ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଦେହାସ୍ତାମ୍ରଲିପ୍ତକାଃ ଶାଲ୍ଵମାଗଧଗୋନର୍ଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଜନପଦାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ, ଶାଲ୍ବ, ମାଗଧ ଏବଂ ଗୋନର୍ଦ୍ଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଦେଶର ଲୋକ।
ତେଷାଂ ପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣାପଥଵାସିନଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚ କେରଲାଶ୍ଚୈଵ ଚୋଲାଃ କୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି—ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୋଳ ଏବଂ କୁଳ୍ୟ ମାନେ।
ସେତୁକାଃ ସୂତିକାଶ୍ଚୈଵ କୁପଥାଂ ଵାଜିଵାସିକାଃ ନଵରାଷ୍ଟ୍ରା ମାହିଷିକାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସେତୁକ, ସୂତିକ, କୁପଥ, ବାଜିବାସି, ନବରାଷ୍ଟ୍ର, ମାହିଷିକ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ।
କାରୂଷାଶ୍ଚ ସହୈଷୀକା ଆଟଵ୍ଯାଃ ଶବରାସ୍ତଥା ପୁଲିନ୍ଦା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୁଷିକା ଵୈଦର୍ଭା ଦଣ୍ଡକୈଃ ସହ
କାରୂଷ ଏବଂ ଏଷୀକ ସହିତ, ଆଟବ୍ୟ, ଶବର, ପୁଲିନ୍ଦ, ବିନ୍ଧ୍ୟପୁଷିକ, ବୈଦର୍ଭ ଏବଂ ଦଣ୍ଡକ ସହିତ।
କୁଲୀଯାଶ୍ଚ ସିରାଲାଶ୍ଚ ରୂପସାସ୍ ତାପସୈଃ ସହ ତଥା ତୈତ୍ତିରିକାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ କାରସ୍କରାସ୍ତଥା
କୁଳିୟ ଏବଂ ସିରାଳ ଲୋକ, ରୂପସ ତାପସମାନେ ସହିତ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ତୈତ୍ତିରିକ ଏବଂ କାରସ୍କର ଲୋକମାନେ।
ଵାସିକ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଚୈଵାନ୍ତରନର୍ମଦାଃ ଭାରୁକଚ୍ଛାଃ ସମାହେଯାଃ ସହ ସାରସ୍ଵତୈସ୍ତଥା
ବାସିକ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି, ଭାରୁକଚ୍ଛ, ସମାହେୟ ଏବଂ ସାରସ୍ବତ ଲୋକମାନେ।
କାଚ୍ଛୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରା ଆନର୍ତା ଅର୍ବୁଦୈଃ ସହ ଇତ୍ଯେତେ ଅପରାନ୍ତାସ୍ତୁ ଶୃଣୁ ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନଃ
କାଛିକ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଆନର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଅର୍ବୁଦ ସହିତ—ଏହିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ଲୋକ; ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।
ମାଲଵାଶ୍ଚ କରୂଷାଶ୍ଚ ମେକଲାଶ୍ଚୋତ୍କଲୈଃ ସହ ଔଣ୍ଡ୍ରା ମାଷା ଦଶାର୍ଣାଶ୍ଚ ଭୋଜାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧକୈଃ ସହ
ମାଳବ, କରୂଷ, ମେକଳ ଉତ୍କଳ ସହିତ, ଔଣ୍ଡ୍ର, ମାଷ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧକ ସହିତ।
ସ୍ତୋଶଲାଃ କୋସଲାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରୈପୁରା ଵୈଦିଶାସ୍ତଥା ତୁମୁରାସ୍ ତୁମ୍ବରାଶ୍ଚୈଵ ପଦ୍ଗମା ନୈଷଧୈଃ ସହ
ସ୍ତୋଶଳ, କୋଶଳ, ତ୍ରୈପୁର, ବୈଦିଶ, ତୁମୁର, ତୁମ୍ବର, ପଦ୍ଗମ ଏବଂ ନୈଷଧ ସହିତ।
ଅରୂପାଃ ଶୌଣ୍ଡିକେରାଶ୍ଚ ଵୀତିହୋତ୍ରା ଅଵନ୍ତଯଃ ଏତେ ଜନପଦାଃ ଖ୍ଯାତା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୃଷ୍ଠନିଵାସିନଃ
ଅରୂପ, ଶୌଣ୍ଡିକେର, ବୀତିହୋତ୍ର ଏବଂ ଅବନ୍ତି—ଏହିମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକ।
ଅତୋ ଦେଶାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାଶ୍ରଯିଣଶ୍ଚ ଯେ ନିରାହାରାଃ ସର୍ଵଗାଶ୍ଚ କୁପଥା ଅପଥାସ୍ତଥା
ଏବେ ମୁଁ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା, ଅନ୍ନ ବିନା ଘୁରୁଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ଚାଲୁଥିବା ଏବଂ କଠିନ ଓ ଅପଥରେ ଚଳିଥିବା ଲୋକମାନେ ବସୁଥିବା ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିବି।
କୁଥପ୍ରାଵରଣାଶ୍ଚୈଵ ଊର୍ଣାଦଵାଃ ସମୁଦ୍ଗକାଃ ତ୍ରିଗର୍ତା ମଣ୍ଡଲାଶ୍ଚୈଵ କିରାତାଶ୍ଚାମରୈଃ ସହ
କୁଠା ଚାଦର ପିନ୍ଧୁଥିବା, ଉନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧୁଥିବା, ସମୁଦ୍ଗକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ କିରାତ ଆମର ସହିତ।
ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ମୁନଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ କଳି। ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଋଷଯ ଉତ୍ତରଂ ପୁନରେଵ ତେ ଶୁଶ୍ରୂଷଵସ୍ତମୂଚୁସ୍ତେ ପ୍ରକାମଂ ଲୌମହର୍ଷଣିମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ପୁନିଥରେ ଆଗ୍ରହରେ ଲୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଯଚ୍ଚ କିମ୍ପୁରୁଷଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୀର୍ତିତଂ ଭାରତଂ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ଯେପରି ଭାରତ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛ, ସେପରି କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ କୁହ।
ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଵିଦାଂଵର ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଵାସିନାଂ ତେଷାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ନଃ
ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ, ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ଗଛମାନେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ।
ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵେଵଂ ତଦା ଵିପ୍ରୈର୍ ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ଵିଶେଷତଃ ଉଵାଚ ଋଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରାଣାଭିମତଂ ତଥା
ଏପରି ଭାବେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯାହା ପୁରାଣରେ ଗୃହୀତ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଵସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ଜମ୍ବୂଵର୍ଷଃ କିମ୍ପୁରୁଷଃ ସୁମହାନନ୍ଦନୋପମଃ
ହେ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏବଂ କିମ୍ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ବଡ଼ ସୁଖ ସମାନ।
ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତିଃ କିମ୍ପୁରୁଷେ ସ୍ମୃତା ଜାଯନ୍ତେ ମାନଵାସ୍ତତ୍ର ସୁତପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ
କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ; ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ତୀବ୍ର ସୁନା ରଙ୍ଗର ତେଜ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଵର୍ଷେ କିମ୍ପୁରୁଷେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ମଧୁଵହଃ ସ୍ମୃତଃ ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୋ ରସମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ମଧୁ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ପିଉଥାନ୍ତି।
ଅନାମଯା ହ୍ଯଶୋକାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସାଃ ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ, ମନରେ ଅନନ୍ଦିତ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ଅପ୍ସରା ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତତଃ ପରଂ କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ ଧରିଵର୍ଷଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ମହାରଜତସଂକାଶା ଜାଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ମାନଵାଃ
ତାହା ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ପରେ ହରିବର୍ଷ ଥିବା କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ବଡ଼ ଚାନ୍ଦି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ବହୁରୂପାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ହରିଵର୍ଷେ ନରାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୀକ୍ଷୁରସଂ ଶୁଭମ୍
ହରିବର୍ଷରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଥିବା ଲୋକ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମିଷ୍ଟି ଅଖୁ ରସ ପିଉଥାନ୍ତି।
ନ ଜରା ବାଧତେ ତତ୍ର ତେନ ଜୀଵନ୍ତି ତେ ଚିରମ୍ ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ତେଷାମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେବେ ଆସେ ନାହିଁ, ଏହିଥିରୁ ସେମାନେ ବହୁଦିନ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମଧ୍ଯମଂ ତନ୍ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମ୍ନା ଵର୍ଷମିଲାଵୃତମ୍ ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ନ ଚ ଜାନନ୍ତି ମାନଵାଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଲାବୃତ ନାମକ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛି, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରାଵ୍ ଅପ୍ରକାଶାଵିଲାଵୃତେ ପଦ୍ମପ୍ରଭାଃ ପଦ୍ମଵର୍ଣାଃ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣାଃ
ଇଲାବୃତରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଆଲୋକ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି।
ପଦ୍ମଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ସର୍ଵେ ଚ ମାନଵାଃ ଜମ୍ବୂଫଲରସାହାରା ଅନିଷ୍ପନ୍ଦାଃ ସୁଗନ୍ଧିନଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଖାଆନ୍ତି, ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ମହାରଜତଵାସସଃ ତ୍ରଯୋଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତେ ନରୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଥିବା, ବଡ଼ ଚାନ୍ଦି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ତେର ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଆଯୁଷ୍ପ୍ରମାଣଂ ଜୀଵନ୍ତି ଯେ ତୁ ଵର୍ଷ ଇଲାଵୃତେ ମେରୋସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଵା
ଯେମାନେ ଇଲାବୃତରେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ କିମ୍ବା ନିଷଧ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟୁଟ।
ସୁଦର୍ଶନୋ ନାମ ମହାଞ୍ ଜମ୍ବୂଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ
ସେଠାରେ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ତାହାକୁ ସେବନ୍ତି।