ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵାଦଶଭାଗେନ ହେମକୂଟୋ ଽପି ହୀଯତେ ହିମଵାନ୍ଵିଂଶଭାଗେନ ତସ୍ମାଦେଵ ପ୍ରହୀଯତେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ହେମକୂଟୋ ମହାଗିରିଃ
ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ଏହି ମାପରୁ ଏକ-ଦ୍ୱାଦଶଂଶ କମ୍; ହିମବାନ୍ ଏହି ମାପରୁ ଏକ-ବିଂଶଂଶ କମ୍; ହେମକୂଟ ମହାପର୍ବତର ଲମ୍ବ ଅଠାସି ହଜାର ଯୋଜନ ।
ଅଶୀତିର୍ହିମଵାଞ୍ଛୈଲ ଆଯତଃ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମେ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମଣ୍ଡଲୀଭାଵାଦ୍ ଧ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତେ
ହିମବାନ୍ ପର୍ବତ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା; ଦ୍ୱୀପ ଗୋଳାକାର ଥିବାରୁ କେଉଁଠି କମ୍ କେଉଁଠି ବେଶି ହୋଇଥାଏ ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଯଥାଭେଦଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦାସ୍ ତାନି ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ଵୈ
ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପର୍ବତମାନେ ଯେପରି ଭିନ୍ନ, ଉତ୍ତର ଦିଗ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନପଦ ଅଛି, ଏହି ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ।
ପ୍ରପାତଵିଷମୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ପର୍ଵତୈରାଵୃତାନି ତୁ ସପ୍ତ ତାନି ନଦୀଭେଦୈର୍ ଅଗମ୍ଯାନି ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ କଠିନ ଓ ଅସମ ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରହିଛି; ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ଏଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ଯିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।
ଵସନ୍ତି ତେଷୁ ସତ୍ତ୍ଵାନି ନାନାଜାତୀନି ସର୍ଵଶଃ ଇମଂ ହୈମଵତଂ ଵର୍ଷଂ ଭାରତଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏହି ହିମପରି ଅଞ୍ଚଳ 'ଭାରତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ହେମକୂଟଂ ପରଂ ତସ୍ମାନ୍ ନାମ୍ନା କିମ୍ପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍ ହେମକୂଟାଚ୍ଚ ନିଷଧଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ହେମକୂଟ ପରେ ଯେଉଁଠାରିକୁ 'କିମ୍ପୁରୁଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହେମକୂଟରୁ ନିଷଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ 'ହରିବର୍ଷ' ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ।
ହରିଵର୍ଷାତ୍ପରଂ ଚାପି ମେରୋସ୍ତୁ ତଦିଲାଵୃତମ୍ ଇଲାଵୃତାତ୍ପରଂ ନୀଲଂ ରମ୍ଯକଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁପର ଇଲାବୃତ ଅଛି; ଇଲାବୃତ ପରେ ନୀଳ ପର୍ବତ, ଯାହା 'ରମ୍ୟକ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ରମ୍ଯକାଦପରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଧିରଣ୍ଯକମ୍ ହିରଣ୍ଯକାତ୍ପରଂ ଚୈଵ ଶୃଙ୍ଗଶାକଂକୁରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ରମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା 'ହିରଣ୍ୟକ' ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା; ହିରଣ୍ୟକ ପରେ 'ଶୃଙ୍ଗଶାକଙ୍କୁର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଧନୁଃସଂସ୍ଥେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯେ ଦେଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଦୀର୍ଘାଣି ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରି ମଧ୍ଯମଂ ତଦିଲାଵୃତମ୍
ଦେବୃଷି, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଧନୁଷ ଆକୃତିରେ ଚାରିଟି ଲମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ।
ପୂର୍ଵତୋ ନିଷଧସ୍ଯେଦଂ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ପରଂ ତ୍ଵିଲାଵୃତଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ତୁ ତଦୁତ୍ତରମ୍
ନିଷଧର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଛି; ତା'ପରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ବେଦୀର ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧ ।
ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମେରୁର୍ଯତ୍ର ତ୍ଵିଲାଵୃତମ୍ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ
ଏହି ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ; ଏହା ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ।
ଉଦଗାଯତୋ ମହାଶୈଲୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତା ସହସ୍ରେଣ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ସାଗରାନୁଗଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଉଠିଛି; ଏହା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବତିସ ହଜାର ଯୋଜନ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ।
ମାଲ୍ଯଵାନ୍ଵୈ ସହସ୍ରୈକ ଆ ନୀଲନିଷଧାଯତଃ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ତ୍ଵେଵମପ୍ଯୁକ୍ତଃ ପର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପାହାଡ଼ ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଅଛି । ଏହିପରି, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ତେଇଶିଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ପରିମଣ୍ଡଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମେରୁଃ କନକପର୍ଵତଃ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମୋ ଵର୍ଣୈଶ୍ ଚତୁରସ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ଗୋଳାକାର ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ମେରୁ ପର୍ବତ ଉଠିଛି, ଯାହା ଚାରିଟି ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ଉଚ୍ଚ ଅଛି ।
ନାନାଵର୍ଣଃ ସ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପୂର୍ଵାନ୍ତେ ଶ୍ଵେତ ଉଚ୍ଯତେ ପୀତଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣଂ ତସ୍ଯ ଭୃଙ୍ଗିପତ୍ତ୍ରନିଭଂ ପରମ୍ ଉତ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ତଂ ଵୈ ଇତି ଵର୍ଣସମନ୍ଵିତଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଅଛି । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହା ଧଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ଉତ୍ତରରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପାଖର ଭଳି କଳା ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ ।
ମେରୁସ୍ତୁ ଶୁଶୁଭେ ଦିଵ୍ଯୋ ରାଜଵତ୍ସ ତୁ ଵେଷ୍ଟିତଃ ଆଦିତ୍ଯତରୁଣାଭାସୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ଦେବତାମୟ ଭାବରେ ରଜତ ଧ୍ୱଜରେ ଘେରାଯାଇ ରହିଛି, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛି ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁରାଶୀତିସୂଚ୍ଛ୍ରିତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଷୋଡଶାଧସ୍ତାଦ୍ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିଵିସ୍ତୃତଃ
ଏହି ପର୍ବତ ଚଉରାଶି ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ତଳକୁ ଯାଇଛି ଓ ଅଷ୍ଟାବିଂଶି ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।
ଵିସ୍ତରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରୀଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ ସ ପର୍ଵତୋ ମହାଦିଵ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ
ଏହାର ପରିଧି ସବୁଦିଗରେ ତାହାର ଚଉଡ଼ାର ଦୁଇଗୁଣା । ଏହି ମହାଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେବୀୟ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଭୁଵନୈରାଵୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତୈଃ ତତ୍ର ଦେଵଗଣାଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵାସୁରରାକ୍ଷସାଃ ଶୈଲରାଜେ ପ୍ରମୋଦନ୍ତେ ସର୍ଵତୋ ଽପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ
ଏହି ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଘେରାଯାଇଛି । ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମିଶି ମଜା କରନ୍ତି ।
ସ ତୁ ମେରୁଃ ପରିଵୃତୋ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନୈଃ ଯସ୍ଯେମେ ଚତୁରୋ ଦେଶା ନାନାପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ଏହିପରି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଜଗତ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହାର ଚାରିପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାରିଟି ଦିଗ ଅଛି ।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ଭାରତଂ ଚୈଵ କେତୁମାଲଂ ଚ ପଶ୍ଚିମେ ଉତ୍ତରାଶ୍ଚୈଵ କୁରଵଃ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ
ପୂର୍ବରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଓ ଉତ୍ତରେ କୁରୁ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି ।
ଵିଷ୍କମ୍ଭପର୍ଵତାସ୍ତଦ୍ଵନ୍ ମନ୍ଦରୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ ଵିପୁଲଶ୍ଚ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତାଃ
ସେଠାରେ ମାଣ୍ଡର, ଗନ୍ଧମାଦନ, ବିପୁଳ ଓ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ନାମକ ଭାରି ଭାରି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ।
ଅରୁଣୋଦଂ ମାନସଂ ଚ ସିତୋଦଂ ଭଦ୍ରସଂଜ୍ଞିତମ୍ ତେଷାମୁପରି ଚତ୍ଵାରି ସରାଂସି ଚ ଵନାନି ଚ
ଅରୁଣୋଦ, ମାନସ, ସିତୋଦ ଓ ଭଦ୍ର ନାମକ ଚାରିଟି ହ୍ରଦ ଏହି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ତଥା ଭଦ୍ରକଦମ୍ବସ୍ତୁ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ ଜମ୍ବୂଵୃକ୍ଷସ୍ତଥାଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵିପୁଲେ ଽଥ ଵଟଃ ପରମ୍
ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ରେ ଭଦ୍ର କଦମ୍ବ ଗଛ ବଢ଼ିଛି, ବିପୁଳ ପାହାଡ଼ରେ ଜାମୁ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଟ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ଗନ୍ଧମାଦନପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ପଶ୍ଚିମେ ଽମରଗଣ୍ଡିକଃ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନୈଃ ସର୍ଵତଃ ସମଃ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅମରଗନ୍ଧିକା ଅଛି, ଯାହା ସବୁଦିଗରେ ବତିଶି ହଜାର ଯୋଜନ ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ ।
ତତ୍ର ତେ ଶୁଭକର୍ମାଣଃ କେତୁମାଲାଃ ପରିଶ୍ରୁତାଃ ତତ୍ର କାଲାନଲାଃ ସର୍ଵେ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ
ସେଠାରେ କେତୁମାଳ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କାଳାନଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂରବୀର ଜୀବମାନେ ବସନ୍ତି ।
ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ ଚୋତ୍ପଲଵର୍ଣାଭାଃ ସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୋ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ପନସଃ ପତ୍ତ୍ରଭାସୁରଃ
ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲର ଭଳି ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ସେଠାରେ ଏକ ଦେବୀୟ ବଡ଼ ପନସ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ପତ୍ର ଆଭା ଦେଉଛି ।
ତସ୍ଯ ପୀତ୍ଵା ଫଲରସଂ ସଂଜୀଵନ୍ତି ସମାଯୁତମ୍ ତସ୍ଯ ମାଲ୍ଯଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଵା ତୁ ଗଣ୍ଡିକା ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରାପି ଶତମୁଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଏହି ପନସ ଫଳର ରସ ପିଇ ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ହୋଇ ଏକାଠି ରହନ୍ତି । ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୂର୍ବ ଗନ୍ଧିକା ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟ ବତିଶି ହଜାର ଯୋଜନ ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସେଠାରେ ଏପରି ଶତ ଟିଏ ସ୍ଥାନ ଅଛି ।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତତ୍ର ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସଃ ଭଦ୍ରମାଲଵନଂ ତତ୍ର କାଲାମ୍ରଶ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ସେଠାରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନାମକ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଭଦ୍ରମାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବଡ଼ କାଳାମ୍ର ଗଛ ଅଛି ।
ତତ୍ର ତେ ପୁରୁଷାଃ ଶ୍ଵେତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୁମୁଦଵର୍ଣାଭାଃ ସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଭାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂରବୀର । ନାରୀମାନେ କୁମୁଦ ଫୁଲର ଭଳି ଧଳା ଚମକୁଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।