନ୍
ସେମାନଙ୍କର ପେଶାବ ଓ ମଳ ସମସ୍ତ ଆଠ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରେ ଶୋଷିନେଉଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସେମାନଙ୍କ ମୃତଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ରକ୍ଷଃପିଶାଚା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ହୈମଵତାସ୍ତୁ ତେ ହେମକୂଟେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ହିମାଳୟରୁ; ହେମକୁଟ ପାହାଡ଼ରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ନାଗା ନିଷେଵନ୍ତେ ଶେଷଵାସୁକିତକ୍ଷକାଃ ମହାମେରୌ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ କ୍ରୀଡନ୍ତେ ଯଜ୍ଞିଯାଃ ଶୁଭାଃ
ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ — ଶେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ — ସେଠାରେ ବସବାସ କରନ୍ତି; ମହାମେରୁ ପର୍ବତରେ ତେତିସି ଶୁଭ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଯୋଗ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଖେଳିବା କରନ୍ତି।
ନୀଲଵୈଡୂର୍ଯଯୁକ୍ତେ ଽସ୍ମିନ୍ ସିଦ୍ଧା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଽଵସନ୍ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଶ୍ଵେତଃ ପର୍ଵତ ଉଚ୍ଯତେ
ନୀଳ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପର୍ବତରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଧଳା ପର୍ବତ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।