ପୃଥକ୍ଚକାର ତତ୍ତେଜଶ୍ ଚକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍ ତ୍ରିଶୂଲଂ ଚାପି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଧିକମ୍
ସେ ତେଜକୁ ଅଲଗା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂହର୍ତୁଃ ସହସ୍ରକିରଣାତ୍ମକମ୍ ରୂପଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ଚକ୍ରେ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପଦ୍ଭ୍ଯାମୃତେ ମହତ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦାନବ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ତିଆରି କଲେ, କିନ୍ତୁ ପାଦ ଛାଡ଼ି ସେ ମହାନ୍।
ନ ଶଶାକାଥ ତଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପାଦରୂପଂ ରଵେଃ ପୁନଃ ଅର୍ଚାସ୍ଵପି ତତଃ ପାଦୌ ନ କଶ୍ଚିତ୍କାରଯେତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ରୂପକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୂର୍ତ୍ତିରେ କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ କେହି କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଃ କରୋତି ସ ପାପିଷ୍ଠାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତି ନିନ୍ଦିତାମ୍ କୁଷ୍ଠରୋଗମଵାପ୍ନୋତି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ଦୁଃଖସଂଯୁତଃ
ଯେଉଁଠି ଏହା କରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଦୁଃଖମୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖରେ ରହେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଧର୍ମକାମାର୍ଥୀ ଚିତ୍ରେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ ନ କ୍ଵଚିତ୍କାରଯେତ୍ପାଦୌ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ଯିଏ ଧର୍ମ, କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ଚାହେ, ସେ କେବେ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଗତ୍ଵା ଭୂର୍ଲୋକମ୍ ଅମରାଧିପଃ କାମଯାମାସ କାମାର୍ତୋ ମୁଖ ଏଵ ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଭଗବାନ୍, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଲେ।
ଅଶ୍ଵରୂପେଣ ମହତା ତେଜସା ଚ ସମାଵୃତଃ ସଂଜ୍ଞା ଚ ମନସା କ୍ଷୋଭମ୍ ଅଗମଦ୍ଭଯଵିହ୍ଵଲା
ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭାରି ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସଂଜ୍ଞା ମନରେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଗଲେ।
ନାସାପୁଟାଭ୍ଯାମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ପରୋ ଽଯମିତି ଶଙ୍କଯା ତଦ୍ରେତସସ୍ ତତୋ ଜାତାଵ୍ ଅଶ୍ଵିନାଵ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କ ନାକରୁ ଯେ ଶୁକ୍ର ବାହାରିଲା, ତାହା ଅନ୍ୟ କାହାରି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କଲେ; ସେଇ ଶୁକ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଦସ୍ରୌ ସୁତତ୍ଵାତ୍ ସଂଜାତୌ ନାସତ୍ଯୌ ନାସିକାଗ୍ରତଃ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିରାଚ୍ଚ ତଂ ଦେଵଂ ସଂତୋଷମ୍ ଅଗମତ୍ ପରମ୍
ଯେହେତୁ ସେମାନେ ଜୁମଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ; ନାକରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ନାସତ୍ୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ବହୁଦିନ ପରେ ଏହି କଥା ଜାଣି, ସେ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଵିମାନେନାଗମତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ପତ୍ଯା ସହ ମୁଦାନ୍ଵିତା ସାଵର୍ଣୋ ଽପି ମନୁର୍ ମେରାଵ୍ ଅଦ୍ଯାପ୍ଯାସ୍ତେ ତପୋଧନଃ ଶନିସ୍ତପୋବଲାଦାପ ଗ୍ରହସାମ୍ଯଂ ତତଃ ପୁନଃ
ସେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ଏଯାଁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଶନି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ପାଇଲେ।
ଯମୁନା ତପତୀ ଚୈଵ ପୁନର୍ନଦ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ ଵିଷ୍ଟିର୍ଘୋରାତ୍ମିକା ତଦ୍ଵତ୍ କାଲତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ପୁଣି ନଦୀ ହେଲେ; ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ମନୋର୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାସନ୍ ଦଶ ପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ ଇଲସ୍ ତୁ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ସମଜାଯତ
ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ମନୁଙ୍କର ଦଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଇଲା, ପୁଅ ପାଇଁ କୃତ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅରିଷ୍ଟୋ ଧୃଷ୍ଟ ଏଵ ଚ ନରିଷ୍ଯନ୍ତଃ କରୂଷଶ୍ଚ ଶର୍ଯାତିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚାଥ ନାଭାଗଃ ସର୍ଵେ ତେ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ଧୃଷ୍ଟ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ, ଶର୍ୟାତି, ପୃଷଧ୍ର ଓ ନାଭାଗ — ଏହି ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦିବ୍ୟମାନବ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ ମନୁଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଇଲଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସ ଧାର୍ମିକଃ ଜଗାମ ତପସେ ଭୂଯଃ ସ ମହେନ୍ଦ୍ରଵନାଲଯମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଇଲାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ପୁଣି ମହାଇନ୍ଦ୍ରବନକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ଦିଗ୍ଜଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ ଇଲଃ ପ୍ରାଯାନ୍ମହୀମ୍ ଇମାମ୍ ଭ୍ରମନ୍ଦ୍ଵୀପାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷ୍ମାଭୃତଃ ସମ୍ପ୍ରଧର୍ଷଯନ୍
ତାପରେ, ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ, ଇଲା ଏହି ଭୂମିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଘୁଞ୍ଚି, ଭୂପତିମାନଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ।
ଜଗାମୋପଵନଂ ଶମ୍ଭୋର୍ ଅଶ୍ଵାକୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ କଲ୍ପଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାମ୍ନା ଶରଵଣଂ ମହତ୍
ସେ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଉପବନକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ଶରବଣ ନାମକ ଉପବନ ଥିଲା।
ରମତେ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ଶମ୍ଭୁଃ ସୋମାର୍ଧଶେଖରଃ ଉମଯା ସମଯସ୍ତତ୍ର ପୁରା ଶରଵଣେ କୃତଃ
ଏଠି, ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁ ଶିରୋଭୂଷିତ ଶିବ, ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି; ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କ ସହ ଏକ ସମ୍ମତି ହୋଇଥିଲା।
ପୁଂନାମ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ ଵନେ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମେଷ୍ଯତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲେ
ତୁମ ଏହି ବନରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦଶଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳରେ ନାରୀ ହେଇଯିବେ।
ଅଜ୍ଞାତସମଯୋ ରାଜା ଇଲଃ ଶରଵଣେ ପୁରା ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମାପ ଵିଶନ୍ନ୍ ଏଵ ଵଡବାତ୍ଵଂ ହଯସ୍ତଦା
ସମ୍ମତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିବା ରାଜା ଇଲା, ଏକଥିରେ ଶରବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ହରାଇ ନାରୀ ହେଇଗଲେ।
ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ହୃତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀରୂପେ ଵିସ୍ମିତୋ ନୃପଃ ଇଲେତି ସାଭଵନ୍ନାରୀ ପୀନୋନ୍ନତଘନସ୍ତନୀ
ସମସ୍ତ ପୁରୁଷତ୍ୱ ହରାଗଲା; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜା ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭରିବା ଶୋଭାଳି ଷଢ଼ ମସ୍ତକ ଛାତି ସହିତ ନାରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଉନ୍ନତଶ୍ରୋଣିଜଘନା ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନା ତନ୍ଵୀ ଵିଲାସୋଲ୍ଲାସିତେକ୍ଷଣା
ଉଉନତ କଟି ଓ ଜଘନ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଆଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ସୁକୁଣ୍ଡଳ ଦେହ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜୀବନ୍ତ ଓ ମନୋହର।
ମୂଲୋନ୍ନତାଯତଭୁଜା ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା ତନୁଲୋମା ସୁଦଶନା ମୃଦୁଗମ୍ଭୀରଭାଷିଣୀ
ମୂଳରୁ ଉଉନତ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ, ଗାଢ଼ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ଦେହ ହଳକା କେଶରେ ଢ଼କି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଥା।
ଶ୍ଯାମଗୌରେଣ ଵର୍ଣେନ ହଂସଵାରଣଗାମିନୀ କାର୍ମୁକଭ୍ରୂଯୁଗୋପେତା ତନୁତାମ୍ରନଖାଙ୍କୁରା
ଶ୍ୟାମ ଓ ଗୌର ରଙ୍ଗରେ ମିଶି, ହଂସ ଓ ହାତୀ ପରି ଚାଲି, ଧନୁଷ ପରି ବକ୍ର ଭୃକୁତି, ତନୁ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ତାମ୍ର ନଖ।
ଭ୍ରମନ୍ତୀ ଚ ଵନେ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭାମିନୀ କୋ ମେ ପିତାଥଵା ଭ୍ରାତା କା ମେ ମାତା ଭଵେଦିହ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ମୋର ପିତା କିଏ, ଭାଇ କିଏ? ଏଠାରେ କିଏ ମୋର ମା?
କସ୍ଯ ଭର୍ତୁରହଂ ଦତ୍ତା କିଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଭୂତଲେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀତି ଦଦୃଶେ ସୋମପୁତ୍ରେଣ ସାଙ୍ଗନା
ମୁଁ କିଏଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି? କେତେ ଦିନ ଏ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଅଙ୍ଗନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଇଲା ରୂପସମାକ୍ଷିପ୍ତମନସା ଵରଵର୍ଣିନୀ ବୁଧସ୍ତଦାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନମ୍ ଅକରୋତ୍କାମପୀଡିତଃ
ଇଲା, ତାଙ୍କ ମନ ରୂପରେ ଆକ୍ଷିପ୍ତ, ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ଅଭିଲାଷାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟାକାରଵାନ୍ଦଣ୍ଡୀ ସକମଣ୍ଡଲୁପୁସ୍ତକଃ ଵେଣୁଦଣ୍ଡକୃତାନେକପଵିତ୍ରକଗଣତ୍ରିକଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ଆକାରରେ, ଦଣ୍ଡ ନେଇ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ସହିତ, ବାଁଶ ଦଣ୍ଡରେ ତିଆରି ଅନେକ ପବିତ୍ର ତାଗ ଲଗାଇ।
ଦ୍ଵିଜରୂପଃ ଶିଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ନିଗଦନ୍କର୍ଣକୁଣ୍ଡଲଃ ବଟୁଭିଶ୍ଚାନ୍ଵିତୋ ଯୁକ୍ତୈଃ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶୋଦକୈଃ
ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ, ଚୂଡ଼ା ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମା କଥା କହୁଥିବା, କଣ୍ଠରେ କୁଣ୍ଡଳ, ଯଥାଯଥ ଛାତ୍ରମାନେ ସମିତ, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ଜଳ ନେଇ ସହିତ ରହି।
କିଲାନ୍ଵିଷନ୍ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ନାଜୁହାଵ ସ ତାମିଲାମ୍ ବହିର୍ ଵନସ୍ଯାନ୍ତରିତଃ କିଲ ପାଦପମଣ୍ଡଲେ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ଇଲାକୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲର ବାହାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ।
ସସଂଭ୍ରମମକସ୍ମାତ୍ତାଂ ସୋପାଲମ୍ଭମିଵାଵଦତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କ୍ଵ ଗତା ମନ୍ଦିରାନ୍ମମ
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ ଦେଇ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦେଖାଶୁଣା ଛାଡ଼ି, ମୋ ଘରରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?