ଶୂରସେନା ଭଦ୍ରକାରା ବାହ୍ଯାଃ ସହପଟଚ୍ଚରାଃ ମତ୍ସ୍ଯାଃ କିରାତାଃ କୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ କୁନ୍ତଲାଃ କାଶିକୋଶଲାଃ
ଶୂରସେନ, ଭଦ୍ରକାର, ବାହ୍ୟ, ସହପଟଚ୍ଚର, ମତ୍ସ୍ୟ, କିରାତ, କୁଳ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ, କାଶି ଏବଂ କୋଶଳ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି।
ଆଵନ୍ତାଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମୂକାଶ୍ଚୈଵାନ୍ଧକୈଃ ସହ ମଧ୍ଯଦେଶା ଜନପଦାଃ ପ୍ରାଯଶଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଅବନ୍ତୀ, କଳିଙ୍ଗ, ମୂକ ଏବଂ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏଠି ଗଣନା କରାଯାନ୍ତି।
ସହ୍ଯସ୍ଯାନନ୍ତରେ ଚୈତେ ତତ୍ର ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି କୃତ୍ସ୍ନାଯାଂ ସ ପ୍ରଦେଶୋ ମନୋରମଃ
ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଅଛି। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଯତ୍ର ଗୋଵର୍ଧନୋ ନାମ ମନ୍ଦରୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ ରାମପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗୀଯା ଵୃକ୍ଷା ଦିଵ୍ଯାସ୍ତଥୌଷଧୀଃ
ଏଠାରେ ଗୋବର୍ଧନ, ମନ୍ଦର, ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟତା ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଆଣାଯାଇଛି।
ଭରଦ୍ଵାଜେନ ମୁନିନା ପ୍ରିଯାର୍ଥମଵତାରିତାଃ ତତଃ ପୁଷ୍ପଵରୋ ଦେଶସ୍ ତେନ ଜଜ୍ଞେ ମନୋରମଃ
ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଆଣିଥିଲେ; ଏହିପରି ଏହି ଦେଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଵାହ୍ଲୀକା ଵାଟଧାନାଶ୍ଚ ଆଭୀରାଃ କାଲତୋଯକାଃ ପୁରଂଧ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲଵାଶ୍ ଚାତ୍ତଖଣ୍ଡିକାଃ
ବାହ୍ଲିକ, ବାଟଧାନ, ଆଭୀର, କାଳତୋୟକ, ପୁରନ୍ଧ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ପଲ୍ଲବ ଏବଂ ଅଟ୍ଟଖଣ୍ଡିକ ଏଠି ବସବାସ କରନ୍ତି।
ଗାନ୍ଧାରା ଯଵନାଶ୍ଚୈଵ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରମଦ୍ରକାଃ ଶକା ଦ୍ରୁହ୍ଯାଃ ପୁଲିନ୍ଦାଶ୍ଚ ପାରଦାହାରମୂର୍ତିକାଃ
ଗାନ୍ଧାର, ଯବନ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ମଦ୍ରକ, ଶକ, ଦ୍ରୁହ୍ୟ, ପୁଲିନ୍ଦ, ପାରଦ ଏବଂ ଆରମୂର୍ତ୍ତିକ ଏଠି ମିଳନ୍ତି।
ରାମଠାଃ କଣ୍ଟକାରାଶ୍ଚ କୈକେଯା ଦଶନାମକାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋପନିଵେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରକୁଲାନି ଚ
ରାମଠ, କଣ୍ଟକାର, କୈକେୟ, ଦଶନାମକ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗ୍ରାମ, ଏହିପରି ଭାବେ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ପରିବାରମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରଯୋ ଽଥ ଭରଦ୍ଵାଜାଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଃ ସଦସେରକାଃ ଲମ୍ପକାସ୍ ତଲଗାନାଶ୍ଚ ସୈନିକାଃ ସହ ଜାଙ୍ଗଲୈଃ ଏତେ ଦେଶା ଉଦୀଚ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ଦେଶାନ୍ନିବୋଧତ
ଅତ୍ରୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ସଦସେରକ, ଲମ୍ପକ, ତଳଗାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସେନା ଏବଂ ଜାଙ୍ଗଲ ଲୋକମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଶର ଲୋକ। ଏବେ ପୂର୍ବ ଦେଶର ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଅଙ୍ଗା ଵଙ୍ଗା ମଦ୍ଗୁରକା ଅନ୍ତର୍ଗିରିବହିର୍ଗିରୀ ତତଃ ପ୍ଲଵଂଗମାତଂଗା ଯମକା ମଲ୍ଲଵର୍ଣକାଃ ସୁହ୍ମୋତ୍ତରାଃ ପ୍ରଵିଜଯା ମାର୍ଗଵା ଗେଯମାଲଵାଃ
ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ମଦ୍ଗୁରକ, ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ଏବଂ ବାହାରେ ଥିବା ଲୋକ, ପ୍ଲବଙ୍ଗ, ମାତଙ୍ଗ, ଯମକ, ମଲ୍ଲବର୍ଣ୍ଣକ, ସୁହ୍ମୋତ୍ତର, ପ୍ରବିଜୟ, ମାର୍ଗବ ଏବଂ ଗେୟମାଳବ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଦେହାସ୍ତାମ୍ରଲିପ୍ତକାଃ ଶାଲ୍ଵମାଗଧଗୋନର୍ଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଜନପଦାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ, ଶାଲ୍ବ, ମାଗଧ ଏବଂ ଗୋନର୍ଦ୍ଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଦେଶର ଲୋକ।
ତେଷାଂ ପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣାପଥଵାସିନଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚ କେରଲାଶ୍ଚୈଵ ଚୋଲାଃ କୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି—ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୋଳ ଏବଂ କୁଳ୍ୟ ମାନେ।
ସେତୁକାଃ ସୂତିକାଶ୍ଚୈଵ କୁପଥାଂ ଵାଜିଵାସିକାଃ ନଵରାଷ୍ଟ୍ରା ମାହିଷିକାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସେତୁକ, ସୂତିକ, କୁପଥ, ବାଜିବାସି, ନବରାଷ୍ଟ୍ର, ମାହିଷିକ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ।
କାରୂଷାଶ୍ଚ ସହୈଷୀକା ଆଟଵ୍ଯାଃ ଶବରାସ୍ତଥା ପୁଲିନ୍ଦା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୁଷିକା ଵୈଦର୍ଭା ଦଣ୍ଡକୈଃ ସହ
କାରୂଷ ଏବଂ ଏଷୀକ ସହିତ, ଆଟବ୍ୟ, ଶବର, ପୁଲିନ୍ଦ, ବିନ୍ଧ୍ୟପୁଷିକ, ବୈଦର୍ଭ ଏବଂ ଦଣ୍ଡକ ସହିତ।
କୁଲୀଯାଶ୍ଚ ସିରାଲାଶ୍ଚ ରୂପସାସ୍ ତାପସୈଃ ସହ ତଥା ତୈତ୍ତିରିକାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ କାରସ୍କରାସ୍ତଥା
କୁଳିୟ ଏବଂ ସିରାଳ ଲୋକ, ରୂପସ ତାପସମାନେ ସହିତ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ତୈତ୍ତିରିକ ଏବଂ କାରସ୍କର ଲୋକମାନେ।
ଵାସିକ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଚୈଵାନ୍ତରନର୍ମଦାଃ ଭାରୁକଚ୍ଛାଃ ସମାହେଯାଃ ସହ ସାରସ୍ଵତୈସ୍ତଥା
ବାସିକ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି, ଭାରୁକଚ୍ଛ, ସମାହେୟ ଏବଂ ସାରସ୍ବତ ଲୋକମାନେ।
କାଚ୍ଛୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରା ଆନର୍ତା ଅର୍ବୁଦୈଃ ସହ ଇତ୍ଯେତେ ଅପରାନ୍ତାସ୍ତୁ ଶୃଣୁ ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନଃ
କାଛିକ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଆନର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଅର୍ବୁଦ ସହିତ—ଏହିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ଲୋକ; ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।
ମାଲଵାଶ୍ଚ କରୂଷାଶ୍ଚ ମେକଲାଶ୍ଚୋତ୍କଲୈଃ ସହ ଔଣ୍ଡ୍ରା ମାଷା ଦଶାର୍ଣାଶ୍ଚ ଭୋଜାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧକୈଃ ସହ
ମାଳବ, କରୂଷ, ମେକଳ ଉତ୍କଳ ସହିତ, ଔଣ୍ଡ୍ର, ମାଷ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧକ ସହିତ।
ସ୍ତୋଶଲାଃ କୋସଲାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରୈପୁରା ଵୈଦିଶାସ୍ତଥା ତୁମୁରାସ୍ ତୁମ୍ବରାଶ୍ଚୈଵ ପଦ୍ଗମା ନୈଷଧୈଃ ସହ
ସ୍ତୋଶଳ, କୋଶଳ, ତ୍ରୈପୁର, ବୈଦିଶ, ତୁମୁର, ତୁମ୍ବର, ପଦ୍ଗମ ଏବଂ ନୈଷଧ ସହିତ।
ଅରୂପାଃ ଶୌଣ୍ଡିକେରାଶ୍ଚ ଵୀତିହୋତ୍ରା ଅଵନ୍ତଯଃ ଏତେ ଜନପଦାଃ ଖ୍ଯାତା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୃଷ୍ଠନିଵାସିନଃ
ଅରୂପ, ଶୌଣ୍ଡିକେର, ବୀତିହୋତ୍ର ଏବଂ ଅବନ୍ତି—ଏହିମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକ।
ଅତୋ ଦେଶାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାଶ୍ରଯିଣଶ୍ଚ ଯେ ନିରାହାରାଃ ସର୍ଵଗାଶ୍ଚ କୁପଥା ଅପଥାସ୍ତଥା
ଏବେ ମୁଁ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା, ଅନ୍ନ ବିନା ଘୁରୁଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ଚାଲୁଥିବା ଏବଂ କଠିନ ଓ ଅପଥରେ ଚଳିଥିବା ଲୋକମାନେ ବସୁଥିବା ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିବି।
କୁଥପ୍ରାଵରଣାଶ୍ଚୈଵ ଊର୍ଣାଦଵାଃ ସମୁଦ୍ଗକାଃ ତ୍ରିଗର୍ତା ମଣ୍ଡଲାଶ୍ଚୈଵ କିରାତାଶ୍ଚାମରୈଃ ସହ
କୁଠା ଚାଦର ପିନ୍ଧୁଥିବା, ଉନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧୁଥିବା, ସମୁଦ୍ଗକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ କିରାତ ଆମର ସହିତ।
ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ମୁନଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ କଳି। ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଋଷଯ ଉତ୍ତରଂ ପୁନରେଵ ତେ ଶୁଶ୍ରୂଷଵସ୍ତମୂଚୁସ୍ତେ ପ୍ରକାମଂ ଲୌମହର୍ଷଣିମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ପୁନିଥରେ ଆଗ୍ରହରେ ଲୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଯଚ୍ଚ କିମ୍ପୁରୁଷଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୀର୍ତିତଂ ଭାରତଂ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ଯେପରି ଭାରତ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛ, ସେପରି କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ କୁହ।
ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଵିଦାଂଵର ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଵାସିନାଂ ତେଷାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ନଃ
ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ, ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ଗଛମାନେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ।
ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵେଵଂ ତଦା ଵିପ୍ରୈର୍ ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ଵିଶେଷତଃ ଉଵାଚ ଋଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରାଣାଭିମତଂ ତଥା
ଏପରି ଭାବେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯାହା ପୁରାଣରେ ଗୃହୀତ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଵସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ଜମ୍ବୂଵର୍ଷଃ କିମ୍ପୁରୁଷଃ ସୁମହାନନ୍ଦନୋପମଃ
ହେ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏବଂ କିମ୍ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ବଡ଼ ସୁଖ ସମାନ।
ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତିଃ କିମ୍ପୁରୁଷେ ସ୍ମୃତା ଜାଯନ୍ତେ ମାନଵାସ୍ତତ୍ର ସୁତପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ
କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ; ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ତୀବ୍ର ସୁନା ରଙ୍ଗର ତେଜ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଵର୍ଷେ କିମ୍ପୁରୁଷେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ମଧୁଵହଃ ସ୍ମୃତଃ ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୋ ରସମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ମଧୁ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ପିଉଥାନ୍ତି।