ଏଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯୋଗଶ୍ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁକ୍ଲେଶେନ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ତେନ ଯାନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ତ୍ରିକାଲଂ ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବହୁତ କଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନିବେଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯିବାଯାଏ।
କଥଂ ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମହାମୁନେ ଏତନ୍ନଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଯଥା ହି ମମ ତାରଯେତ୍
ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କିପରି କହାଯାଇଛି, ହେ ମହାମୁନି? ଆମକୁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କୁହ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥେଶାନୋ ଦେଵତାଃ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ
ଶୁଣ, ରାଜା, ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଥା କହାଯାଇଛି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶାନ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜତି ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚ ଯତ୍ ତାନ୍ଯେତାନି ପରଂ ଲୋକେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଂଵର୍ଧତେ ପ୍ରଜାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ଜୀବମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ସେମାନେ ପରମ ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
କଲ୍ପାନ୍ତେ ତତ୍ସମଗ୍ରଂ ହି ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ ଜଗତ୍ ତଦା ପ୍ରଯାଗତୀର୍ଥଂ ଚ ନ କଦାଚିଦ୍ଵିନଶ୍ଯତି
କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି ଯତ୍ନେନାନେନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେଠିକ୍ ଦେଖେ; ଏହିପରି ପ୍ରୟାସ କରି ଯିଏ ରହେ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଆଖ୍ଯାହି ମେ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଯଥୈଷା ତିଷ୍ଠତି ଶ୍ରୁତିଃ କେନ ଵା କାରଣେନୈଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଲୋକସତ୍ତମାଃ
ଏହି ଶ୍ରୁତି କିପରି ଏଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।
ପ୍ରଯାଗେ ନିଵସନ୍ତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ କାରଣଂ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ପ୍ରୟାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି; ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ।
ପଞ୍ଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ରକ୍ଷଣାଯାତ୍ର ପାପକର୍ମନିଵାରଣାତ୍
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏଠାରେ ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଚ୍ ଛଦ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମ ତିଷ୍ଠତି ଵେଣୀମାଧଵରୂପୀ ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଭଗବାନ ବେଣୀମାଧବ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ।
ମାହେଶ୍ଵରୋ ଵଟୋ ଭୂତ୍ଵା ତିଷ୍ଠତେ ପରମେଶ୍ଵରଃ ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ରକ୍ଷନ୍ତି ମଣ୍ଡଲଂ ନିତ୍ଯଂ ପାପକର୍ମନିଵାରଣାତ୍
ପରମେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ରୂପେ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି; ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହି ମଣ୍ଡଳକୁ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ମିଞ୍ଜୁହ୍ଵନ୍ସ୍ଵକଂ ପାପଂ ନରକଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯତି ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରଯାଗେ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ଏଠି ହବନ କରେ, ସେ ନିଜ ପାପ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରୟାଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମହୀତଲେ ରକ୍ଷମାଣାଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସାତ ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼ମାନେ ଏଠି ସଂରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ନ ହୁଏ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବହଵଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯତ୍ ପୃଥିଵୀ ତତ୍ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନିର୍ମିତା ଦୈଵତୈସ୍ ତ୍ରିଭିଃ
ଏଠି ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ପୃଥିବୀରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାହା ଏଠି ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଓ ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ରଜାପତେରିଦଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗମିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଵୈ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଽନଘ
ଏହି ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ପ୍ରୟାଗକୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ଶାସନ କର।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈର୍ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁରୂନ୍ଦେଵାନତର୍ପଯତ୍
ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁରୁମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଵାସୁଦେଵୋ ଽପି ତତ୍ରୈଵ କ୍ଷଣେନାଭ୍ଯାଗତସ୍ତଦା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମାଧଵଃ
ଏହି ସମୟରେ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ମିଶି ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପୁନରେଵ ମହାତ୍ମଭିଃ ଅଭିଷିକ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଚ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କୃଷ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ସହିତ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନିଥରେ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଚୈଵ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତୀତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ତୁ କ୍ଷଣାଦାଶ୍ରମମାଗମତ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, 'ସୁସ୍ଥ ରୁହ' ବୋଲି କହିବା ପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଽଵସତ୍ ମହାଦାନଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ମହାମନାଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ଏବଂ ବଡ ଦାନ ଦେଇ, ଧର୍ମର ପୁଅ ମହାନ ମନେ ତାହାଁରେ ବସିଲେ।
ଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ କଲ୍ଯ ଉତ୍ଥାଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଠତେ ନରଃ ପ୍ରଯାଗଂ ସ୍ମରତେ ନିତ୍ଯଂ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଏହି ମହିମା ପଢ଼ନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ମମ ଵାକ୍ଯଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମହାରାଜ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ନିତ୍ଯଂ ଜପସ୍ଵ ଜୁହ୍ଵସ୍ଵ ପ୍ରଯାଗେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ମୋର କଥା ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ମହାରାଜ, ମୁଁ କହୁଛି—ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରୟାଗରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର ଏବଂ ହବନ କର, ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଶାନ୍ତ ହୁଅ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସ୍ମର ଵୈ ନିତ୍ଯଂ ସହାସ୍ମାଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆମ ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କର; ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଯାଗମନୁଗଚ୍ଛେଦ୍ଵା ଵସତେ ଵାପି ଯୋ ନରଃ ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି କିମ୍ବା ସେଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ ଅହଂକାରନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଦାନ ନେବାରୁ ବିରତ ରହେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିୟମିତ ରହେ, ପବିତ୍ର ଓ ଅହଂକାର ଛାଡିଦେଇଛି, ସେ ତୀର୍ଥ ଫଳ ପାଏ।
ଅକୋପନଶ୍ଚ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ଆତ୍ମୋପମଶ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ କ୍ରୋଧ କରେନାହିଁ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ମନେ କରେ, ସେ ତୀର୍ଥ ଫଳ ପାଏ।
ଋଷିଭିଃ କ୍ରତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ନ ହି ଶକ୍ଯା ଦରିଦ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ମହୀପତେ
ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଯଥାନୁକ୍ରମେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଗରିବ ଲୋକମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ବହୂପକରଣା ଯଜ୍ଞା ନାନାସମ୍ଭାରଵିସ୍ତରାଃ ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ପାର୍ଥିଵୈରେତୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈର୍ଵୈ ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁ ପାତ୍ରପାଣି ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଦରକାର; ଏହିଠିକି ବଡ଼ ଧନୀ ଲୋକମାନେ କେବେ କେବେ କରିପାରନ୍ତି।
ଯୋ ଦରିଦ୍ରୈରପି ଵିଧିଃ ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନରେଶ୍ଵର ତୁଲ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ ତନ୍ନିବୋଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଏମିତି ଏକ ବିଧି ଅଛି ଯାହା ଗରିବ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହା ଯଜ୍ଞ ଫଳ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଭରତସତ୍ତମ ତୀର୍ଥାନୁଗମନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେଭ୍ଯୋ ଽପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହା ହେଉଛି ଋଷିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।